Zabytki miejscowości dolnośląskich
l i t e r a   K



Kaczorów - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Św. Mikołaja, wzmiankowany w 1311 r. Obecny, wzniesiony w końcu XV w., przebudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z trójbocznie zakończonym, nie wydzielonym prezbiterium i wieżą od zachodu. We wnętrzu drewniany, kasetonowy strop, ostrołukowy, profilowany portal kamienny, póżnogotyckie, rzeźbione sakramentarium a na ścianach płyty nagrobne z XVI i XVII w.

Kalinowice Górne - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór, klasycystyczny, wzniesiony w 1827 r., przebudowany w 1885 r. Murowany, prostokątny, parterowy, dwutraktowy, nakryty dwuspadowym dachem, z dwukolumnowym portykiem na tle prostokątnej wnęki.

Kamienica Mała - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół filialny Św. Barbary, wzmiankowany w 1399 r. Obecny wzniesiony w 2. poł. XVI w., przebudowany w pocz. XVII w., restauro- wany w latach 1867, 1932 i 1958. Murowany, salowy z trójbocznie żarn- kniętym prezbiterium i nadbudowaną nad nim ośmioboczną wieżą. Portal zachodni o formach renesansowych podobnie jak i drewniana ambona we wnętrzu.

Kamieniec Ząbkowicki - d. woj. wałbrzyskie
- Pierwotnie było to probostwo augustianów ufundowane w 1210 r., przekazane w 1249 r. zakonowi cystersów, we władaniu których pozostawało do 1810 r., przeznaczone później na cele mieszkalno-administracyjne.
- Kościół parafialny (dawniej klasztorny) NMP, gotycki, wzniesiony do poł. XIV w., przez budowniczego mistrza Jana, a przebudowany w stylu barokowym (głównie fasady) ok. 1700 r., częściowo restaurowany w XIX w. Jest to budowla orientowana, wzniesiona z cegły i kamienia użytego do części konstrukcyjnych, trzynawowa, halowa, założona na rzucie krzyża łacińskiego z transeptem i trzynawowym prezbiterium o trzech przęsłach, zamkniętym ścianą prostą. Od wschodu przylegają do ramion transeptu po dwie kaplice prostokątne towarzyszące prezbiterium. Pola sklepienne w nawie głównej i transepcie założono na kwadratach, a w pozostałych częściach na prostokątach. Nakrywają je sklepienia krzyżowo-żebrowe, pochodzące z ok. 1400 r., wsparte na wysmukłych, ośmiobocznych filarach. Kamienne maswerki okien o motywach gotyckich posiadają trzy i czteropolowe podziały. Wyposażenie wnętrza jest barokowe i pochodzi głównie z lat 1701-1712; należy tu bogato rzeźbiony ołtarz główny z 1705 r., który swymi ruchliwymi formami zamyka całą ścianę wschodnią prezbiterium. Zwracają uwagę obrazy ołtarzowe pędzla F. Liszki, bardzo dobry zespół póżnobarokowych rzeźb figuralnych przypisywanych Weisfeldowi, a w zakrystii szereg szat liturgicznych z l. poi. XVIII w.
- Zabudowania klasztorne pierwotne z epoki gotyckiej, założone wokół czworobocznego wirydarza, zostały rozebrane w 1817 r. Ze wspaniałego niegdyś refektarza, wspartego na sześciu filarach, pozostały dziś zaledwie ślady sklepień na północnej ścianie kościoła i fragmenty dwóch kamiennych filarów wspierających dwunawowe sklepienie. Obecnie zachowało się jedynie skrzydło północne, wzniesione w stylu barokowym ok. 1683 r. przez Macieja Kirchbergera dwutraktowe, trzykondygnacjowe, z arkadowym podcienieni w parterze. Zachowały się również barokowe, dwa budynki gospodarcze z bramą wjazdową od zachodniej strony kościoła, poważnie przebudowane w XIX w.
- Ruiny pałacu wzniesionego na przeciwległym wzgórzu w latach 1836-1863 dla księcia Albrechta pruskiego wg projektów K. F. Schinkla pod kierunkiem Ferdynanda Martiusa. Całe założenie zrealizowane w stylu pseudogotyckim na rzucie prostokąta, z kolistymi basztami na narożach oraz dwoma wewnętrznymi dziedzińcami. Zniszczony w 1945 r., w chwili obecnej jako trwała ruina nadal reprezentuje przykład doskonałego związania z otaczającym krajobrazem przez wprowadzenie tarasowego podejścia i otoczenia całości naturalnym parkiem w stylu angielskim proj. P. T. Lenne, który kryje równocześnie szereg zabudowań gospodarczych, powstałych współcześnie z pałacem.
- Kościół ewangelicki, wzniesiony na północ od zespołu klasztornego w stylu neogotyckim ok. poł. XIX w., wg proj. Ferdinanda Martiusa (?). Jest to założenie murowane, jednonawowe, z wieżą w fasadzie frontowej, z bocznymi, symetrycznymi kaplicami, oskarpowany, nakryty sklepieniami krzyżowymi.

Kamienna - d. woj. wałbrzyskie
- Kaplica wzniesiona w 1822 r., w swym prostym salowym wnętrzu zachowała fragment rzeźbionego w piaskowcu gotyckiego sakramentarium z pocz. XVI w., barokowy ołtarz główny i monstrancję z 2, poł. XVIII w.

Kamienna Góra - d. woj. jeleniogórskie
- Osada targowa rozwija się tu w pocz. XIII w. u podnóża góry, na której wznosił się zamek warowny Strażą, panujący nad jednym z najstarszych szlaków handlowych z Czech przez Bramę Lubawską na Śląsk. Prawa miejskie nadał Kamiennej Górze książę Bolesław II legnicki w 1249 r. W XIV w. rozwijało się tu sukiennictwo, ustępujące miejsca od XVI w. tkactwu lnu i handlowi płótnem. Daje to duże możliwości rozwoju miasta, które mimo napotykanych klęsk odbudowuje się szybko i do wojen śląskich w XVIII w. należy do znaczniejszych na Śląsku. Pogarszająca się jednak w tym okresie sytuacja gospodarcza rzemieślników doprowadza do buntu tkaczy w 1793 r. Ponowną możliwość rozwoju Kamiennej Góry spowodowały utworzone tu nowe zakłady przemysłowe, które po rozbudowie i w chwili obecnej decydują o dalszej przyszłości miasta.
- Ruiny zamku. Pierwotny istniał tu już w 2. poł. XIII w. na górze ponad miastem, jednakże po zniszczeniach w czasie wojen husyckich nie pozostały po nim żadne ślady. W latach 156G-1569 wzniesiono nowy renesansowy zamek na północ od miasta, przebudowany w końcu XIX w., spłonął w 1964 r. Jest to założenie na planie czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem otoczonym arkadami i potężną wieżą na kwadracie. We wnętrzu zachował się szereg renesansowych kamiennych portali i obramień okiennych, a na elewacjach fragmenty geometrycznej dekoracji sgraffitowej. Pierwotnie całość otaczały, dziś już prawie zniszczone, fortyfikacj e ziemne typu bastionowego.
- Mury miejskie, wzniesione w XV w,, otaczały wraz z fosą całe średniowieczne miasto i rozdzielone były dwoma bramami Dolną i Górną. Rozbierane w l. ćw. XIX w., obecnie zachowały się w niewielkich fragmentach (ul. Ogrodowa) na obrzeżu dawnego miasta.
- Kościół parafialny Świętych Piotra i Pawła, pierwotny wzmiankowany w 1295 r. Prezbiterium obecnego wzniesiono w XIV w., nawę zaś w końcu XVI w., całość przebudowano w XVIII w. i w 1885 r., a restaurowano ostatnio w 1960 r. Jest to budowla orientowana, murowana, trzynawowa, z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu, z emporami rozdzielonymi kolumnami toskańskimi i półkolistymi arkadami nad nawami bocznymi korpusu. Prezbiterium nakryto sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawy sklepieniem kolebkowym z lunetami, ozdobionymi dekoracją stiukową. We wnętrzu zachował się gotycki, rzeźbiony tryptyk z pocz. XVI w., rokokowa ambona oraz szereg nagrobków z XVI i XVII w.
- Kościół pomocniczy MB Różańcowej (pierwotnie ewangelicki kościół Łaski), barokowy, wzniesiony w latach 1709-1730, być może wg proj. M. Frantza. Jest to założenie centralne, na planie krzyża greckiego, z płaską kopułą na skrzyżowaniu i sklepieniami kolebkowymi w ramionach, z czworoboczną wieżą od zachodu. "W przeciwieństwie do skromnej szaty zewnętrznej uderzał niegdyś bogactwem dekoracji wnętrza zniszczonym w 1945 r. Obok na cmentarzu wznosi się kaplica grobowa z 1805 r.
- Domy mieszkalne, zachowane obecnie najlepiej wokół rynku, wzniesione głównie w XVIII w., przebudowywane w XIX i XX w. Reprezentują typ domu podcieniowego, wielotraktowego, dwu- lub trzykondygnacjowego, o układzie szczytowym. Doskonałe artystycznie numery 19, 23, 34.

Kamiona - d. woj. legnickie
- Dwór, pierwotnie barokowy, wzniesiony ok. poł. XVIII w., przebudowany i powiększony o południowe skrzydło w 2. poł. XIX w. Murowany z cegły na rozczłonkowanym czworobocznym rzucie, dwukondygnacjowy, nakryty dachami łamanymi i dwuspadowymi. Elewacje, o .podziale rombowym i płycinowym na osiach dłuższych, akcentowane są podniesionymi o jedną kondygnację trójkątnymi przyczółkami. Wejście główne akcentują dwubiegowe schody z kamienną rzeźbioną balustradą. Wnętrza dwu- i trzytraktowe zachowały kolumnowe piece, stolarkę l okucia z epoki klasycyzmu.

Kamionna - d. woj. wrocławskie
- Pałac pierwotny wzniesiony w XVI w. zapewne na wcześniejszych fragmentach, w obecnej formie barokowy, powstał w latach 1740-1744, pozbawiony skrzydeł południowego i wschodniego w wyniku rozbiórki ok. 1850 r., w pozostałych częściach uszkodzony w 1945 r. Jest to założenie dwuskrzydłowe ze śladami krużganku od dziedzińca, dwutraktowe, dwukondygnacjowe, nakryte płaskimi dachami czterospadowymi. Na osi skrzydła północnego ryzalit z balkonowym portalem zwieńczony trójkątnym przyczółkiem, wspartym na czterech pilastrach identycznych z akcentującymi pozostałe elewacje pałacu. Wnętrza parteru w części zachowały sklepienia kolebkowe i krzyżowe bez żeber.

Karczyce - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Św. Krzyża, wzmiankowany w 1335 r. Obecny gotycki wzniesiony w XV w., przebudowany w baroku w końcu XVII w., restaurowany w 1881 i 1965 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z węższym, kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem kolebkowym. We wnętrzu renesansowa kamienna chrzcielnica i kilka płyt epitafijnych z końca XVI w.

Karnków - d. woj. wałbrzyskie
- Kaplica pomocnicza, wzmiankowana w 1335 r., wzniesiona w średniowieczu w XV w., przebudowana w 2. poł. XVII w., restaurowana na przełomie XIX i XX w., uszkodzona w 1945 r. Orientowana, murowana, salowa, z kwadratowym prezbiterium, nakryta dwuspadowymi dachami, zachowała od północy kamienny gotycki portal.

Karolin - d. woj. wrocławskie
- Pałac klasycystyczny, wzniesiony w 2. poł. XVIII w., przebudowany gruntownie w 1830 r., restaurowany w pocz. XX w. Murowany, prostokątny, trzytraktowy, trzykondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym. Pilastry na elewacjach akcentują narożniki budynku i portal wejściowy, zwieńczony niewielkim trójkątnym przyczółkiem.
- Obok - współczesna pałacowi oficyna mieszkalna, murowana, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, o skromnym, pasowym podziale elewacji, nakryta dachem dwuspadowym z naczółkami.

Karpacz - d. Góra Śnieżka - d. woj. jeleniogórskie
- Kaplica Św. Wawrzyńca, wzniesiona w latach 1665-1681, wielokrotnie remontowana, ostatnio w 1965 r. Budowla kolista, sklepiona spłaszczoną kopułą i nakryta namiotowym dachem.

Karpniki - d. woj. jeleniogórskie
- Zamek obecnie sanatorium dla dzieci. Pierwotnie wzniesiony jako zamek średniowieczny, powiększony ok. 1603 r., gruntownie przebudowany W 1846 r. przez K. F. Schinkla, ostatnio remontowany w 1962 r. Jest to budowla rozplanowana wokół czworobocznego dziedzińca, częściowo otoczona fosą, dwu i trzykondygnacjowa. Skrzydła jednotraktowe, sklepione na parterze, zachowały szereg detali architektonicznych, m.in. renesansowy portal z 1603 r.
- Kościół parafialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1399 r. Obecny wzniesiony w 2. poł. XVI (1589 ?) w., przebudowany w 1648 r., restaurowany w 1897 i 1962 r. Orientowany, murowany, salowy, z kwadratowym prezbiterium i czworoboczną wieżą od zachodu, zwieńczoną renesansową attyką. We wnętrzu zachowany wczesnobarokowy ołtarz główny z XVII w.
- Kościół ewangelicki, wzniesiony w latach 1748-1752, powiększony o wieżę w 1903 r., opuszczony w 1945 r. Murowany, założony na prostokącie, o salowym wnętrzu z piętrowymi kondygnacjami empor.
- Dawna pastorówka, wzniesiona w 1778 r. Założona na czworoboku, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, nakryta czterospadowym dachem łamanym.
- Ruiny zamku Sokolec, wymienianego po raz pierwszy w 1364 r., od 1372 r. oddanego w lenno rycerzowi z dworu księżnej Agnieszki. Zniszczony podobno w 2. poł. XV w., jako ruina wymieniany był w 1668 r. Obecnie zachowały się niewielkie fragmenty murów kamiennych, otaczających mały wewnętrzny dziedziniec.

Karszów - d. woj. wrocławskie
- Ruiny kościoła gotyckiego, wzmiankowanego w 1335 r., wzniesionego w końcu XIII w., przebudowanego w XVI w., zniszczonego w 1945 r. Była to budowla orientowana, murowana, jednonawowa z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-zebrowym. W murach zachowane dwa profilowane portale kamienne i przyścienne sakramentarium.

Kaźmierzów - d. woj. legnickie
- Ruiny kościoła wzniesionego zapewne w XV w., przebudowanego w 1570 r., zniszczonego w czasie wojny trzydziestoletniej. Była to budowla murowana, prostokątna, salowa, z dostawioną do dłuższego boku wieżą od północy.

Kąty Wrocławskie - d. woj. wrocławskie
-Pierwotna osada rolnicza otrzymała prawa miejskie przed 1302 r., dla podniesienia znaczenia jej roli służebnej w stosunku do zamku, położonego na północ od miasta. W ciągu XIV w., dzięki rozwojowi młynarstwa, miasto ulega rozbudowie - powstaje kościół parafialny i murowane fortyfikacje. Częściowo zniszczone w czasie wojen husyckich, wkrótce odbudowuje się ponownie, a zmodernizowane w 1587 r. fortyfikacje otrzymują umocnienia ziemne. Powstaje również w tym okresie murowany ratusz. W ciągu XVIII w. miasto podupada, a szczególnej zmianie ulega jego zabudowa po zniszczeniu podcieniowych domów w rynku. Również i wieki następne nie przynoszą ożywienia gospodarczego, a miasto nadal stanowi niewielki ośrodek przemysłu rolnego dla pobliskiego terenu.
- Ruiny zamku wzniesionego pierwotnie na północny wschód od miasta, na bagnistym terenie, w 2. poł. XIII w. Zburzony po 1475 r. nie został już odbudowany, a po rozbiórkach w 1829 r. zachowały się jedynie fragmenty wałów ziemnych.
- Ratusz obecny wzniesiony został w 1879 r. Starsza wieża, z 1613 r., murowana, w dolnej części kwadratowa, wyżej przechodząca w ośmiobok zwieńczony barokowym hełmem, zachowała na elewacjach płaskorzeźby z XVII w., pochodzące zapewne z dawnego ratusza.
- Mury miejskie wzniesione z cegły wokół miasta w l. poł. XIV w., rozdzielone były trzema bramami: Świdnicką, Górną, Szpitalną, Wrocławską, Dolną, Młyńską oraz Zamkową, Zniszczone przez husytów zostały zmodernizowane w 1587 r. i otrzymały wzmocnienia ziemne. Rozebrane w XIX w., w chwili obecnej zachowały się jedynie obok kościoła parafialnego, nieco obniżone, ale z zachowanymi strzelnicami z XVI w.
- Kościół parafialny Św. Piotra i Pawła, wzmiankowany w 1302 r., w obecnej postaci wzniesiony w ciągu XV w., z dobudowaną około 1520 r. zakrystią, remontowany 1825-1827 (m.in. obecny hełm wieży), restaurowany w 1954 i 1963 r. Gotycki, orientowany, murowany z kamienia i cegły, trzynawowy, halowy, z prostokątnym prezbiterium zamkniętym poligonalnie i kwadratową wieżą przy fasadzie zachodniej. Całość nakrywają sklepienia gwiaździste z żebrami kamiennymi, wspartymi na ośmiobocznych filarach. W południowej ścianie nawy kamienny portal o formach gotycko-renesansowych. We wnętrzu prezbiterium kamienne tabernakulum z pocz. XVI w.. zamknięte kutą kratą, a w nawie drewniana rzeźba św. Jana Chrzciciela pochodząca z ok. 1470 r.
- Kościół ewangelicki wzniesiony w latach 1834-1836 wg projektu K. F. Schinkla, budowniczy G. A. Frey. Jest to skromna budowla murowana z cegły, na rzucie prostokątnym, o bardzo ubogiej dekoracji architektonicznej.

Kępy - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Podwyższenia Krzyża Św., wzniesiony w średniowieczu (pocz. XVI w. ?), przebudowany ok. 1753 r., restaurowany po 1945 r. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Prezbiterium sklepione krzyżowo, parter wieży, zakrystia i nawa kolebkowo.
- Na terenie miejscowości zachowane dwa kamienne krzyże pokutnicze, jeden z rysunkiem kuszy.

Kielczyn - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac barokowy, wzniesiony w XVIII w., być może na starszych fragmentach, gruntownie przebudowany w XIX w. Murowany, prostokątny, dwutraktowy, trzykondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym, zachował w części sal parteru sklepienia kolebkowe z lunetami.

Kilianów - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Wniebowzięcia NMP, gotycki, wzniesiony w latach 1568-1569, restaurowany 1889-1901. Orientowany, murowany, jednonawowy z wieżą od zachodu i prostokątnym, zakończonym trójbocznie prezbiterium, nakrytym sklepieniem krzyżowym. We wnętrzu zachował się barokowy ołtarz główny z ok. 1700 r., klasycystyczna ambona i kilka obrazów z XVIII w.

Kliczków - d. woj. jeleniogórskie
-Zamek położony nad Kwisą, wzniesiony został po 1297 r., przez Bolka I, księcia świdnicko-jaworskiego. W XIV w., należał do księżnej Anny, żony Karola IV, a potem przeszedł na własność rodów rycerskich. W 2. poł. XVI w., uległ przebudowie na renesansową rezydencję ze wspaniałym, rzeźbionym w kamieniu portalem głównym i dekoracją sgraffitową na fasadach, która uległa poważnemu zniszczeniu w trakcie przebudowy w latach 1881-1883.
- Kościół filialny Trzech Króli, pierwotny ufundowany w 1417 r., obecny wzniesiony w 2. poł. XVI w,, remontowany w 1962 r. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy z wieżą od zachodu, nakryty sklepieniami kolebkowymi. We wnętrzu późnogotycki, rzeźbiony tryptyk z pocz. XVI w. Pokłonem Trzech Króli, przyścienne sakramentarium z 1512 r., drewniana ambona z 1596 r. oraz drewniane epitafium (adaptowane na ołtarz) z końca XVI w.

Kluczowa - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac pierwotny, wzniesiony jako renesansowy dwór obronny ok. 1600 r., powiększony w 1735 r., gruntownie przebudowany na klasycystyczna rezydencję w 1837 r. wg projektu F. Schinkia. Prostokątny, z dwoma narożnymi wieżami, dwutraktowy, trzykondygnacjowy. Wejście na osi elewacji frontowej akcentowane trójarkadowym podcienieni z tarasem balkonowym i kolumnowymi portykiem zwieńczonym trójkątnym szczytem.

Kłaczyna - d. woj. wałbrzyskie
- Ruiny zamku, położonego na wyspie otoczonej nurtem Nysy Szalonej. Wzniesiony w XV w., był przebudowywany w XVI w., (zachowane zwieńczenia attykowe), zniszczony najprawdopodobniej w czasie wojny trzydziestoletniej. Z dawnego czworobocznego założenia obecnie zachowały się tylko kamienne mury kurtynowe i fragment wysokiej kwadratowej wieży.
- Kościół filialny Św. Jakuba, wzmiankowany w 1399 r., obecny wzniesiony ok. poł. XVI w., restaurowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Nawę nakrywa drewniany strop kasetonowy, prezbiterium zaś sklepienie kolebkowe z lunetami. Ściany kruchty ozdobione dekoracją sgraffitową. We wnętrzu zachowane nagrobki 2 2. pot. XVI i XVII w.

Kłębanowice - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1335 r. i zapewne wtedy wzniesiony, przebudowywany w XVI i XVIII w. restaurowany w 1961 r. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy z prostokątnym, oskarpowanym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Prezbiterium o ostrołukowych oknach z kamiennymi maswerkami nakrywa sklepienie krzyżowe. We wnętrzu póżnogotycka, rzeźbiona w drzewie Pieta z przełomu XV i XVI w., barokowy prospekt organowy, rokokowe - ołtarz boczny i ambona, oraz klasycystyczna chrzcielnica z pocz. XIX w.
- Cmentarz otacza mur z bramą w renesansowym portalu.

Kłoda - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Św. Bartłomieja, gotycki, wzniesiony przed 1366 r., restaurowany w XVIII i XIX w. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy z kwadratowym prezbiterium, oskarpowany diagonalnie na narożach, nakryty dachami dwuspadowymi. Wnętrza nakrywają trójprzęsłowe sklepienia krzyżowo żebrowe.

Kłodzko - d. woj. wałbrzyskie
- Wymienione jest po raz pierwszy w 981 r., jako gród warowny należący do Sławnika, ojca św. Wojciecha. Gród ten, położony na szczycie góry zamkowej, był ważnym ośrodkiem administracyjnym i wojskowym, panującym nad tzw. drogą polską prowadzącą z Wrocławia do Kotliny Czeskiej. Położona poniżej osada musiała być dużym ośrodkiem, skoro w końcu XII w. posiadała już dwa kościoły, nad którymi patronat sprawowali joannici. Przeniesienie osady na niemieckie prawo miejskie nastąpiło pomiędzy latami 1253-1278, jednakże nie można jej utożsamiać z czasem powstania miasta. Przez cały ten czas Kłodzko należało do państwa czeskiego, stanowiąc jednakże odrębną jednostkę, dość luźno związaną z koroną. Jako ważny punkt wymiany handlowej i centrum rzemieślnicze miasto rozwijało się szybko. W czasie wojen husyckich Kłodzko było poważnym punktem oparcia partii katolickiej. Król czeski Jerzy z Podiebradu uczynił Kłodzko swą bazą w czasie wojny z Wrocławiem, on też podniósł ziemię kłodzką do rzędu suwerennego hrabstwa. Miasto przeżywa poważne klęski: głód w latach 1315-1316, pożary w 1366, 1463, 1469, 1487 oraz powodzie w 1310, 1454, 1475. Rozwój jego opierał się na silnie rozwiniętym rzemiośle i handlu. Życie miasta toczyło się właściwie na terenie pod Górą Zamkową, opadającą w kierunku południowo-wschodnim. Lokacyjne rozplanowanie miasta zachowało się prawie całkowicie. Środek zajął czworokątny rynek, z którego narożników wybiegają po dwie ulice. Pierwsze domy murowane pojawiły się ok. poł. XIV w. Kościół parafialny wzniesiony podczas lokacji jako drewniany uległ przebudowie na murowany w ciągu XV stulecia. Na stoku Góry Zamkowej, między miastem a zamkiem, ufundowano w 1349 r. klasztor Augustianów z kościołem Zwiastowania. Ratusz wymieniany jest w źródłach już w latach 1342-1344, a spalony w wyniku pożaru w 1366 r. zostaje odbudowany w końcu XIV w. Miasto lokacyjne otaczały fortyfikacje. Przypuszczalnie już w końcu XIII w. wzniesiono fortyfikacje murowane z kamienia w formie pojedynczego muru. W 1426 r. w związku z groźbą ataku husyckiego, wzmocniono fortyfikacje miejskie przez dodanie muru zewnętrznego. W 1469 r. Jerzy z Podiebradu przebudował bramy miejskie: Czeską lub Szalejowską, Zarzecką zw. Zieloną lub Księżogórską i Przyłęcką zw. Ząbkowicką. Zamek włączony był do miejskiego systemu obronnego. O rozbudowie jego brak szczegółowych infor- macji. Wcześnie, bo już w 1310 r., miasto otaczały ludne przedmieścia. Powstał tu klasztor Minorytów, ufundowany ok. 1250 r., a na przedmieściu ząbkowickim szpital z kaplicą Joannitów, wymienianą w 1275 r. Wraz z całymi Czechami Kłodzko przeszło pod panowanie Habsburgów w 1526 r. W mieście poczęła się szerzyć reformacja, tak że przed wybuchem wojny trzydziestoletniej było to już miasto całkowicie luterańskie. W życiu gospodarczym miasta następuje dalszy rozwój płóciennictwa i kowalstwa; jest ono również ośrodkiem piwowarstwa. W 2. poł. XVI w. wybrukowano ulice śródmieścia, a w 1540 r. zbudowano wodociąg miejski. W latach czterdziestych XVI w. wzniesiono baszty przy bramach: Czeskiej, Mostowej i furcie Wodnej. Zamek przebudował w 1557 r. Ernest Bawarski. W 2. poł. XVI i w pocz. XVII w. nastąpiła intensywna rozbudowa przedmieść. Okres ten przerwała wojna trzydziestoletnia, która zrujnowała i wyludniła miasto, gdyż stawiało zacięty opór wojskom cesarskim. Upadek miasta pogłębił się po przejściu pod panowanie pruskie (rok 1742), szczególnie gdy przekształcono je w twierdzę wojskową. Gospodarczo zaznaczyło się to w zaniku rzemiosł włókienniczych, a wzrastającym znaczeniu rolnictwa. Kłodzko pozostało twierdzą do 1877 r., po którym rozpoczęto rozbiórkę fortyfikacji i bram miejskich. Dopiero od tego momentu następuje rozwój przemysłu, który obok gwałtownego wzrostu znaczenia miasta jako centrum turystyczno-wypoczynkowego daje podstawy do jego dalszego rozkwitu w chwili obecnej.
- Zamek jako murowany z kamienia wymieniany był po raz pierwszy w XIV w. Wzniesiony na górze na miejscu grodu wzmiankowanego już w 1076 r., został gruntownie przebudowany w 1577 r. przez Lorenza Krishke. W 1622 r. Walenty Saebisch opracował nie zrealizowany projekt zmodernizowania fortyfikacji. Notatka z 1627 r. mówi o zawaleniu się wieży zamkowej. Po opanowaniu Kłodzka Austriacy w latach 1680-1702, wg projektu Jakuba Carove, wznieśli tu nowoczesny zamek z kurtynami, bastionami i rawelinami. W 1742 r. przejęli go Prusacy, a Fryderyk II rozpoczął tworzyć tu potężną twierdzę wznosząc nowe reduty. Zupełnie zniszczono resztki dawnego zamku, wznosząc na jego miejscu ogromny, cylindryczny donżon oraz szereg redanów na przedpolu. Po niewielkich zmianach w XIX w., twierdza ta należy obecnie do czołowych obiektów architektury militarnej tego okresu w Europie.
- Ratusz wzmiankowany w związku z pożarem miasta w 1360 r., odbudowany został w 1397 r., przerabiany następnie w latach 1549, 1622, 1653-1654, ponownie uległ pożarowi w 1744 r., po którym powstał w 1890 r. obecnie istniejący budynek. Najstarszą i najlepiej zachowaną częścią założenia pierwotnego jest czworoboczna wieża z piękną renesansową galerią na piętrze.
- Mury miejskie wzniesione zapewne już w końcu XIII w. Rozbudowywane i unowocześniane w latach 1426, 1469, zostały rozebrane prawie całkowicie w latach 1877-1911, z wyjątkiem niewielkiego fragmentu w północno-wschodniej części miasta. Pierwotnie rozdzielały je cztery bramy: Czeska, Zielona-Zarzecka, Ząbkowicka-Szpitalna i Mostowa, ta ostatnia wzmocniona dodatkowo budynkiem po drugiej stronie mostu.
- Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP. Najstarsza wiadomość pochodzi z 1194 r. i związana jest z osadzeniem przy nim, joannitów, na miejsce których w 1624 r. przybyli jezuici. Budowla obecna, fundacji biskupa praskiego Ernesta z Pardubic, pochodzi z 2. poł. XIV w., przy czym realizacja całości trwała przez w. XV, a została zakończona dopiero w poł. XVI w. W 1432 r. wzniesiono przedsionek, w latach 1462-1468 wieżę południową, a w 1487 r. wieżę północną. Nawę boczną sklepiono w 1490 r., w 1503 r. konsekrowano kaplicę Św. Jakuba, a całość prac zakończono w latach 1522-1555 zasklepieniem nawy głównej. W latach 1655-1689 Karol Lurago dobudował do południowej nawy dwukondygnacjową zakrystię, połączoną krytym przejściem z sąsiednim kolegium jezuickim. W okresie lat 1673-1728 nadbudowano nad nawami bocznymi empory i zbarokizowano całe wnętrze, w 1683 r. zaś wzniesiono od północy kaplicę. Restaurowany w latach 1836-1841, 1929-1937, w 1959 r. obiekt otrzymał centralne ogrzewanie. Obecnie jest to budynek orientowany, murowany z kamienia, trzynawowy, halowy (przez nadbudowanie empor nad nawami bocznymi), z dwuwieżową fasadą zachodnią i trójabsydialnym zakończeniem od wschodu. Całość nakrywają sklepienia gwiaździste i sieciowe. Wystrój wnętrza w stylu póżnobarokowym, ołtarz główny z łat 1727-1729 projektu Krzysztofa Tauscha; w nim umieszczono rzeźbiony posąg Madonny z Dzieciątkiem z poł. XV w. Chrzcielnica z 1517 r. otacza kuta barokowa krata. Ambona z 1716 r. jest dziełem Michała Kłahra; na chórze rzeźbiony prospekt organowy z 1725 r. W kaplicy nagrobek biskupa Ernesta z Pardubic (zm. 1363), rzeźbiona postać zmarłego spoczywa na nowej tumbie kamiennej, wykonanej przez J. Landa w 1864 r. W zakrystii zachowany szereg naczyń liturgicznych i szat kościelnych, pochodzących z 2. poł. XVIII w.
- Kolegium pojezuickie (ul. Wojska Polskiego), zbudowane w latach 1665-1690 przez Karola Lurago, zostało założone na planie prostokątnym z wewnętrznym dziedzińcem. Murowane z detalami architektonicznymi w tynku, dwutraktowe, trzykondygnacjowe, zachowało część sklepionych kolebką pomieszczeń oraz wnętrze dawnego refektarza z fragmentami pierwotnej polichromii.
- Kościół Franciszkanów NMP. Franciszkanie przybyli do Kłodzka już ok. 1250 r., ale dopiero z 1350 r. pochodzą wiadomości o ich kościele klasztornym na piasku. Obecna barokowa budowla została wzniesiona w latach 1628-1631 i ukończona ok. poł. XVII w., przebudowana w 1711 r. przez Marianusa von Frankenberg, restaurowana w pocz. XX w. Jest to kościół orientowany, murowany, o układzie trzynawowej bazyliki, z wyodrębnionym, zamkniętym półkoliście prezbiterium. Fasada zachodnia dwuwieżową, dwukondygnacjową, o formach późnego baroku, gruntownie przerobiona w pocz. XX w. Wnętrze nakryte sklepieniami kolebkowymi zachowało polichromię pędzla A. Schefilera, gruntownie restaurowaną w XIX w.
- Od południa przylega do kościoła klasztor, wzniesiony w 1678 r. w la- tach 1723-1744 przebudowany przez Marianusa von Frankenberg, restaurowany w 1800 r. Założony wokół czworobocznego dziedzińca z dwoma kolistymi wieżyczkami na narożach. Całość o skromnej architekturze nakrywają sklepienia kolebkowe i klasztorne. We wnętrzu refektarza freski A. Scheffiera z 1744 r., a w kaplicy klasztornej gotycka, rzeźbiona figura Madonny, pochodząca z ok. 1500 r.
- Kościół Najświętszego Sakramentu (ul. Łukasińskiego). Wymieniany po raz pierwszy w 1275 r. jako kaplica Św. Jerzego. W XIV w. założono tu klasztor Joannitów, a konsekracji nowego kościoła dokonano w 1479 r. Budynek obecny rozpoczęto wznosić w 1643 r., s. ukończono w 2. poł. XVIII w. w stylu barokowym, z zachowaniem gotyckiego założenia. Jest to budowla orientowana, jednonawowa, z kaplicami od północy i wyodrębnionym zamkniętym wielobocznie prezbiterium. Wnętrza nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami.
- Obok klasztor, obecnie barokowy, wzniesiony w 2. poł. XVII w., o skromnej architekturze, w założeniu swym nawiązujący do spalonego klasztoru gotyckiego.
- Domy mieszkalne. Szereg zabytkowych domów mieszkalnych zachowało się na terenie całego starego miasta. Murowane, trzy- i czterotraktowe, głównie o układzie szczytowym, z bogato rzeźbionymi obramieniami okien i portali, powstały w 2. poł. XVI i w XVII w., częściowo przebudowywane w XIX i l. poł. XX w. Zwracają uwagę domy przy ul. B. Chrobrego, ulicach: Armii Czerwonej, Kościelnej i Wojska Polskiego. Szczególnie cenny był dom przy Pl. B. Chrobrego nr 25 z zachowanym pierwotnym układem gotyckim, trzytraktowy z wiatą oświetlającą klatkę schodową i przebudowaną w epoce renesansu fasadą frontową, rozebrany w 1971 r.
- Most wzniesiony nad kanałem, młynówki, w stylu gotyckim ok. 139ft r. Murowany z kamienia, czteroprzęsłowy, z wykuszami nad filarami, ozdobiony w poł. XVIII w. kamiennymi rzeźbami na balustradach.
- Ruiny pałacu dawnego majątku Goszyce (ul. Zamkowa), wzniesionego w stylu póżnobarokowym w l. poi. XVIII w., przebudowanego w XIX i XX w., zniszczonego w pożarze w 1968 r. Było to założenie murowane na planie prostokąta z obszernym holem na osi i reprezentacyjną klatką schodową. Elewacje o podziale pilastrowym ozdabiał bogaty detal rzeźbiarski, a wejście akcentowały balkonowe portale.

Kobyla Głowa - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór pierwotny renesansowy, wzniesiony w końcu XVI w., przebudowany w 1717 r., a w XIX w., powiększony o dwa skrzydła, częściowo uszkodzony w 1945 r. Murowany, dwuskrzydłowy, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, mimo kolejnych przebudów zachował renesansowe obramienia portalowe.

Kochanów - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Św. Mateusza, wzmiankowany w 1364 r.., obecny barokowy wzniesiony ok. 1636 r., przebudowany w poł. XVIII w., restaurowany w XIX w. Murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium i wieżą od zachodu, o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami. W zakrystii zachowana barokowa monstrancja z ok.1700 r., a obok kościoła kamienny krzyż pokutniczy.
- Dom (nr 95 - dawna plebania) późnobarokowy, wzniesiony w poł. XVIII w. Murowany, prostokątny, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym z naczółkami, z zachowanymi w parterze sklepionymi pomieszczeniami.
- Oficyna dworska mieszkalna, późnobarokowa, wzniesiona na przełomie XVIII i XIX w. Murowana, prostokątna, parterowa, o sklepionych wnętrzach, nakryta dachem dwuspadowym z naczółkami.

Koczurki - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Nawiedzenia NMP, pierwotny wymieniany w 1732 r., obecny klasycystyczny, wzniesiony w latach 1801-1803, przebudowany w 1850 r. Murowany, prostokątny, salowy, nakryty dachem dwuspadowm z czworoboczną, niewielką sygnaturką na kalenicy. Wnętrze nakryte pozornym sklepieniem lustrzanym zachowało barokowy konfesjonał i kilka cynowych świeczników z pocz. XVIII w.

Komarno - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół filialny Św. Józefa, pierwotnie kościół ewangelicka wzniesiony w latach 1769-1772, remontowany w 1961 r. Rozplanowany na ośmioboku o spłaszczonej kopule, nakryty namiotowym dachem łamanym zwieńczonym sygnaturką. Wnętrze wypełnione kondygnacjami empor zachowało klasycystyczny ołtarz pochodzący z czasu budowy kościoła.
- Kościół wzmiankowany jako parafialny w 1318 r. w obecnej formie wzniesionej w pocz. XVI w., powiększony w 1780 r., restaurowany w 1899 r., od 1945 r. opuszczony. Orientowany, murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium, z wieżą od zachodu.

Komorowice - d. woj. wrocławskie
- Zamek pierwotny, renesansowy, wzniesiony w pocz. XVI w. (1529 r.), gruntownie przebudowany ok. 1700 r., remontowany w 2. poł, XIX w. i w 1971 r. Murowany, trzyskrzydłowy, założony na rzucie podkowy, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym. Oś środkową akcentuje ryzalit w formie niskiej wieży z belwederem. Na elewacjach zachowane renesansowe obramienia okien, a we wnętrzu sklepienia kolebkowe.

Konary - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Św. Krzyża, gotycki, wzniesiony przed 1396 r,, przebudowany i powiększony o symetryczne kaplice w XVII w., restaurowany w 1817 i 1963 r. Orientowany, murowany, jednonawowy z symetrycznymi kaplicami imitującymi transept z wąskim prezbiterium nakrytym dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, wspartym na rzeźbionych konsolkach. Barokowe wyposażenie wnętrza pochodzi z l. poł. XVIII w.

Konary - d. woj. wrocławskie
- Ruiny budynku dawnej cukrowni powstałej w 1801 r. z inicjatywy F. Acharda, który rozwinął w Europie produkcję cukru z buraków cukrowych, zniszczonej w 1945 r., zabezpieczonej jako trwała ruina w 1964 r.

Kondratów - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Jerzego, wzmiankowany w 1311 r., wzniesiony przed 1396 r., przebudowany w XVII i XVIII w., restaurowany w pocz. XX w. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z trójbocznie zakończonym prezbiterium, pierwotnie zapewne sklepionym. Wnętrze nakryte obecnie drewnianym, stropem zachowało w ścianie północnej uskokowy portal z półkolistym tympanonem z rzeźbionym krucyfiksem, szereg nagrobków z XVI w. oraz pozostałe wyposażenie pochodzące z ok. 1600 r. w stylu renesansowym.

Konradów - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór barokowy, wzniesiony w końcu XVIII w., przebudowany w początkach XX w. Murowany na prostokącie, o układzie dwutraktowym, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym, z zachowanym pilastrowym podziałem elewacji.
- Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Św., wzmiankowany w 1364 r., wzniesiony zapewne w średniowieczu, przebudowany w poł. XVIII w. Murowany, jednonawowy z wydzielonym półkoliście zamkniętym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Na ścianach zachowane pod obecnym tynkiem geometryczne dekoracje sgraffitowe. We wnętrzu trzy barokowe ołtarze i prospekt organowy, rokokowa ambona, a w zakrystii rokokowa monstrancja i kielich.

Kopaczów - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół filialny Św. Józefa Oblubieńca, wzniesiony w początkach XVI w. i rozbudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium, z wieżą od zachodu, nakrytymi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, z płaskim stropem nad nawą. We wnętrzu drewniany ołtarz z XVIII w. i żeliwna kuta kropielnica z pocz. XIX w., a na zewnątrz kilka kamiennych epitafiów z XVIII stulecia.

Kopaniec - d. woj. jeleniogórskie
- Ruiny Pałacu wzniesionego ok. 1730 r., restaurowanego w XIX w., od 1945 r. zniszczonego. Założony na prostokącie, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty czterospadowym dachem łamanym, o wnętrzach parteru nakrytych sklepieniami kolebkowymi.
- Kościół filialny Św. Antoniego Padewskiego, wzmiankowany w 1399 r., obecny wzniesiony w pocz. XVI w., remontowany w 1777 (hełm wieży) i 1888 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od południa, z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem gwiaździstym. We wnętrzu rzeźbiony, barokowy ołtarz z l. poł. XVIII w. Obok barokowa kaplica grobowa z 1769 r.

Korytów - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac barokowy, wzniesiony ok. 1711 r. przez J. Carove. restaurowany w XIX w., częściowo uszkodzony w 1945 r. Murowany, prostokątny, dwutraktowy. ze sklepionymi sieniami przejazdowymi, dwukondygnacjowy, nakryty niskim dachem czterospadowym. Elewacje o podziałach ramowych akcentują dwa bogato rozczłonkowane portale ujęte pilastrami i zwieńczone rozerwanymi przyczółkami z tarczami herbowymi.
- Obok oficyny gospodarcze, współczesne pałacowi, ale pozbawione ciekawego detalu artystycznego.

Korzeńsko - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Św., wzmiankowany w 1579 r. Obecny barokowy wzniesiony w 1725 r., restaurowany w pocz. XX w. Murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu, z trójbocznie zakończonym prezbiterium, o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami spływającymi na przyścienne pilastry. We wnętrzu zachowany gotycki, rzeźbiony tryptyk z Pokłonem Trzech Króli z ok. 1500 r., oraz pozostałe wyposażenie pochodzące z XVIII w.

Kostomłoty - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Gotarda, wzmiankowany w 1201 r., obecny gotycki wzniesiony w poł. XIV w., powiększony o kruchtę w 1585 r., rozbudowany o część zachodnią i wieżę w latach 1818-1819, uszkodzony w 1945 r., zabezpieczony w 1947 r., remontowany w latach 1959-1960. Orientowany, murowany, jednonawowy, zachował prostokątne, oskarpowane diagonalnie prezbiterium nakryte dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, oraz zwieńczoną bogatym renesansowym szczytem kruchtę od południa.
- Cmentarz otacza kamienny mur z zachowanymi szczelinowymi strzelnicami, pochodzący zapewne z l. poł. XVII w.

Kostrza - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór barokowy, wzniesiony w ok. 1730 r., być może na fragmentach starszego założenia renesansowego, przebudowany w końcu XIX w., opuszczony w 1945 r. Murowany, założony na czworoboku, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym z lukarnami i powiekami. Elewacje piętra podzielone pilastrami wspartymi na boniowanym parterze, a całość otoczona fosą z wodą.
K- ościół filialny Św. Krzyża, wzmiankowany w 1374 r. obecny wzniesiony w pocz. XVI w., powiększony w XVIII w. o zakrystię, a w 1804 r. o południową kaplicę, restaurowany w 1964 r. Orientowany, murowany, z wieżą od zachodu, z prostokątnym prezbiterium nakrytym dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wnętrzu zachowana intarsjowana ambona z 1585 r. z figuralnymi przedstawieniami ewangelistów, dwie późnogotyckie rzeźby (św. Mikołaja i św. Marcina) oraz trzy całopostaciowe nagrobki z XVI i pocz. XVII w.

Kostrzyna - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac wzniesiony wg daty na portalu w 1757 r., przebudowany w XIX i XX w. Założony na prostokącie, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym. We wnętrzu klasy cystyczny kominek z pocz. XIX w. i barokowy piec kaflowy z XVIII w.

Kośeielec - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Serca Jezusowego, wzmiankowany w 1321 r. i zapewne wtedy wzniesiony, gruntownie przebudowany na zbór ewangelicki w XVIII w., remontowany w latach 1960-1962. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z trójbocznie zakończonym niewielkim prezbiterium i oskarpowaną wieżą od zachodu. Wnętrze rozdzielone dwoma rzędami słupów podtrzymujących empory i drewniany strop zachowało rzeżbione-w końcu XVII w.; ambonę, chrzcielnicę i dwuprzęsłową lożę kolatorską, oraz szereg kamiennych płyt nagrobnych z XVII-XVIII w.

Kościelniki Średnie - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Ścięcia Św. Jana Chrzciciela, wymieniany w 1346 r., w obecnej postaci wzniesiony jako kościół ewangelicki w XVIII w. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z nieco węższym czworobocznym prezbiterium. Wnętrze nawy nakryte sklepieniem pozornym, prezbiterium zaś stropem płaskim. Wystrój drewniany, rzeźbiony, pochodzi z końca XVII w. i obejmuje dwa ołtarze, dwie ambony oraz szereg epitafiów.
- Ruiny kościoła, który, mimo że wymieniany dopiero w 1335 r. wzniesiony został już w l. poł. XIII w., przebudowany na przełomie XV i XVI oraz w poł. XVIII w., częściowo zniszczony w 1945 r. Jest to budowla orientowana, murowana z kamienia, jednonawowa z wydłużonym węższym prezbiterium, nakrytym sklepieniem gwiaździstym i zakończonym półkolistą absydą.

Kotla - d. woj. legnickie
- Pałac, pierwotnie barokowy, wzniesiony w 2. poł. XVIII w., przebudowywany w XIX i XX w. Murowany z cegły, założony na czworoboku, trzykondygnacjowy z elewacjami o podziale rombowym, nakryty dachami dwuspadowymi. Wnętrze trzy- i czterotraktowe zachowało na parterze sklepioną salę ozdobioną bogatą sztukaterią barokową, a elewacja północna również barokowy, kamienny portal.
- Zachowały się również fragmenty geometrycznego założenia parkowego z 2. poł. XVIII w.
- Kościół parafialny Św. Marcina, pierwotnie gotycki wzniesiono na przełomie XIV i XV w., obecny barokowy powstał w l. poł. XVIII w., w wyniku częściowego wykorzystania starszych murów i pozostawienia wieży zachodniej. Powiększony o nawy boczne ok. 1930 r. Orientowany, murowany, trzynawowy, z płytkim prezbiterium. Wnętrze pięcioprzęsłowe nakryte sklepieniami żaglastymi wspartymi na przyściennych pilastrach zachowało bogaty barokowy wystrój.

Kotliska - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny św. Mikołaja, wzmiankowany w 1305 r., wzniesiony w XV w., powiększony o wieżę ok. 1500 r., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z poligonalnie zamkniętym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, z wieżą od północnej strony nawy nakrytej drewnianym stropem i ozdobionej stiukowym fryzem renesansowym. We wnętrzu zachowało się szereg kamiennych epitafiów z XVI-XVIII w.

Kowalów - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Św. Urszuli, gotycki, wyniesiony w XIV w. przebudowany ok. 1600 r., uszkodzony w 1945 r., zabezpieczony w 1948 r., odbudowany w 1966 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym, oskarpowanym diagonalnie prezbiterium nakrytym dwuprzgsłowym sklepieniem krzyżowym, z wieżą od zachodu. We wnętrzu przyścienne sakramentarium z końca XV w. i barokowy ołtarz główny z końca XVII w.

Kowary - d. woj. jeleniogórskie
- Dzięki odkrytym tu w XIII w. złożom rudy żelaznej rozwinęła się ludna osada górnicza. Miejscowość ta wymieniana po raz pierwszy dopiero w 1305 r. otrzymała prawa miejskie od króla czeskiego Władysława Jagiellończyka w 1513 r., od 1528 r. otrzymując przywilej wolnego miasta górniczego. W oparciu o kopalnictwo miejscowych rud rozwinęło się rzemiosło metalurgiczne. Podupada ono po wojnie trzydziestoletniej, a na jego miejsce wybija się tkactwo lnu. Druga poł. XIX w. przynosi rozwój przemysłu porcelanowego, metalowego oraz Fabrykę Dywanów Smyrneńskich, które warunkują dalszy, do dziś trwający rozwój tego dużego ośrodka w rejonie Sudetów.
- Ratusz klasycystyczny, wzniesiony w latach 1786-1789 wg projektu Christiana von Schultze. Murowany, prostokątny z podwyższonym ryzalitem na osi, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym. W ryzalicie na parterze wejście główne, piętra ujęte pilastrami podtrzymującymi belkowanie, trójkątny przyczółek i ścianę attykową zwieńczoną wazonami.
- Dwór, tzw. Nowy Dwór (przy szosie do Wojkowa), wzniesiony pierwotnie w stylu renesansowym ok. 1570 r., restaurowany w XVIII w., a gruntownie przebudowany w 1913 r., remontowany w 1965 r. Dwuskrzydłowy, dwu- i trzykondygnacjowy, mimo przebudów zachował szereg sklepionych ko]ebką sal na parterze, fragmenty renesansowych attyk oraz obramienia okien i drzwi.
- Kościół parafialny Imienia NMP, gotycko-barokowy, wzmiankowany w 1401 r. Obecny wzniesiony w 2. poł. XV w., gruntownie odbudowany po pożarze w 1670 r., remontowany w XVIII i XIX w. Orientowany, murowany, trójnawowy, halowy, z wieżą od zachodu, i trójbocznie zakończonym prezbiterium. Wyposażenie wnętrza pochodzi głównie z epoki baroku; zwracają uwagę m.in. rzeźby Dorasila oraz freski zdobiące sklepienie nad nawą. Na sklepieniu w wieży zachowały się średniowieczne freski z 2. poł. XV w. ze sceną Adoracji Matki Boskiej (konserwowane w 1966 r.).
- Obok na cmentarzu barokowa kaplica grobowa z 1764 r. z dobrą artystycznie kutą kratą żelazną.
- Kaplica Św. Anny (ul. Kowalska 41), wzniesiona w 2. poł. XVIII w. Założona na elipsie z centralną kopułą zwieńczoną latarnią, zachowała póżnobarokowe wyposażenie wnętrza.
- Domy mieszkalne zachowane głównie przy ul. 1-go Maja, pochodzą z 2. poł. XVIII w., restaurowane w XIX i XX w. Murowane, dwu i trzytraktowe, trzykondygnacjowe, zachowały szereg sklepionych pomieszczeń parteru, ozdobne portale, obramienia okien i fragmenty dekoracji rzeźbiarskich.

Kozieniec - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Św. Jakuba Apostoła, pierwotny wzmiankowany w 1452 r. Obecny barokowy wzniesiony w 1749 r., restaurowany w 1801 r. Murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium i wieżą od zachodu, o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami, spływającym na przyścienne pilastry. Wyposażenie skromne, póżnobarokowe, pochodzi z 2. poł. XVIII w.

Krajanów - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Św. Jerzego, barokowy, wzmiankowany jako kaplica w 1416 r. Obecny wzniesiony w poł. XVIII w., restaurowany w 1928 r. Murowany, jednonawowy, z czworoboczną wieżą i węższym, trójbocznie zakończonym prezbiterium, o wnętrzu nakrytym Sklepieniem kolebkowym z lunetami, w którym zachowało się wyposażenie pochodzące z okresu budowy kościoła.
- Obok budynek bramy cmentarnej, barokowy, wzniesiony w poł. XVIII w.

Krajów - d. woj. legnickie
- Dwór wzniesiony w l. poł. XVII w., przebudowany w XVIII w., remontowany w 1964 r. Założenie dwuskrzydłowe, murowane z kamienia i cegły, dwukondygnacjowe, dwutraktowe, nakryte dachami dwuspadowymi. Wnętrza sklepione, ozdobione d&koracjami roślinnymi zachowały renesansowe obramienia i kraty z końca XVI w.

Krasków - d. woj. wrocławskie
- Pałac barokowy, wzniesiony w 1746 r., restaurowany w końcu XIX w., częściowo opuszczony w 1945 r., zabezpieczony w 1950 r. Założony na czworoboku, trzytraktowy, dwu kondy gnać jowy, nakryty dachami łamanymi z lukarnami i wewnętrznym świetlikiem. Elewacja frontowa podzielona pilastrami z zaakcentowanym ryzalitem wejściowym mieszczącym balkonowy portal z aliantami, rzeźby alegoryczne i zwieńczonym tarczą herbową właścicieli. Pozostałe elewacje skromniejsze o podziale ramowym.
- Obok wznosi się oficyna pałacowa, powstała zapewne w okresie jego budowy, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, nakryta czterospadowym łamanym dachem z lukarnami.

Kraszowice - d. woj. jeleniogórskie
- Dwór zbudowany ok. 1578 r. przez Bibrana, restaurowany w XVIII i XIX w., zniszczony w 1945 r. Założony na rzucie wydłużonego prostokąta o trzech kondygnacjach, zachował na osi fasady głównej rzeźbiony portal z datą 1578 i napisem erekcyjnym.
- Kościół filialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1362 r., obecny wzniesiony w XVI w., przebudowany w 1817 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium i wieżą od zachodu. Zachował we wnętrzu późnogotycką chrzcielnicę z piaskowca z przełomu XV i XVI w., przyścienne sakramentarium z pocz. XVI w., barokowy ołtarz główny oraz cztery nagrobki z XVI i XVII w.

Kraśnik Dolny - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Najświętszego Zbawiciela, wzmiankowany w 1376 r., obecny wzniesiony w 2. poł. XV (1485?) w., gruntownie restaurowany w 1874 r., remontowany w 1962 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z czworobocznym prezbiterium nakrytym sklepieniem sieciowym i wieżą od zachodu ozdobioną fragmentami dekoracji sgraffitowcj. We wnętrzu drewniana rzeźba św. Anny Samotrzeć z ok. 1500 r., renesansowa kamienna chrzcielnica z ok. 1600 r. oraz drewniany ołtarz główny z 2. poł. XVII w.
- Młyn (nr 35), murowany, wzniesiony pierwotnie jak wskazują zachowane obramienia renesansowe w końcu XVI w., gruntownie przebudowany w XVIII i XX w.

Kraśnik Górny - d. woj. jeleniogórskie
- Dwór w obecnej postaci wzniesiony ok. 1760 r., remontowany w XIX i XX w., jest założeniem prostokątnym, dwukondygnacjowym o układzie dwutraktowym z zachowanym portalem z kartuszem i datą 1760.
- Obok barokowy spichrz, wzniesiony wg napisu w 1609 r., restaurowany w 1810 r. oraz kuźnia z 1849 r. w stylu klasycystycznym.

Krobielowice - d. woj. wrocławskie
- Pałac pierwotnie renesansowy, wzniesiony jako założenie dwuskrzydłowe w latach 1570-1580, powiększony o dalsze dwa skrzydła w baroku ok. 1702 r., restaurowany w 1878 r. Założenie prostokątne z wewnętrznym arkadowym dziedzińcem o skrzydłach dwutraktowych, dwukondygnacjowych, nakrytych dachami dwuspadowymi. Zachował renesansowy portal główny, obramienia okien i sklepienia krzyżowe w salach parteru.

Kromolin - d. woj. legnickie
- Ruiny pałacu. Pierwotnie było to renesansowe założenie obronne z 2. poł. XVI w. otoczone fortyfikacjami ziemnowodnymi, rozbudowane w XVIII w. na rezydencję barokową, spalone w 1945 r. Było to założenie czworoboczne, murowane, dwukondygnacjowe z niewielkim wewnętrznym. dziedzińcem z krużgankiem. Część zachodnia starsza zachowała kolistą wieżę i gwiaździste sklepienie w sali na parterze. Elewacje zewnętrzne o barokowym podziale ramowym zachowały fragmenty geometryczne} dekoracji sgraffitowej z epoki renesansu.
- Całość otaczają fragmenty fortyfikacji ziemnych z fosą oraz krajobra- zowy park.
- Kościół parafialny Św. Michała, wzmiankowany w 1305 r., wzniesiony w XIV w., powiększony na przełomie XVI i XVII w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy z kwadratowym prezbiterium i wieżą od zachodu. Powiększony o zakrystię od północy, kaplicę i kruchtę od południa. Wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami ozdobionym stiukowymi plafonami zachowało bogaty wystrój renesansowy i barokowy.

Krosnowice Dolne - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół parafialny Św. Jakuba, wzmiankowany w 1326 r., pierwotny gotycki wzniesiony w poł. XIV w., przebudowany i powiększony o kaplice ok. 1700 r., restaurowany w XIX w., remontowany w 1960 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu, z węższym prostokątnym prezbiterium o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Zachował z wyposażenia: renesansową chrzcielnicę z końca XVI w., trzy ołtarze i ambonę barokowe, pochodzące z 2. poł. XVIII w.
- Teren cmentarza otacza wysoki mur z bramą o prześwicie ostrołukowym, od strony wewnętrznej osłonięty pulpitowym dachem wspartym na drewnianych słupach połączonych ażurową balustradą.
- Na terenie miejscowości zachowała się barokowa kapliczka przydrożna z ozdobnym szczytem z 1745 r.

Krosnowice Górne - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac barokowy, wzniesiony ok. 1730 r., przebudowany w 1829 r. i w pocz. XX w. Murowany, prostokątny, dwu- i trzytraktowy, nakryty dachem. łamanym z powiekami. W elewacji frontowej, na osi bogaty portal balkonowy, pozostałe pola posiadają podział ramowy wsparty na boniowanym parterze. We wnętrzu, na. parterze obszerna sklepiona sień i reprezentacyjna jednobiegowa klatka schodowa.

Krotoszyce - d. woj. legnickie
- Pałac zbudowany ok. 1686 r., przebudowany w 2. poł, XIX w., remontowany w 1964 r. Murowany, dwuskrzydłowy, trzykondygnacjowy, trzytraktowy, kryty dachem dwuspadowym o ozdobnych szczytach. Zachował we wnętrzu kilka sal nakrytych ozdobnymi plafonowymi sufitami.
- Kościół filialny Wniebowzięcia NMP, wzmiankowany w 1305 r. Pierwotny wzniesiony w średniowieczu, przebudowany ok. 1626 r. i na przełomie XIX i XX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z trójbocznie zakończonym prezbiterium i wieżą od zachodu. Wnętrze nawy sklepione kolebką z lunetami zachowało szereg obiektów: gotycki ołtarz Czterech Dziewic pochodzący z ok. 1520 r., otoczony dekoracją barokową (konserwowany w 1968 r.), póżnorenesansową ambonę drewnianą z pocz, XVII w., barokową emporę z ok. 1700 r., oraz szereg płyt nagrobnych z XVII-XIX w.

Kryniczno - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Stanisława Bożego Męczennika, wzmiankowany w 1305 r. Obecny wzniesiony w XV w., powiększony o dwie symetryczne kaplice i prezbiterium w latach 1913-1916, uszkodzony w 1945 r., remontowany w 1946 r. Część gotycka murowana, jednonawowa o diagonalnie oskarpowanych narożach i skromnym ceglanym portalem zachodnim. Wyposażenie wnętrza barokowe, pochodzi z pocz. XVIII w.

Krzeczyn Wielki - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Marii Mazarello, wzmiankowany w 1399 r. Obecny gotycki wzniesiony w końcu XIV w., przebudowany w XVII w., restaurowany w XIX w. i w 1959 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium i potężną czworoboczną wieżą od zachodu. We wnętrzu renesansowe, bogato rzeźbione ołtarz i ambona, a na ścianach nagrobki z pocz. XVII w.

Krzelków - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół parafialny św. Jadwigi, wzmiankowany w 1241 r. Obecny barokowy wzniesiony w 1709 r., powiększony o wieżę w 1741 r., restaurowany w pocz. XX w. Murowany, prostokątny, z dostawioną do kruchty wieżą, nakryty dwuspadowym dachem ujętym w wolutowe szczyty. Wnętrze sklepione kolebką na gurtach spływających na przyścienne pilastry. Wyposażenie późnobarokowe z l. poł, XVIII w., z wyjątkiem gotyckiej rzeźby Madonny z Dzieciątkiem z 2, poł. XV w. w oł- tarzu bocznym.

Krzepice - d. woj. wrocławskie
- Pałac klasy cystyczny, wzniesiony w l. poł. XIX w., przebudowany w pocz. XX w., częściowo uszkodzony w 1945 r., odremontowany w 1960 r. Murowany, prostokątny, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym z naczółkami. Wejście główne akcentuje kolumnada z balkonem i niewielki trójkątny przyczółek.

Krzeszów - d. woj. jeleniogórskie
- Opactwo cysterskie ufundowane w 1292 r. Pierwotny kościół Łaski Matki Boskiej wzniesiony z kamienia w 1296 r., uległ zniszczeniu w czasie najazdu husytów. Odbudowany i konsekrowany ponownie w 1454 r. w latach 1622-1628 otrzymał nowy wystrój wnętrza. Obecny został wzniesiony w latach 1728-1735 przez architekta Antoniego Jen-fcscha przy współpracy czeskiego rzeźbiarza Ferdynanda M. Brokofa, powiększony od wschodu o mauzoleum Piastów świdnicko-jaworskich w latach 1735- -1747, odnawiany w początkach XX w., od 1960 r. przechodzi kompleksową konserwację tak szaty zewnętrznej, jak i wystroju wnętrza.
- Kościół klasztorny założono na rzucie krzyża łacińskiego z obszernym transeptem w zasadzie jako trzynawowy z nawami bocznymi zredukowanymi do rzędu kaplic podtrzymujących empory. We wnętrzu uzyskano ciekawy efekt iluzjonisty czny przez zupełny brak linii prostych i ostrych kątów, w miejsce których wprowadzono wszędzie miękkie, łagodne przejścia i Unie faliste. Filary opięto ukośnie ustawionymi pilastrami, podtrzymującymi bogato rozczłonkowane wklęsło-wypukłe belkowanie. Całość nakrywają sklepienia kopulaste wsparte na silnie zaznaczonych gurtach. Pola sklepienne pokrywają freski tematycznie związane ze scenami z życia Marii i Chrystusa pędzla G, W. Neunhcrtza. Na wyposażenie wnętrza składa się bardzo bogata dekoracja rzeźbiarska - dzieło A. Dorasila. Wszystkie ołtarze utrzymane są zasadniczo w jednym typie, środek zajmuje duży obraz olejny umieszczony w bogato rzeźbionej ramie, flankowany postaciami świętych, całość uzupełniona jest przez ambonę, prospekt organowy i stalle, a została ukończona przed 1775 r. Zewnętrzny efekt architektoniczny skupia się na fasadzie zachodniej; jest ona założona na linii wklęsło-wypukłej, wielokondygnacjowa, mimo piętrzących się poprzerywanych gzymsów o przewadze elementów wertykalnych, ozdobiona szeregiem kamiennych rzeźb F. Brokofa, z wieżami zwieńczonymi ażurowymi hełmami o licznych przeźroczach, potęgujących efekt malowniczości i światłocienia. W ołtarzu głównym obok obrazu pędzla P. Brandla, zwraca uwagę mały obrazek Madonny z Dzieciątkiem pochodzący z pocz. XV w., w nawie poprzecznej gotycka rzeźba Piety z ok. 1500 r., a w skarbcu późnogotycki relikwiarz z 1524 r. Do wschodniej ściany prezbiterium zostało dobudowane w latach 1735-1747 mauzoleum Piastów świdnicko-jaworskich. Jest to kaplica nagrobna, założona na prostokącie, zamknięta od wschodu dwoma absydami, nakryta dwoma kopułami, rozdzielonymi szerokimi gurtami, podtrzymywanymi przez grupy kolumn. Efekt wnętrza podkreślają kolorowe marmury i bogate freski o treści alegorycznej - dzieło Neunhertza z 1736 r. oraz rzeźby Dorazila i stiuki A. Proyisore. We wnętrzu zachowały się również całopostaciowe tumby grobowe Bolka I (zm. 1301) i Bolka II (zm. 1368). Postacie zmarłych wykonane w średniowieczu w stylu gotyckim należą do kręgu wybitniejszej grupy rzeźb na Śląsku; w obecnej chwili spoczywają na barokowych tumbach grobowych. Przy oknie płd. tumbowy nagrobek W. Zeidlitza z ok. 1620 r. Klasztor położony po południowej stronie kościoła, obejmuje w części wschodniej, bezpośrednio przylegającej do kościoła, fragmenty najstarsze - średniowieczne z kapitularzem nakrytym późnogotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na ośmiobocznych filarach, oraz dwa skrzydła barokowe - południowe zrealizowane w latach 1774-1782 (budowniczy J. Gottiieb Feller) i wschodnie, wzniesione w latach 1788- -1792 budowniczy J. Georg Rudolph. Skrzydło główne - południowe, murowane, trzykondygnacjowe, o dwudziestotrzyosiowej elewacji, akcentowane jest piecioosiowymi ryzalitami zewnętrznymi i trójosiowym ryzalitem środkowym i podzielone pilastrami spoczywającymi na boniowanym parterze - w całości nakryte dachem mansardowym.
- Kościół Św. Józefa (dawniej parafialny), wzniesiony został przez Marcina Urbana z Lubawki w 1693 r., a ukończony w 1696 r. przez Michała Kleina z Nysy. Założony na rzucie prostokąta z rzędami kaplic, z półkolistą absydą prezbiterium, pierwotnie zaplanowany był jako dwuwieżowy, jednakże po ich zawaleniu się ukończony jako bezwieżowy z wolutowym szczytem od południa. Największą wartość przedstawiają freski pędzla Michała Willmanna i jego warsztatu, (1692-1695), przedstawiające sceny z życia patrona kościoła.
- Dom gościnny (położony na zachód od kościoła Św. Józefa), ukończony w 1734 r., przedstawia się jako budowla murowana, kwadratowa, trzykondygnacjowa, trzytraktowa, nakryta dachem mansardowym z facjatkami i płytkimi ryzalitami na osiach poszczególnych elewacji.
- Budynki mieszkalne i brama, najprawdopodobniej zachowały jeszcze fragmenty gotyckie, w obecnej formie przebudowane w XVIII w., posiadają szereg sklepionych pomieszczeń.
- Kalwaria obejmuje zespół kaplic wzniesionych między 1672 r. z przerwami aż do 1738 r.
- Pręgierz kamienny, pochodzący zapewne z pocz. XVIII w.
- Betlejem obejmuje zespół kilku budowli pochodzących z przełomu XVII i XVIII w. oraz letni pawilon dla opatów - drewniany, ośmioboczny, o wnętrzu ozdobionym olejnymi malowidłami przedstawiającymi sceny ze Starego Testamentu.

Krzeszówek - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Św. Wawrzyńca, wzmiankowany w 1362 r., w obecnej postaci wzniesiony w ciągu l. poł. XIV w,, rozbudowany w 1588 r. i w XVIII w., restaurowany w XIX w., remontowany w 1963 r. Orientowany, murowany, o układzie dwunawowym, z prezbiterium zakończonym poligonalnie. Sieciowe sklepienie nawy i portal zachodni pochodzą z końca XVI w. Wyposażenie wnętrza utrzymane w stylu późnego baroku, z wyjątkiem gotyckiej grupy Ukrzyżowania z 2. poi. XV w.
- Plebania (nr 33) barokowa, wzniesiona w 1753 r., restaurowana w XIX w. Murowana, prostokątna, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, nakryta czterospadowym dachem łamanym z lukarnami.

Krzewina - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac wzniesiony wg daty w 1746 r., dość gruntownie restaurowany w XIX i XX w., zachował do chwili obecnej z pierwotnego założenia jedynie cztery pomieszczenia w parterze i klatkę schodową, nakryte sklepieniami kolebkowymi z lunetami.
- Kościół parafialny Św. Jana Chrzciciela, wzniesiony w XVIII w., jest założeniem jednonawowym z wieżą od zachodu i węższym prezbiterium. zamkniętym półkoliście. Wnętrze nakryte stropem fasetowym zachowało pseudogotycki wystrój z 2. poł. XIX w.

Krzydlina Mała - d. woj. wrocławskie
- Wieża dawnego kościoła parafialnego, wzmiankowanego w 1293 r. Wzniesionego zapewne w XV w,, zbarokizowanego w XVIII w. Po zniszczeniu w 2. poł. XIX w. (przed 1898 r.) murów kościoła pozostała wieża adaptowana na kaplicę cmentarną. Murowana na kwadracie z dostawioną klatką schodową, zwieńczona jest cebulastym hełmem z latarnią.
- Na cmentarz prowadzi brama dwuprześwitowa, zwieńczona renesansową attyką grzebieniową.
- Budynek plebani i barokowy z l. poł. XVIII w. Murowany, prostokątny, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym z powiekami, o elewacjach dzielonych parami pilastrów stojących na niskim cokole.

Krzydlina Wielka - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Marii Magdaleny, wzmiankowany w 1250 r. Obecny wzniesiony w pocz. XVI w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany z cegły i granitu narzutowego, jednonawowy, z prezbiterium zakończonym poligonalnie, z wieżą od zachodu, Nawę nakrywa drewniany strop z malowaną dekoracją roślinną o formach gotycko-renesansowych. We wnętrzu zachowały się również trzy ołtarze barokowe z l. poł. XVIII w.

Krzydłowice - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Św. Marii Magdaleny, wzmiankowany w 1336 r., pierwotny gotycki wzniesiony w średniowieczu, gruntownie przebudowany i powiększony o wieżę w 1772 r., restaurowany w pocz. XX w. Orientowany, murowany, salowy, z potężną wieżą od zachodu. Wieża o wklęsłych bokach i ściętych narożach akcentowana bogatym podziałem pilastrowym i gzymsami górą przechodzi w ośmiobok zwieńczony łamanym hełmem.
- Zabudowania gospodarcze obejmujące spichlerz, stajnię i czworaki wzniesione zostały w XVIII w. Murowane z cegły, o zróżnicowanej bryle, nakryte są dachami łamanymi z powiekami.

Krzywa - d. woj. legnickie
- Kościół pomocniczy Św. Anny, wzmiankowany w 1305 r., pierwotny zbudowany w latach 1325-1335, obecny wzniesiony przy wykorzystaniu wcześniejszych fragmentów w 1714 r., restaurowany w 2. poł. XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z dwoma kondygnacjami empor, zakończony od wschodu trójtaocznie. Zachował we wnętrzu gotycką rzeźbę Piety z XV w., bogate malowidła z 1714 r. i szereg nagrobków z XVII w.

Krzywina - d. woj. wałbrzyskie
- Ruiny kościoła renesansowego, wzniesionego w 2. poł. XVI w. przebudowanego w XVIII w., zniszczonego w 1945 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wydzielonym prezbiterium zachował na ścianach kamienne nagrobki z postaciami z XVII w. oraz dwa kamienne epitafia - Jerzego Czirna i jego żony (zm. 1601 i 1618).
- Ruiny kościoła wzniesionego w XIV w., zniszczonego w 1446 r. Obecnie zachowany fragment obejmuje wschodnią ścianę nawy z ostrołukowym otworem tęczy i część murów prezbiterium.

Krzyżowa - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Św. Michała Archanioła, wzmiankowany w 1335 r., obecny gotycki wzniesiony w pocz. XVI w., częściowo odbudowany po pożarze w 1846 r. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy z prostokątnym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wnętrzu w ścianie wschodniej kamienne sakramentarium przyścienne, ozdobione sterczyną o motywach roślinnych.

Książ - d. woj. wałbrzyskie
- Zamek należący do największych założeń na Śląsku. Położony na wysokim wzgórzu, otoczony jest zakolem rzeczki Pełcznicy. Kamienny zamek został zbudowany w 1292 r. przez Bolka I, księcia świdnicko-jaworskiego na nieregularnym planie z kwadratową wieżą przy bramie wjazdowej. Od 1387 r. przeszedł na własność rodów rycerskich. Przebudowany w latach 1648-1655, powiększony w latach 1718-1724 pod kierunkiem architekta ze Świdnicy F. Hammerschmidta, przy współpracy malarza F. A. Scheffiera, rzeźbiarza J. G. Schencka i sztukatora Ramelli. Powstało wtedy założenie z dwoma wewnętrznymi dziedzińcami otoczone nowymi skrzydłami oraz cały szereg reprezentacyjnych sal, m.in. sala Maksymiliana z plafonem pędzla F. A. Scheffiera. Przebudowa Książa, przeprowadzona w początkach XX w., zatarła częściowo ślady budowli piastowskiej, a prace prowadzone następnie przy przebudowie zamku na kwaterę Hitlera w poważnym stopniu zniszczyły zabytkowe wnętrza.
- Obok głównego korpusu zamkowego zachowały się również po obu stronach drogi dwie barokowe oficyny mieszkalne oraz budynek biblioteki zamkowej mieszczący wjazd główny, akcentowany dwoma ośmiobocznymi wieżami.
- Pod wzgórzem zamkowym, na głębokości ok. 40 m, rozciągają się wykute w skale tunele, wykonane w latach 1943-1945 przez więźniów filii obozu koncentracyjnego Gross-Rosen, które po uporządkowaniu w 1968 r. udostępniono zwiedzającym jako pomnik martyrologi wojennej.
- Po drugiej stronie doliny wzniesiono romantyczne ruiny w stylu neogotyckim, tzw. Stary Zamek, wg projektu Ch. W. Tischbeina z 1797 r., być może na miejscu wcześniejszego dworku.

Książnica - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór barokowy, wzniesiony w XVIII w., częściowo przebudowany w XIX w. Murowany, dwuskrzydłowy, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty jest dachem mansardowym. Skromne elewacje akcentują narożne pasy.

Księginice Małe - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny MB Różańcowej, klasycystyczny, wzniesiony pierwotnie jako kościół ewangelicki na przełomie XVIII i XIX w., powiększony o wieżę w końcu XIX w. Założony na prostokącie z wewnętrznym owalem empor wspartych na toskańskich kolumnach z dostawioną do węższego boku czworoboczną wieżą.
- Obok barokowa plebania pochodząca z 2. pół. XVIII w. Prostokątna, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, nakryta dachem mansardowym z lukarnami i powiekami.

Księginice Wielkie - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Jana Chrzciciela. Pierwotny wzmiankowany w 1295 r., obecny wzniesiony w średniowieczu, gruntownie przebudowany w XVIII w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany, prostokątny, z czworoboczną wieżą od zachodu, zwieńczoną cebulastym hełmem. We wnętrzu zachowane ołtarz główny i ambona barokowe, pochodzące z pocz. XVIII w.

Kucharzowice - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Św. Andrzeja Apostoła, wzmiankowany w 1335 r., pierwotny gotycki wzniesiony w pocz. XVI w., przebudowany w latach 1803-1804, zniszczony w 1945 r., odbudowany w 1950 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym oskarpowanym prezbiterium, nakrytym dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, zwieńczony wysmukłą sygnaturką nad zachodnią ścianą nawy.

Kudowa - Zdrój - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół parafialny Św. Katarzyny, barokowy, wzniesiony prawdopodobnie ok. 1679 r., przebudowany w XIX w. Murowany, prostokątny, bez wydzielonego prezbiterium, zakończony torójbocznie, nakryty dachem dwuspadowym zwieńczonym na kalenicy ośmioboczną sygnaturką z cebulastym hełmem. We wnętrzu rzeźbiona, barokowa ambona z poł. XVIII w. i póznobarokowy ołtarz z końca tego wieku.
- Obok wolno stojąca dzwonnica, wzniesiona zapewne współcześnie z kościołem, przebudowana w 1725 r., zwieńczona barokowym cebulastym hełmem z latarnią.

Kunice - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Serca Jezusowego, wzmiankowany w 1318 r. Pierwotny wzniesiony w średniowieczu zachował wieżę zachodnią, do której dostawiono w XVIII w. (ok. 1755 r.) barokowy korpus nawowy z łącznikiem, restaurowany w XIX i XX w. Wnętrze nakryte pozornym sklepieniem wspartym na słupach empor, zachowało kilka płyt nagrobnych z XVI-XVIII w.

Kunów - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac wzniesiony w końcu XVI w., przebudowany w XVIII stuleciu i w 1824 r., restaurowany w końcu XIX w. Jest to prostokątne założenie murowane, trzykondygnacjowe, z ryzalitem zaakcentowanym wysmukłą wieżą, które zachowało szereg sklepionych kolebką sal w przyziemiu. Zachowały się również dwa rzeźbione portale renesansowe i fragmenty geometrycznej dekoracji sgraffitowej na elewacjach.

Kurów Wielki - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Św. Jana Chrzciciela, gotycki, wzmiankowany w 1376 r. Obecny wzniesiony w 1497 r., powiększony o kaplicę w 2. poł. XVI w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium, oskarpowany na narożach. Całość bryły wzbogacona od północy zakrystią i wieżą przy prezbiterium oraz kaplicą przy nawie. Bogaty wystrój wnętrza obejmuje sześć malowanych kwater z gotyckiego tryptyku z XV w., późnorenesansową ambonę, chrzcielnicę i balustradę chóru, barokową polichromię stropów i 36 płyt nagrobnych z XVII i XVIII w.

Kuźnica Czeszycka - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Jana Chrzciciela, pierwotny drewniany zbudowany w 1700 r., obecny barokowy pochodzi z lat 1789-1790, remontowany w latach 1962-1964. Orientowany, murowany, jednonawowy, z czworoboczną wieżą i trójbocznie zakończonym prezbiterium.

Kuźniczysko - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Niepokalanego Poczęcia NMP, wzniesiony ok. 1764 r., restaurowany w XIX w., remontowany w 1958 r. Drewniany, o konstrukcji wieńcowej z trójbocznie zakończonym nie wydzielonym prezbiterium i wieżą od zachodu o konstrukcji słupowej szalowanej deskami. Obok dom mieszkalny, pochodzący z końca XVIII w., przebudowany w początkach XX w. Prostokątny, dwutraktowy, parterowy, nakryty dachem mansardowym z lukarnami.

Kwiatkowice - d. woj. legnickie
- Kościół pomocniczy Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1437 r. Obecny wzniesiony ok. 1714 r., restaurowany w latach 1964-1965. Jest to budowla jednonawowa o konstrukcji szkieletowej z trójbocznie zamkniętą częścią prezbiterialną, zwieńczona na kalenicy dachu sygnaturką z iglicowym hełmem. We wnętrzu malowany, drewniany strop, ołtarz główny i ambona, pochodzące z czasów budowy kościoła.

Kwietniki - d. woj. legnickie
- Kościół parafialny Św. Józefa, wzmiankowany w 1373 r. Obecny barokowy wzniesiony w 1792 r., być może na fragmentach wcześniejszego, restaurowany w 1963 r. Murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu zwieńczoną cebulastym hełmem. Na ścianach zachowane całopostaciowe płyty nagrobne z pocz. XVII w.

---------------------------
k o n i e c    l i t e r y   K