ZABYTKI   POWIATU   WOŁOMIŃSKIEGO

CHRZĘSNE
Późnorenesansowy PAŁAC wzniesiono w 1635 r. Jest to piętrowa, murowana budowla na planie prostokąta. Po bokach środkowej części elewacji pn-zach. znajdują się dwa ryzality. Dość płaszczyznowo potraktowana fasada podzielona została pilastrami. Naroża ujęto w boniowane lizeny. Prostokątne okna ujęto w uszakowate obramienia. Fryz podokapowy zdobi motyw roślinny. Ściany szczytowe poddasza podzielono toskańskimi pilasterkami. Naczółkowy dach z dymnikmi kryty jest dachówką. Wewnątrz zachowała się dekoracjasztukatorska i rokokowe kominki. W pobliżu pałacu znajdują się resztki PARKU krajobrazowego z 1. poł. XIX w.

CZARNA
- Drewniany, parterowy DWÓR zbudowano w 2. poł. XVIII w. Parterowa budowla na planie prostokąta, posiada od frontu ganek o czterech kolumnach toskańskich na murowanym cokole, zwieńczony trójkatnym drewnianym szczytem z dwoma okulusami. Mansardowy dach pokryty jest gontemi słomą.
- Resztki PARKU krajobrazowego pochodzą z 1. poł. XIX w.
- Neogotycki SPICHLERZ murowany wzniesiono ok. poł. XIX w. Od frontu posiada ryzalit z podcieniem o trzech ostrołukowych arkadach, zwieńczony trójkatnym szczytem z płyciną o wykroju czteroliścia. Jego otwory okienne posiadają ostrołukowy kształt. Dwuspadowy dach pokrywa blacha.
- KAPLICZKĘ przydrożną wzniesiono w XVIII w. Jest ona murowana, słupowa, dwukondygnacjowa na cokole. Wewnątrz znajduje się barokowa rzeźba św. Rocha, pochodząca z XVIII w.

DĄBRÓWKA
- Na miejscu poprzednich drewnianych, w latach 1881-4 wzniesiono, murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Podwyższenia Krzyża Św. wg proj. arch. Zygmunta Twarowskiego. Neogotycka, jednonawowa świątynia posiada wieżę od zachodu. Większość wyposazenia kościoła pochodzi z XVIII w.
- KAPLICA POGRZEBOWA wzniesiona została współcześnie z kościołem.
- Na CMENTARZU grzebalnym znajduje się późnoklasycystyczny nagrobek z piaskowca ks. Jana Sypniewskiego (zm. 1852). Dwie KAPLICZKI przydrożne pochodzą z XIX w.

DĘBINKI
= ZAŁOŻENIE DWORSKIE składa się z DWORU i dwóch OFICYN ustawionych do niego pod katem prostym po bokach dziedzińca i PARKU. Murowany, klasycystyczny DWÓR wzniesiono w 1. poł. XIX w. (przed 1841). W 2. poł. XIX w. przebudował go Władysław Mierzanowski. Dwór jest parterowy z piatrowa częścia środkowa wysuniętą ryzalitowo przed fasadę. Przed ryzalitem znajduje się portyk o czterech kolumnach toskańskich w wielkim porządku z trójkątnym szczytem. Wewnątrz znajduje się dekoracja sztukatorska. Czterospadowy dach kryty jest dachówką. OFICYNY dworskie wzniesiono zapewne w 2. poł. XVIII w. Są to murowane, parterowe budowle na planie prostokata. Ich ściany urozmaicają lizeny i płyciny. Dachy czterospadowe z dymnikami kryte są dachówką. PARK założony w XVIII w. przekomponowano na przełomie XIX i XX w.

GRODZISK
Na miejscu poprzedniego drewnianego, postawiono w 1950 r. murowany KOŚCIÓŁ FILIALNY p.w. św. Michała Archanioła.

JADÓW
- Obecny murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Znalezienia Krzyża Św., wzniesiono na miejscu poprzednich drewnianych w latach 1882-6 wg proj. arch. Józefa Piusa Dziekońskiego. Wewnątrz znajdują się rokokowe organy.
- Na CMENTARZU grzebalnym w KAPLICY wzniesionej w końcu XIX w. znajduje się obraz Chrystusa w grobie, autorstwa Miłosza Kotarbińskiego oraz późnoklasycystyczny nagrobek z piaskowca Fryderyki z Ditzów Kotarbińskiej (zm. 1863).

JAKTORÓW
- Murowany, parterowy DWÓR bezstylowy wzniesiono w 1. poł. XIX w., potem rozbudowano.
- KAPLICZKA na kolumnie, z żeliwną figurą św. Jana Nepomucena, wzniesiona została ok. poł. XIX w.

KLEMBÓW
Obecny, murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Klemensa, stanął na miejscu poprzedniego drewnianego w latach 1823-9. W latach 1885-94 był rozbudowywany pod kierunkiem budowniczego W. Kamieńskiego. Jednonawowy kościół na planie krzyża łacińskiego, nosi cechy klasycyzmu. Fasadę i elewacje boczne rozczłonkowują pilastry toskańskie. W zwieńczeniu fasady wznosi się czworoboczna, dwukondygnacjowa wieża, ujęta po bokach spływami i dekoracją w formie wazonów na cokołach. Dwuspadowe dachy świątyni pokrywa dachówka. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII i XIX w. Drewniana, czworoboczna DZWONNICA wzniesiona została w 1. poł. XIX w., jej namiotowy dach kryje gont.

KOBYŁKA
- Budowa późnobarokowego KOŚCIOŁA PARAFIALNEGO p.w. Św. Trójcy, rozpoczęła się w 1740 r. wg proj. arch. Guido Antonio Longhiego z Wenecji. Następnie rozbudował go ok.1763 r. najprawdopodobniej Jakub Fontana. Obecnie jest to murowana, bazylikowa, trójnawowa świątynia na planie prostokąta z dwiema ujmującymi fasadę kwadratowymi wieżami o zaokrąglonych narożach. Nawa główna otwiera się do bocznych trzema parami półkoliście zamknietych arkad filarowych. Ściany nawy rozczłonkowano obłożonymi stiukiem, zdwojonymi pilastrami na wysokich, wybrzuszonych cokołach. Okna posiadają ozdobne wykroje. Prezbiterium z drewnianymi lożami na ścianach bocznych, nakryte jest eliptyczną kopułą. Głowice pilastrów i ślepe okna zdobią stiukowe dekoracje rokokowe. Przęsła naw bocznych rozdzielają pary kanelowanych pilastrów. Murowany chór muzyczny o drewnianej balustradzie podtrzymują dwie, późnobarokowe rzeźby aniołów.
- KAPLICA OGROJCOWA otwarta jest ku CMENTARZOWI kościelnemu wysoką, pólkoliście zamkniętą arkadą. Jej ściany urozmaicają półkoliscie zamknięte wnęki arkadowe. Przekrywa ją kopuła. Dwukondygnacjowa fasada o falistej linii, z cofniętą częścią środkową ujtęta jest w wysunięte do przodu wieże. Ponadto urozmaicają ją bogate podziały: półkolumny na tle pilastrów, stojące na wybrzuszonych cokolikach, w przyziemiu są one toskańskie, a w górnej kondygnacji kompozytowe, pomiędzy nimi znajdują się nisze i wnęki. Szczyt fasady ujmują spływy. Wejście do kościoła posiada ozdobny wykrój. Wieże także są bogato dekorowane podziałmi i zwieńczone hełmami. Liczne polichromie wewnątrz kościoła wykona Sebastian Eckstein lub Józef Adam Meyer. Bogate wyposażenie wnętrza pochodzi głównie z XVIII w.
- Na CMENTARZU grzebalnym znajduje się murowana KAPLICA p.w. św. Filomeny, zbudowana w 1837 r. dla rodziny Matuszewskich. Wnętrze kaplicy o rzucie kwadratu przekrywa pozorna kopuła. Portal i otwory okienne mają ostrołukowy kształt. Od frontu kaplicę dekoruje trójkatny szczycik z kwadratowa płyciną. Na północ od kościoła znajdują się resztki parku, założonego w 3. ćw. XVIII w. przez jezuitów, z ciągiem stawów.

KRUBKI
Resztki PARKU krajobrazowego założonego na przełomie XVIII i XIX w. z kolistym stawem w pobliżu ruin DWORU.

LASKOWO-GŁUCHY
Klasycystyczny, drewniany DWÓR zbudowano w końcu XVIII w. Parterowa budowla na planie prostokata posiada od podjazdu i ogrodu ganki o drewnianych słupach, zwieńczone trójkątnymi szczytami. Czterospadowy dach kryty jest gontem. Jest miejscem narodzin Cypriana Kamila Norwida. W otoczeniu dworu znajduje się PARK pochodzący z ok. poł. XIX w.

MARKI
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Niepokalanego Poczęcia N. P. Marii zbudowano w latach 1895-9, wg proj. arch. Jana Hinza i Józefa Piusa Dziekońskiego.

MIĄSE
KAPLICZKA przydrożna zbudowana ok. poł. XIX w. Jest barokowa, murowana z cegły, tynkowana. Słupowa, w formie przysadzstej kolumny na wysokim czworobocznym cokole.

NADMA
KAPLICZKA przydrożna zbudowana została ok. poł. XIX w. Jest czworoboczna, murowana, przekryta dwuspadowym dachem.

NIEGÓW
Obecny murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Św. Trójcy, stanął w latach 1863-6. Jest to późnoklasycystyczna, prostokątna budowla. Jej wnętrze dzielą dwie pary kolumn toskańskich, a przekrywa strop. Murowany chór muzyczny wspiera się na dwóch kolumnach toskańskich. Fasadę rozczłonkowują pilastry toskańskie i wieńczy trójkatny fronton, za którym znajduje się belwederek z gloriettą. Dwuspadowe dachy kryje blacha.
- Murowana, dwukondygnacjowa, czworoboczna DZWONNICA zbudowana została w latach 1863-6. Przekryta jest dachem blaszanym.
- PLEBANIA to prostokątna, murowana, parterowa budowla, pochodząca z ok. poł. XIX w. Przekryta jest dachem naczółkowym, krytym blachą.
- PARK założony ok. poł. XIX w. otacza pałac wzniesiony w 1872 r. W parku znajduje się KAPLICZKA z rzeźbą N. P. Marii Niepokalanie Poczętej z poł. XIX w.

OKUNIEW
- Na miejscu pierwotnego, drewnianego wzniesiono KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Stanisława Kostki w latach 1823-35, być może wg proj. Chrystiana Piotra Aignera. Salowa świątynia jest murowana. Nawa na rzucie prostokąta zakończona jest węższą, półkoliście zamkniętą apsydą prezbiterialną, otoczoną pięciobocznym obejściem. Ściany wnętrza rozczłonkowują pilastry toskańskie, pomiędzy którymi znajdują się płytkie wnęki arkadowe. We wnękach tych znajdują się półkoliscie zmknięte okna lub ołtarze. Chór muzyczny wsparty jest na trzech arkadach zamkniętych koszowo. Fasadę dzielą cztery pilastry jońskie i wieńczy trójkątny przyczółek z płasko rzeźbioną sceną Ukrzyżowania w tympanonie, powyżej znajduje się szczyt schodkowy. Na osi fasady znajduje się portal z trójkątnym przyczółkiem. Dwuspadowy dach kryty jest blachą. Większość wyposażenia kościoła pochodzi z XVIII w.
- Na CMENTARZU kościelnym wzniesiono ok. poł. XIX nagrobek, z prostokątną wnęką zamkniętą od góry koszowo i czterospadowym daszkiem blaszanym.
- Klasycystyczny PAŁAC zbudowano w 1. poł. XIX w. Dwukondygnacjowa budowla na planie prostokąta posiada trójboczny ryzalit od strony ogrodowej oraz nieznaczny ryzalit od frontu zwieńczony trójkątnym szczytem. Czterospadowy dach kryje blacha.
- W otoczeniu znajdują się resztki PARKU krajobrazowego, założonego współcześnie z pałacem.
- Klasycystyczną KAPLICĘ cmentarną zbudowano w 2. ćw. XIX w. Jej fasada ujata jest w pary pilastrów toskańskich i zwieńczona trójkątnym szczytem. Wnętrze urozmaicają kanelowane pilastry. Okna mają półkolisty wykrój. Dwuspadowy dach kryje dachówka. W pobliżu kaplicy stoi nagrobek Dionizego (zm. 1848) i Ludwiki (zm. 1849) Smoleńskich, klasycystyczny z piaskowca.

POSTOLISKA
Obecny murowany, neogotycki KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Stanisława bpa, wzniesiono w latach 1913-19 wg proj. budowniczego Henryka Kudery. Większość wyposażenia kościoła pochodzi z XVIII w. Na cmentarzu grzebalnym stoi klasycystyczny nagrobek z piaskowca, Mateusza Murawskiego (zm. 1855).

POŚWIĘTNE
- Obecny, drewniany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. św. Jana Chrzciciela i św. Wojciecha, stanął na miejscu poprzednich w 1940 r.
- Czworoboczna, murowana KAPLICZKA przydrożna zbudowana została ok. poł. XIX w. Jej dwuspadowy dach kryty jest dachówką. Wewnątrz znajduje się rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego, pochodząca z XVIII w.

RADZYMIN
- Murowany KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Przemienienia Pańskiego wzniesiono w latach 1773-80, prawdopodobnie wg proj. arch. Jana Chrystiana Kamsetzera. W latach 1897-1919 został powiększony i całkowicie przekształcony przez arch. Konstantego Wojciechowskiego. Do pierwotnego klasycystycznego kościoła dobudowano nawy boczne, prezbiterium, kaplicę składzik, zakrystię i dwie wieże od frontu. Większość wyposażenia pochodzi z XVIII w.
- Klasycystyczna murowana DZWONNICA zbudowana została w latach 1773-80. W dolnej kondygnacji znajdują się arkadowe wnęki, górna, nieco węższa posiada zaokrąglone naroża i przepruta jest czterema półkoliście zamkniętymi przeźroczami arkadowymi. Wieńczy ją murek attykowy. Namiotowy dach kryje blacha.

- Klasycystyczny, murowany budynek SZKOŁY wzniósł w latach 1843-4 arch. Antonio Corazzi. Dwukondygnacjowa budowla posiada plan litery L.
- Murowany, trójkondygnacjowy, klasycystyczny budynek SZPITALA wzniesiono ok. 1830 r. Posiada on ryzalit od tyłu i dwa narożne od frontu. Część środkową dzielą w górnych kondygnacjach pilastry toskańskie i wieńczy trójkątny szczyt. Nad bocznymi ryzalitami znajdują się attyki z płycinami. Niski, czterospadowy dach kryje blacha.
- Resztki PARKU krajobrazowego pochodzą z XVIII w.
- W KAPLICY na tzw. Rejtanówce znajdują się barokowe rzeźby śś. Piotra i Pawła z XVIII w.
- W XX w. wystawiono na tzw. "Zjawieniu" drewnianą KAPLICZKĘ w stylu "podhalańskim" wg proj. arch. Feliksa Michalskiego.
- W pobliżu kościoła usytuowana jest barokowa FIGURA przydrożna św. Jana Nepomucena, wykonana z piaskowca w 2. poł. XVIII w.

RASZTÓW
Drewniany, częściowo tynkowany DWOREK pochodzi z 1. poł. XIX w. Parterowa budowla na planie prostokata posiada od frontu ganek o dwóch słupach. W otoczeniu znajdują się resztki PARKU z poł. XIX w.

STRACHÓWKA
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Wniebowzięcia N. P. Marii. Zbudowany został w latach 1958-61 wg proj. arch. Antoniego Boczewskiego.

STRUGA
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. św. Andrzeja Boboli i św. Michała Archanioła. Zbudowany został w latach 1925-27 wg proj. arch. Feliksa Michalskiego. Znajduje się w nim XVIII-to wieczna kopia obrazu Michała Archanioła wg Guido Reniego.

TŁUSZCZ
Dawny SPICHLERZ przy ul. Powstańców nr 22. Zbudowany został w 1. poł. XIX w. Jest dwukondygnacjową murowaną z cegły i tynkowaną budowlą, przekrytą dachem dwuspadowym, krytym blachą.

WOLA RASZTOWSKA
Barokowy w charakterze PAŁAC jest rekonstrukcją budowli pochodzącej z końca XVII w. Piętrowa, prostokatna budowla posiada dwie narożne wieże alkierzowe oraz ryzality na osi fasad, zwieńczone trójkątnymi frontonami. Dach czterospadowy pokryty jest dachówką, a chełmy wież blachą.

WOŁOMIN
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p.w. Najświętszej Panny Marii Częstochowskiej stanął w latach 1951-62, wg projektu arch. Stanisława Marzyńskiego, na miejscu poprzedniego.

ZĄBKI
KOŚCIÓŁ PARAFIALNY p. w. Tójcy Świętej zbudowany został w 1936 r.

ZUZANKA
Resztki PARKU krajobrazowego z 1. poł. XIX w. zokazami starodrzewu, szpalerem topolowym oraz owalną wyspą na stawie.




<< zabytki województwa mazowieckiego