Zabytki miejscowości dolnośląskich
l i t e r a   G



Gać - d. woj. wrocławskie
- Pałac, wzniesiony w końcu XVIII w., przebudowany w pocz. XX w Czworoboczny, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachami dwuspadowymi Kościół filialny Niepokalanego Poczęcia NMP, wzmiankowany w 1335 r. Prezbiterium, obecne, gotyckie, wzniesiono w XV w., zniszczone w 1945 r., zostało odbudowane w 1956 r., nawa obecna powstała w 1962 r na miejscu pierwotnej o konstrukcji szkieletowej z XVII w., zniszczonej w 1945 r. Prezbiterium jest prostokątne, zakończone poligonalnie, oskarpowane, nakryte dwuspadowym dachem i zwieńczone sygnaturką. Na ścianach zachowane trzy epitafia z XVI i XVII w Dom mieszkalny, klasycystyczny, pochodzący z pocz. XIX w., przebudowany częściowo w pocz. XX w. Parterowy, z kolumnowym portykiem na osi, nakryty dachem dwuspadowym.

Gajków - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Małgorzaty. Obecny barokowy, wzniesiony w 1713 r., restaurowany w 1836 r., częściowo uszkodzony (dach) w 1945 r., odbudowany w 1956 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu, z węższym prezbiterium zakończonym trójbocznie o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Wyposażenie, z wyjątkiem nowego ołtarza głównego, barokowe pochodzi z 1. ćw XVIII w.

Gałów - d. woj. wrocławskie
Kościół filialny Niepokalanego Poczęcia NMP, wzmiankowany w 1353 r. Obecny gotycki wzniesiony ok. 1500 r., przebudowany ok. 1609 r., restaurowany w 1725, 1848, 1909 i 1969 r., Orientowany, murowany, jednonawowy, oskarpowany na narożach, z wieżą od zachodu i węższym prezbiterium zakończonym trójbocznie, nakrytym sklepieniem sieciowym. Elewacje zewnętrzne ozdobione bogatą dekoracją sgraffitową (restaurowaną ok. 1923 r.). We wnętrzu barokowe ołtarze oraz cały szereg płyt epitafijnych i nagrobkowych z 2. poł. XVI-XVII w.

Gaworzyce - d. woj. legnickie
- Pałac barokowy, wzniesiony na przełomie XVII i XVIII w., przebudowany w XIX i XX w. Murowamy, założony na czworoboku z wewnętrznym świetlikiem, dwukondygnacjowy, nakryty dachami dwuspadowymi z lukarnami. Elewacje dzielone pilastrami na niskim cokole. Północna i południowa akcentowane trzyosiowymi ryzalitami zwieńczonymi wolutowymi przyczółkami. Od północy barokowy portal ujęty pilastrami podtrzymującymi przyczółek w formie wycinka koła. W polu tympanonu rzeźbiona tarcza herbowa. Wnętrze wielotraktowe zachowało kilka sal parterowych nakrytych sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi
- Obok fragment założenia parkowego z przełomu XVIII i XIX w.
- Kościół parafialny Św. Barbary, gotycki, wzniesiony w XIV w., remontowany w XIX w. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, z wieżą od zachodu dostawioną w pocz. XVI w., oskarpowany diagonalnie na narożach.
- Kościół filialny MB Różańcowej, pierwotnie ewangelicki, wzniesiony na przełomie XVIII i XIX w., powiększony o neogotycką wieżę w 2. poi. XIX w. Murowany, salowy, z emporami o elewacjach akcentowanych pilastrami, nakryty dachem dwuspadowym z naczółkami. Wieża, oskarpowana na narożach, zwieńczona jest wysokim, ostrosłupowym hełmem.

Gębczyce - d. woj. wrocławskie
- Pałac, pierwotny wzniesiony zapewne jako renesansowy dwór w l poł. XVII w., obecny, barokowy, pochodzi z XVIII w., częściowo przebudowany w XIX w. Założony na prostokącie z tylną dobudówką, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem, czterospadowym. Prócz sklepionych wnętrz w parterze, zachował umieszczone obok wejścia dwie figury herm z 1. poł. XVII w.

Giebułtów - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac barokowy, wzniesiony wg daty na portalu ok. 1760 r., restaurowany w XIX i pocz. XX w,, ostatnio w 1963 r. Jest to trzykondygnacjowe założenie prostokątne z silnie występującym ryzalitem środkowym, o osiach akcentowanych podziałem pilastrowym. Wnętrza parteru z sienią na osi nakrywają sklepienia kolebkowe z lunetami.
- Kościół filialny Św. Michała Archanioła, wzniesiony został ok 1508 r., powiększony w 1668 r., a przebudowany w latach 17031707 Wobec postępującego od lat procesu destrukcji drewnianego układu konstrukcyjnego empor i więźby dachowej obiektu, w latach 1966-1967 wprowadzono do wnętrza nową konstrukcję, a zdemontowane malowidła ze stropu i balustrady empor, pochodzące z 1714 r., zabezpieczono w składnicy muzealnej. Obecnie jest to budowla murowana, jednonawowa, z nie wyodrębnionym architektonicznie, zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Od wschodu przylega doń zakrystia, a od zachodu czworoboczna wieża. Zwraca uwagę dobre artystycznie wyposażenie wnętrza pochodzące z pocz. XVIII w. oraz szereg płyt nagrobnych z XVII i XVIII w.

Gierałtów - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac wzniesiony pierwotnie w XVI w., jak wskazują zachowane obramienia okien, uległ gruntownej rozbudowie w XIX w. Murowany, na rzucie prostokąta, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym.
- Kościół parafialny św. Antoniego, wzniesiony w XV w., został powiększony i odrestaurowany w latach 1780-1781, remontowany w 1964 r. Jest to budowla murowana z kamienia, jednonawowa, z czworoboczną wieżą od zachodu.

Gierczyn - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół filialny NMP Wspomożycielki Wiernych, wzniesiony zapewne po 1500 r., przebudowany w poi. XVII w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, z nie wyodrębnionym prezbiterium, z wieżą od północy, o wnętrzu nakrytym drewnianym kasetonowym stropem z malowidłami z 1602 r. Wyposażenie: kamienna chrzcielnica z 1557 r., drewniany, barokowy ołtarz i rokokowa ambona z XVIII w.
- Kościół ewangelicki wzniesiony w 2. poł. XVIII w. Murowany, założony na czworoboku, z wieżą od zachodu, nakryty dachem mansardowym. We wnętrzu dwupiętrowe empory podtrzymują drewniane sklepienie pozorne.

Gilów - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac obecny, klasycystyczny, wzniesiony w pocz. XIX w., najprawdopodobniej w wyniku rozbudowy założenia wcześniejszego, restaurowany w pocz. XX w. Murowany, prostokątny, z ryzalitem na osi, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym, z lukamami Wnętrze z obszerną sienią na parterze zachowało szereg pomieszczeń nakrytych sklepieniami kolebkowymi z lunetami.
- Kościół parafialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1335 r., obecny wzniesiony zapewne w pocz. XVI w., rozbudowany w XVIII w., a przebudowany w końcu XIX w., restaurowany w 1962 r. Orientowany, murowany, z wieżą od zachodu, jednonawowy, bez wydzielonego prezbiterium, nakryty sklepieniem kolebkowym z lunetami wspartym na wewnętrznych skarpach przyściennych. W nawie zachowana barokowa ambona z poł. XVIII w.

Giżyn - d. woj. leszczyńskie
- Kościół filialny Wniebowzięcia NMP, pierwotny wzmiankowany w 1423 r. Obecny, barokowy, wzniesiony w 1. ćw. XVIII w. Drewniany, o konstrukcji szkieletowej szalowanej deskami; wnętrze trójnawowe o układzie bazylikowym.
- Obok pochodząca z tego samego okresu dzwonnica, drewniana, o konstrukcji słupowej, szalowanej, nakryta namiotowym hełmem.

Glinka - d. woj. leszczyńskie
- Pałac póżnobarokowy, wzniesiony w 2. poi. XVIII w., przebudowany w pocz. XX w-, remontowany w 1962 r. Murowany, założony na prostokącie z bocznymi ryzalitami, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym z lukarnami. Elewacje o podziałach pilastrowych na niskim cokole.
- Kościół filialny Św. Marcina, gotycki, wzmiankowany w 1376 r., wzniesiony ok. poł. XV w., restaurowany w poł. XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, oskarpowany, z wieżą od zachodu, z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem gwiaździstym i zaakcentowanym ozdobnym sterczynowym szczytem. We wnętrzu późnobarokowa ambona z pocz. XVIII w. i klasycystyczna chrzcielnica z końca XVIII w. Obok kościoła kamienny krzyż pokutniczy.

Głęboka - d. woj. wałbrzyskie
- Kaplica NMP, barokowa, wzniesiona w 1724 r., restaurowana w 1868 i 1931 r. Murowana, salowa, z półkoliście zakończonym prezbiterium, nakryta dachem, dwuspadowym z sygnaturką. Elewacja frontowa akcentowana wolutowym szczytem, a wnętrze nakryte sklepieniem kolebkowym z lunetami na gurtach.

Głębowice - d. woj. wrocławskie
- Kościół parafialny Św. Eliasza Proroka, pierwotny wzmiankowany w 1598 r. Obecny klasztorny ufundowany w 1676 r. przez J. A. de Gamiera, spalony w 1743 r., odbudowany w latach 1746-1762 restaurowany w 1960 r. Jednonawowy, z rzędami kaplic i nie wydzielonym prezbiterium, o wnętrzu nakrytym sklepieniami żaglastymi na gurtach spływających na przyścienne pilastry. Elewacje dzielone pilastrami na postumentach, najokazalsza zachodnia, zwieńczona wolutowym szczytem i trójkątnym tympanonem. Bogate i jednolite stylowo wyposażenie wnętrza, pochodzi z epoki baroku z poł. XVIII w.
- Obok od południa budynek klasztorny karmelitów współczesny kościołowi, od sekularyzacji zakonu zamieniony na cele świeckie, gruntownie przebudowany w pocz. XX w, Czworoboczny z wewnętrznym dziedzińcem o skrzydłach dwutraktowych, trzykondygnacjowych, nakrytych dachami dwuspadowymi.
- Pałac klasycystyczny, wzniesiony w l. ćw. XIX w., częściowo przebudowany w pocz. XX w. Rozplanowany na rzucie podkowy, z owalnym salonem, trzytraktowy, trzykondygnacjowy o elewacjach ozdobionych festonami i płaskorzeźbami. We wnętrzu zachowały się fragmenty stylowego wyposażenia klasycystycznego.

Głogów - d. woj. legnickie
- Wiadomości historyczne o warownym grodzie pochodzą już z 1010 i 1017 r., kiedy to nie mogły go zdobyć armie cesarza Henryka II. Najbardziej jednakże wsławił się Głogów słynną obroną przed wojskami cesarza Henryka V w 1109 r. Miasto odbudowane po tych zniszczeniach uległo następnie pożarowi w 1157 r. W okresie podziałów dzielnicowych Polski był Głogów stolicą odrębnej dzielnicy księcia Konrada w latach 1177 1203, potem od 1241 r. należał do Henryka Brodatego i Henryka Pobożnego. W 1251 r. Głogów stał się ponownie stolicą osobnego księstwa W związku z tym książę Konrad II przeniósł miasto na lewy brzeg Odry, a w 1253 r. nadał mu prawo magdeburskie i zbudował nowy zamek. Żona jego, księżna Salome, sprowadziła tu dominikanów, fundując dla nich kościół. Po zhołdowaniu Śląska przez Jana Luksemburczyka przy osobie króla Władysława Łokietka pozostali tylko książęta głogowscy i świdniccy. Rozbudowujące się miasto niszczyły kolejne pożary w latach 1406, 1420, 1430 i 1445. W ogóle wiek XV przyniósł miastu wiele klęsk, szczególnie w okresie władzy księcia Jana, pana na Żaganiu, zwanego Szalonym. Ponownemu zniszczeniu uległ Głogów w 1488 r. w czasie oblężenia przez Macieja Korwina króla Węgier. Od 1491 r. przejął miasto Jan Olbracht, po nim rezydował tu Zygmunt (późniejszy król Polski zw. Starym). Okres ten (lata 1502-1506) stał się dosłownie "złotym" okresem Głogowa. Miasto dzięki rozwojowi rzemiosła i handlu zaczęło konkurować nawet z Wrocławiem. Jednakże już od 1506 r. ponownie dostało się pod władzę Czech, a następnie od, 1526 r. wraz z całym Śląskiem pod panowanie Habsburgów. Zerwanie naturalnych połączeń gospodarczych z Polską oczywiście wybitnie zahamowało dalszy jego rozwój W czasie wojny trzydziestoletniej Głogów po kilku oblężeniach został poważnie zniszczony. W 1741 r. do miasta wkroczyły wojska pruskie Fryderyka II, a od 1744 r. Hohenzollernowie rozpoczęli tworzenie tu jednej z potężniejszych twierdz śląskich. Ścisłe przepisy i ograniczenia wojskowe zupełnie zatrzymały rozwój miasta. W czasie wojen napoleońskich w latach 1807-1813 miasto było pod władzą wojsk francuskich. 2. poł. XIX w. zapoczątkowała ponowny powolny rozwój Głogowa jako ośrodka przemysłowego dla sąsiednich terenów mimo dalszej rozbudowy fortyfikacji. Największe jednak straty zadała miastu II wojna światowa, w wyniku działań której (oblężenie twierdzy) Głogów został zniszczony w 95%, tak że z budowli monumentalnych pozostały jedynie zrujnowane mury, a teren starego miasta był polem gruzów Rok 1945 rozpoczął okres odbudowy miasta, które początkowo powoli, a od lat sześćdziesiątych gwałtownie rozwinęło się w poważny ośrodek przemysłowy w związku z odkryciem bogatych złóż miedzi.
- Zamek pierwotny, kasztelański, z XII w., na miejscu dawnego grodu, położony był na Ostrowiu, na miejscu gdzie obecnie wznoszą się mury kolegiaty. Po lokacji miasta powstał nowy zamek, założony w 2. poł. XIII w. na lewym brzegu Odry. Zbudowany z cegły, na planie regularnym, został włączony w obręb fortyfikacji miejskich. Obecnie zachowała się z niego kolista wieża obudowana barokowym, założeniem pałacowym wzniesionym w latach 1652-1669, a powiększonym w 2. poł. XVIII w Gruntownie przebudowany w 2. poł. XIX w., uległ zniszczeniu w 1945 r Obecnie całość poddawana jest od 1964 r. pracom adaptacyjnym na ośrodek kulturalny nowego miasta. Jest to założenie czworoboczne, zgrupowane wokół wewnętrznego dziedzińca, o skrzydłach dwutraktowych, które w kilku salach zachowały sklepienia kolebkowe z lunetami Ruiny ratusza wzniesionego pierwotnie w XV w., przebudowanego w 1615 r., powiększonego w 1835 r., gruntownie przebudowanego w 3. ćw. XIX w., spalonego w 1945 r. Było to założenie prostokątne mieszczące w zachowanych murach narożną wieżę, a w pomieszczeniach piwnicznych sale nakryte sklepieniami gwiaździstymi.
- Mury miejskie wzniesione z cegły w ciągu XIV i XV w., częściowo rozebrane w pocz. XIX w., zachowały się obecnie w niewielkich fragmentach w zachodniej i południowej części obwodu miasta średniowiecznego.
- Kolegiata NP Marii. Pierwotna romańska została wzniesiona w l. poł, XIII w. Jak wykazały przeprowadzone badania i odsłonięte fundamenty była to orientowana, trzynawowa bazylika bez transeptu, z prezbiterium zbliżonym w rzucie do kwadratu, zamkniętym pięcioboczną absydą. Od południa przylegała doń kaplica. Wygląd fasady zachodniej nie został niestety ustalony. Budowla obecna powstała w latach 1413-1466 jako murowana z cegły w stylu gotyckim, o założeniu trzynawowym, halowym, z wydłużonym, zamkniętym poligonalnie prezbiterium. W nawach bocznych założono w 1466 r. sklepienia gwiaździste, wsparte na ośmiobocznych filarach, prezbiterium zaś i nawę nakryto w XVII w sklepieniem kolebkowym z lunetami. Fasadę zachodnią akcentowała potężna kwadratowa wieża, gruntowanie przebudowana w 1831 r. Całość założenia, otoczona wieńcem kaplic wotywnych z końca XV w., uległa wraz z bogatym wyposażeniem wnętrza zniszczeniu w 1945 r. Ocalała jedynie w jednej z zamurowanych wnęk rzeźbiona w piaskowcu postać księżnej wielkopolskiej Salome, żony księcia Konrada głogowskiego. Rzeźba ta, pochodząca z ok. 1350 r., stanowi jeden z najlepszych przykładów monumentalnej plastyki gotyckiej na terenie Polski i obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Poznaniu.
- Ruiny kościoła parafialnego Św. Mikołaja. Pierwotny, romański, został wzniesiony w poł. XIII w. Obecny, gotycki, zbudowany w wieku XIV w układzie bazylikowym, został następnie w XV w. przebudowany na trzynawową halę i zasklepiony. Odbudowany po pożarze w 1758 r., restaurowany w XIX w., uległ zniszczeniu w 1945 r. Jest to założenie orientowane, murowane z cegły, z późnogotycką wieżą od zachodu W chwili obecnej zachowany tylko w murach kapitalnych z niewielkimi fragmentami sklepień krzyżowo-żebrowych i kolebkowych z lunetami W portalu północnym zachował się rzeźbiony w piaskowcu tympanon z postaciami Marii i świętych, wykonany w pocz. XIV w.
- Dawny kościół Jezuitów pw. Bożego Ciała, barokowy, wzniesiony w latach 16961710 przez budowniczego Juliusza Simonettiego, uległ zniszczeniu w 1945 r., obecnie częściowo odbudowany w latach 1960-1964. Jest to budowla murowana, trzynawowa, o nawach bocznych zredukowanych do roli kaplic z emporami ponad nimi, nakryta pierwotnie w całości sklepieniami kolebkowymi z lunetami, dysponująca niegdyś bogatym póżnobarokowym wyposażeniem wnętrza. Elewacja frontowa z wolutowym szczytem ujęta jest w dwie czworoboczne wieże, podzielone poziomo licznymi gzymsami, a pionowo zwielokrotnionymi pilastrami o kompozytowych głowicach.
- Obok zachowany fragment budynku kolegium wzniesionego współcześnie z kościołem przez budowniczego J. Simonettiego, od 1712 r. powiększonego przez Jana Błażeja Peintnera, odbudowanego po pożarze w 1758 r., zniszczonego w 1945 r.
- Teatr wzniesiony w stylu klasycystycznym w latach 17991801 przez architekta Christiana Walentego Schultza, przebudowany częściowo w pocz. XX w., zniszczony w 1945 r. Wejście główne - umieszczone w ryzalicie, utworzonym przez dwie doryckie kolumny z portykiem, ozdabia popiersie poety Gryphiusa na tle wnęki o podziale kasetonowym oraz umieszczony w tle portyku płaskorzeżbiony fryz z antykizującymi scenami.

Głuszyca - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół parafialny Królowej Korony Polskiej, wzniesiony w 1809 r. w stylu klasycystycznym. Założony na prostokącie, z wyodrębnionymi kruchtami od południa i północy, kolistą, w części górnej wieżą, restaurowany w 1966 r. We wnętrzu póżnobarokowy ołtarz główny i ambona, pochodzące z ok. 1800 r.

Głuszyca Górna - d. woj. wałbrzyskie
- Pałacyk (nr 46), wzniesiony w XVIII w., przebudowany ok. 1800 r., remontowany w latach 19591960. Założony na czworoboku, dwukondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym. Fasada frontowa o bogatym barokowym podziale architektonicznym z portalem wejściowym akcentowanym pilastrami.
- Kościół filialny Wniebowzięcia NMP, wzniesiony w XVI w., przebudowany w latach 1640-1650 i ok. 1880 r. Założenie jednonawowe z trójbocznie zakończonym prezbiterium z wieżą od zachodu Gospoda pod Jeleniem, wzniesiona w 2. poł. XVIII w., murowana w części parterowej, z piętrem o konstrukcji szkieletowej, nakryta dachem mansardowym. Zachowała bogato profilowane portale z lat 1784 i 1786 oraz sklepienia nad salami parteru

Gniechowice - d. woj. wrocławskie
- Pałac barokowy, wzniesiony w pocz. XVIII w. (1713 r. ?), restaurowany w 1963 i 1971 r. Murowany, prostokątny, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem mansardowym, z lukamanń. We wnętrzu część sal parteru zachowała sklepienia kolebkowe Kościół parafialny Św. Filome-ny, pierwotnie gotycki, wzniesiony w XV w., gruntownie przebudowany w 1853-1854 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu i kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowym. We wnętrzu trzy drewniane barokowe ołtarze z XVIII w., również barokowa ambona, renesansowa płyta nagrobna z 1605 r., a w zakrystii ornat z XVIII w.

Gniewków - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór wzniesiony w 1569 r. w formie skromnego prostokątnego budynku gruntownie przebudowanego w poł. XVIII w. Założony na prostokącie, z wieżą i półkolistą basteją, dwu- i trzykondygnacjowy, ze sklepioną, przelotową sienią na parterze.
- Kościół parafialny Św. Barbary, Wzmiankowany w 1342 r., obecny wzniesiony w stylu gotyckim w XV w., przebudowany ok. 1700 r., restaurowany w pocz. XX w. Orientowany, murowany, o wnętrzu salowym, z wieżą od południa. Prezbiterium nakrywa krzyżowo-żebrowe sklepienie trójdzielne, nawę polichromowany strop drewniany. W zakrystii rzeźbiony portal z 1521 r., na ścianach całopostaciowe płyty nagrobne z lat 1560-1595.

Gniewomierz - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Antoniego, wzmiankowany w 1251 r., obecny wzniesiony ok. 1500 r., gruntownie przebudowany w XVIII w., odnawiany w 1965 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, z wieżą od zachodu. W kruchcie malowany w motywy roślinne belkowy strop. Wyposażenie wnętrza drewniane, barokowe, z XVIII w.; zachowało również ciekawy, malowany na desce obraz ze sceną Hołdu pasterzy, pochodzący z ok. 1550 r., oraz bogate, drewniane, renesansowe epitafium pastora Grunewalda z 1615 r.

Gniewoszów - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Św. Michała Archanioła, wzniesiony w stylu barokowym w 2. poł. XVIII w. Murowany, jednonawowy, z trójbocznie zamkniętym, nie wydzielonym prezbiterium nakrytym kolebką z lunetami oraz z czworoboczną wieżą od zachodu. We wnętrzu renesansowa kamienna chrzcielnica z XVI w., trzy rokokowe rzeźbione ołtarze, a w zakrystii dwa barokowe kielichy i rokokowa monstrancja z końca XVIII w.

Goczałków - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Narodzin NMP, wzmiankowany w 137G r. Obecny wzniesiony w początkach XVI w., gruntownie restaurowany ok. 1850 r., odnowiony w 1964 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu i prostokątnym prezbiterium nakrytym dwuprzęsłowym sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

Godzięcin - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Św. Trójcy, wzmiankowany w 1353 r. Obecny, gotycki, wzniesiony w 2. poł. XVI w., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z węższym trójbocznie zakończonym prezbiterium, o wnętrzu nakrytym drewnianym stropem. W prezbiterium renesansowe epitafium z ok. 1588 r. i fragmenty renesansowego ołtarza z ok. 1602 r.
- Obok drewniana dzwonnica o konstrukcji słupowej, nakryta namiotowym dachem, pochodząca z 1877 r.

Godzikowice - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Znalezienia Krzyża Św., obecny, gotycki, wzniesiony w 2, poł. XVI w., przebudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, oskarpowany, nakryty dachem dwuspadowym zwieńczonym ośmioboczną sygnaturką. Barokowe wyposażenie wnętrza zachowało również olejny portret księcia legnicko-brzeskiego Jerzego Wilhelma z 1675 r.

Godziszowa - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Szczepana, wzmiankowany w 1318 r., obecny wzniesiony w XV w., przebudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, salowy, z prostokątnym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

Gogołowice - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Katarzyny, wzmiankowany w 1305 r., obecny gotycki, wzniesiony w XV w., przebudowany w 1717 r., restaurowany w XIX w. Orientowany, murowany, jednonawowy, oskarpowany, z wieżą od zachodu i kwadratowym prezbiterium. We wnętrzu barokowy ołtarz i ambona pochodzące z l. poł. XVIII w.

Gogołów - d. woj. wałbrzyskie
- Dwór (dom. nr 56), pierwotnie renesansowy z 1538 r., przebudowany w 1572 r. i w l. poł. XVIII w., uległ gruntownej modernizacji w 1894 r Murowany, założony na prostokącie, trzytraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem łamanym, zachował na elewacjach fragmenty dekoracji sgraffitowej oraz kilka sklepionych kolebką sal na parterze.
- Kościół filialny Św. Marcina, gotycko-bar okowy, wzmiankowany w 1219 r., obecny wzniesiony w XV w., powiększony od południa w XVIII w., remontowany w 1877 i 1959 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z pierwotnie kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, poszerzonym o dodatkowy chór od południa.
- Ruiny wiatraka holenderskiego, wzniesionego w pocz. XIX w., położonego na południe od wsi.

Gola - d. woj. wałbrzyskie
- Ruiny zamku zbudowanego w stylu renesansowym ok. 1580 r., powiększonego w latach 1600-1610, przebudowanego w pocz. XVIII w., restaurowanego w XIX i pocz. XX w., zniszczonego w 1945 r. Murowany, założony na czworoboku, z wewnętrznym dziedzińcem, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, z wyższą częścią wieżową w narożniku południowo-wschodnim, o elewacjach ozdobionych geometryczną dekoracją sgraffitową, z bogatym rzeźbionym portalem wjazdowym z 1580 r.

Gola Świdnicka - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny 5w. Marcina, wzmiankowany w 1335 r. Obecny wzniesiony ok. 1500 r., przebudowany w XVIII w., powiększony o wieżę na przełomie XIX i XX w., restaurowany w 1959 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu i kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem gwiaździstym. We wnętrzu renesansowy obraz św Marcina z pocz. XVII w., dwa ołtarze i ambona. klasycystyczne, z pocz XIX w.

Golanka Dolna - d. woj. legnickie
- Kościół filialny MB Królowej Korony Polskiej, wzniesiony w późnym średniowieczu, gruntownie rozbudowany ok. 1755 r. restaurowany w latach 1959 i 1970. Jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium, nakryty dachem dwuspadowym z sygnaturką o cebulastym hełmie. We wnętrzu drewniana, barokowa ambona z 2. poł. XVII w., a we wschodniej przyporze kamienny krzyż pokutniczy.

Golejów - d. woj. jeleniogórskie
- Kościółfilialny Świętych Feliksa i Adaukta, wzniesiony ok. 1784 r., restaurowany w 1843 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z poligonalnie zamkniętym prezbiterium i wieżą od zachodu. Wnętrze nakryte kolebką z lunetami zachowało kamienną chrzcielnicę z 1748 r.

Golędzin-Glinica - d. woj. legnickie
- Pałac barokowy, pierwotny, wzniesiony najprawdopodobniej ok. 1680 r. jako założenie otoczone fosą, przebudowany w 2. poł. XVIII w., restaurowany ok. 1900 r. Murowany, założony na czworoboku, dwukondygnacjowy, nakryty dwuspadowym dachem łamanym z lukarnami, ujętym w wolutowe szczyty. Wnętrze dwu- i trzytraktowe nakrywają sklepienia kolebkowo-krzyżowe ozdobione dekoracją stiukową. Zachowały się również kaflowe piece z XVIII w.

Goliszów - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Narodzenia NMP, wzmiankowany w 1399 r. Pierwotny wzniesiony w XV w., gruntownie przebudowany w 1731 r., restaurowany w 1917 i 1958 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z węższym prezbiterium, z czworoboczną wieżą od zachodu, wyżej przechodzącą w ośmiobok o konstrukcji drewnianej, zwieńczony barokowym hełmem Na elewacjach fragmenty póżnogotyckiego portalu i dekoracji sgraffitowej. We wnętrzu barokowy ołtarz i ambona z ok. 1740 r. oraz kilka nagrobków z XVI i XVII w.

Gorzanów - d. woj. wałbrzyskie
- Zamek pierwotny, średniowieczny, położony był na północ od budowli obecnej, zniszczony w czasie wojen husyckich. uległ ostatecznej rozbiórce w 1805 r. Nowy pałac na obecnym miejscu rozpoczęto wznosić ok. 1573 r., a rozbudowano do obecnych rozmiarów w latach 16531657 pod kierunkiem Wawrzyńca Nicelo, a później Carove. Ponowna przebudowa nastąpiła w 1735 r. wg daty na wieży zamkowej, po 1900 r. zaś nastąpiło odnowienie całości, szczególnie dekoracji fasad zewnętrznych. Opuszczony w 1945 r., został poddany pracom zabezpieczającym w latach 1961-1963. Ten właściwie późnorenesansowy pałac został założony na planie prostokąta wokół wewnętrznego dziedzińca z odrębną częścią gospodarczą od południa. Skrzydło środkowe, trzykondygnacjowe, jedenastoosiowe, nakrywa dach siodłowy, wsparty na fryzie arkadkowym 2 lunetami. Fasady pokrywa dekoracja sgraffitowa o motywach geometrycznych i wiciach roślinnych. Ponad gzymsem wznoszą się trzy trójkątne szczyty. Drugie piętro fasady skrzydła głównego od strony dziedzińca zamykają loggie, pochodzące z 1735 r. Oś środkową akcentuje wysoka wieża z portalem wejściowym, i dwustronnymi schodami. Z dawnych, bogatych wnętrz zachowała się jedynie sala balowa z pięknymi stiukowymi dekoracjami na suficie oraz kilka sal z belkowymi, malowanymi stropami, ponadto częściowo uszkodzone wnętrza sali teatralnej i kaplicy.
- Pierwotne barokowe założenie ogrodowe uległo poważnemu zniszczeniu, w XIX w., a pozostał z niego jedynie pawilon parkowy, pochodzący z lat 1635-1640, wykonany przez Wawrzyńca Nicelo jako kopia pawilonu w Schonbrunnie pod Wiedniem. Jest to budowla kolista z centralną kopułą ozdobioną bogatą dekoracją stiukową. Zachował się również mniejszy pawilon, zbudowany w stylu klasycystycznym ok. 1800 r.
- Dwór (nr 47), pierwotny wzniesiony w 1573 r., gruntownie przebudowany w XIX w. Murowany, dwutraktowy, z sienią przelotową na osi, dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym,
- Kościół parafialny Św. Marii Małgorzaty, wzmiankowany w 1341 r., gotycki, gruntownie przebudowany ok. 1658 r., restaurowany w XIX w. Murowany, orientowany, jednonawowy, na planie krzyża, z trójbocznie zakończonym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Nad prezbiterium sklepienie gotyckie ozdobione bogatą dekoracją stiukową z ok, 1658 r. We wnętrzu rokokowy ołtarz główny i póżnobarokowe dwa boczne, wszystkie pochodzące z XVIII w.
- W murze otaczającym cmentarz trzy barokowe kaplice powstałe współcześnie z przebudową kościoła i dwie bramy pochodzące z tego samego okresu.
- Dom (ul. Kłodzka l) klasycystyczny wzniesiony w pocz. XIX w. Murowany, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, o elewacjach podzielonych pilastrami spoczywającymi na boniowanym parterze.

Gorzesław - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny M Boskiej, wzmiankowany w 1376 r., obecny, gotycki, wzniesiony w XV w., przebudowany częściowo w XIX w. Orientowany, murowany, oskarpowany, jednonawowy, z węższym, trójbocznie zakończonym prezbiterium i dostawioną doń wieżą od północy. We wnętrzu barokowy ołtarz główny i klasycystyczny prospekt organowy.

Gostków - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół parafialny Św. Rodziny, wzmiankowany w 1335 r., obecnie gotycki, wzniesiony w XV w., przebudowany w 2. poł. XVIII w., remontowany w 1957 i 1961 r. Orientowany, murowany, jednonawowy z wieżą od zachodu i kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym. We wnętrzu późnogotycka rzeźba MB Bolesnej z pocz. XVI w., trzy barokowe ołtarze i ambona z końca XVII w.
- Ruiny kościoła ewangelickiego, wzniesionego w 1785 r., zniszczonego w 1945 r. Było to założenie prostokątne z wieżą od zachodu i bogatymi architektonicznymi portalami wejściowymi.
- Ruiny wiatraka holenderskiego, zbudowanego w 2. pot. XVIII w.

Goszcz - d. woj. wrocławskie
- Ruiny pałacu rokokowego, wzniesionego w latach 17491755, restaurowanego w XIX w., częściowo zniszczonego w 1945 r. Całość zgrupowana jest wokół prostokątnego dziedzińca podjazdu, którego oś główną stanowi budynek pałacu z półkolistymi łącznikami przechodzącymi na bokach w oficyny mieszkalne i budynki gospodarcze. Wjazd, znajdujący się w prostopadle ustawionym skrzydle wozowni akcentuje niewielka wieżyczka.
- Na terenie dawnego parku znajduje się budynek oranżerii, wzniesiony w 1749 r., przebudowany w XIX w., .częściowo zniszczony w 1945 r. Murowany, prostokątny, o salowym wnętrzu z zachowanymi fragmentami bogatego podziału architektonicznego.
- Kościół parafialny Wspomożycielki Wiernych, wzmiankowany w 1291 r. Obecny, barokowy, wzniesiony ok. 1778 r., restaurowany w 1960 r. Murowany, jednonawowy, z węższym, półkoliście zakończonym prezbiterium, z wieżą od zachodu, o wnętrzu nakrytym sklepieniem kolebkowym z lunetami.
- Kościół ewangelicki, barokowy, wzniesiony w latach 1743 1749, opuszczony w 1945 r. Murowany, prostokątny, z wieżą od zachodu, o wnętrzu wypełnionym kondygnacjami empor i nakrytym drewnianym sklepieniem pozornym.

Gościszów - d. woj. jeleniogórskie
- Ruiny zaniku wzmiankowanego już w 1294 r., wzniesionego zapewne w końcu XIV w., w obecnej formie powstałego po przebudowie późnorenesansowej ok. 1603 r. przy zachowaniu wcześniejszych fragmentów, zniszczonego w 1945 r., zabezpieczonego jako trwała ruina w 1965 r. Jest to założenie obronne, otoczone fosą z wodą, z wewnętrznym dziedzińcem Ściany skrzydeł zwieńczone bogato rzeźbionymi trójkątnymi szczytami, dekorowane były sgraffitem o motywach geometrycznych. Wejście pro- wadzi obecnie przez barokowy, kamienny most oraz bogato rzeźbiony, renesansowy portal główny. Na północ rozciągają się murowane zabudowania gospodarcze, wzniesione w pocz. XVII w., przebudowane w XVIII w.
- Kościół parafialny MB Częstochowskiej, późnoromański, został zbudowany ok. poł. XIII w. Orientowany, murowany z kamienia, jednonawowy, o wnętrzu nakrytym kasetonowym stropem z 1595 r., z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym spływającym na narożnikowe służki o kapitelach ozdobionych dekoracją roślinną. Pierwotną absydę rozebrano w pocz. XVII w., prezbiterium przedłużono o jedno przęsło, a następnie zamknięto trójbocznie przy użyciu starego materiału budowlanego. W absydzie zwraca uwagę bogaty fryz półkolisty i filarki z kapitelami umieszczone w narożach. W ścianie północnej skromny, wczes-nogotycki portal, a od zachodu kwadratowa wieża. We wnętrzu zachowały się: na ścianie prezbiterium malowidło z początków XV w., drewniany ołtarz i ambona z ok. 1600 r., oraz chrzcielnica z pokrywą z 1575 r. w stylu renesansowym, na tęczy malowany krucyfiks z 1503 r., w prezbiterium póżnogotyckie tabernakulum kamienne, a na ścianach kilka epitafiów i nagrobków z XVII i XVIII w.

Goworów - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Świętych Piotra i Pawła, wzmiankowany w 1360 r., obecny wzniesiony ok. 1508 r., rozbudowany w 1631 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium, z oskarpowaną wieżą od zachodu. We wnętrzu renesansowa chrzcielnica z początków XVII w. oraz barokowa ambona i dwa ołtarze boczne z końca XVII w.
- Obok w murze cmentarnym barokowa brama z poł. XVIII w.

Góra - d. woj. leszczyńskie
- Wymieniona już w 1155 r. jako osada obok grodu kasztelańskiego, otrzymała przed 1289 r. prawo magdeburskie, rozwijając się jako ośrodek sukienniczy dla okolicznych terenów rolniczo-hodowlanych. Na skutek przeprowadzonych podziałów Śląska znalazła się Góra w 1319 r. w obrębie dzielnicy ścinawskiej księcia Jana, następnie, po kilkakrotnym przechodzeniu z rąk do rąk, przypadła wraz z Głogowem w 1384 r. Piastom cieszyńskim. Od początków XIV w. aż po w. XVIII istniał tu sąd dworski, wydający orzeczenia na podstawie prawa polskiego. Ten dość spokojny, oparty na rzemiośle, rozwój miasta przerwała dopiero wojna trzydziestoletnia, gdy wskutek pożaru, rozbojów i morowej zarazy prawie całkowicie opustoszało. Mimo tego jednak Góra nadal była dość poważnym centrum wymiany handlowej pomiędzy Śląskiem a Wielkopolską. W ciągu XVIII i l. poł. XIX w. dużą rolę w życiu gospodarczym miasta odgrywało młynarstwo wiatrakowe, tak że w 1840 r. na jego obszarze znajdowało się ponad osiemdziesiąt wiatraków. W 2. poł. XIX w. powstało tu kilka zakładów przemysłu spożywczego, który i w chwili obecnej jest podstawą dalszego rozwoju miasta.
- Zamek (ul. Łamana) zbudowano w południowej części miasta na przełomie XIV i XV w., być może na miejscu dawniejszego grodu. Założony na czworoboku z kolistymi basztami na narożach i włączony w obręb murów miejskich. Przebudowa zamku na więzienie w XIX w. zniszczyła zupełnie dawne wnętrza, obecnie zachowały się jedynie fragmenty gotyckich fasad i kwadratowa wieża, restaurowana ostatnio w 1960 r.
- Mury obronne, wzniesione w końcu XIV w., jako murowane z cegły posiadały dwie bramy: Polską wschodnią i Głogowską zachodnią, oraz kilka baszt. Wśród ocalałych po XIX-wiecznych rozbiórkach, a zabezpieczonych w 1962 r., fragmentów w południowej części miasta, zachowała się również wysoka, czworoboczna wieża bramy Głogowskiej, z ostrołukowym przejazdem, nakryta namiotowym hełmem.
- Kościół parafialny Św. Katarzyny, wymieniany w dokumen- cie w 1302 r., w obecnej formie zrealizowany został w latach 1457-1552 (po pożarze poprzedniego). Restaurowany po pożarze w 1759 r., uległ częściowemu zawaleniu się partii sklepień i wieży zachodniej w 1963 r Odbudowany w latach 1964-1965, jest budowlą orientowaną, murowaną z cegły, trzynawową, halową, z prezbiterium zakończonym sześciobocznie, otoczonym ambitem i wieńcem kaplic. Nawa środkowa w prezbiterium zwęża się nieco i posiada na osi filar dzielący dwie połowy sześcioboku. Całość nakrywają sklepienia gwiaździste, a część zachodnią współczesny strop z 1965 r. Fasadę zachodnią z trójkątnym szczytem flankują dwie nie ukończone wieże o póżnogotyckich formach. Wnętrze zachowało wyposażenie barokowe z 2. poł. XVIII w.
- Kościół pomocniczy Bożego Ciała (cmentarny), póżnogotycki, wzniesiony został w początkach XVI w., poważnie przebudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, o wnętrzu nakrytym drewnianym sklepieniem pozornym, zachował fragmenty rzeźbionego ołtarza z 1512 r.
- Obok barokowa kalwaria z 1741 r.

Góra Św. Anny - d. woj. legnickie
- Kościół pątniczy Św. Anny, barokowy, wzniesiony w 1716 r., powiększony o dziedziniec w 1740 r., częściowo uszkodzony w 1945 r. Murowany na prostokącie, jednonawowy, nakryty dwuprzęsłowym sklepieniem kolebkowym z lunetami. Od zachodu przylega do kościoła czworoboczny dziedziniec otwarty półkolistymi arkadami od wnętrza.

Górka - d. woj. wrocławskie
- Pałac, pochodzący w obecnej formie z 2. poł. XIX w., zachował w swym wnętrzu dawną, romańską kaplicę NP Marii, ufundowaną przez Piotra Własta dla przybyłych tu ok. 1121 r. augustianów. Od zachodu dostawiono do niej w latach 1524-1553 część mieszkalną, powiększoną w 1585 r., a całość gruntownie przebudowano w formach eklektycznych w latach 1885-1891. Wnętrze kaplicy, zachowane obecnie, jest salowe z prostokątnym prezbiterium nakryte sklepieniem krzyżowym. Rozplanowanie obecnego założenia obok kaplicy z zachowanymi fragmentami murów i wieży stanowi pozostałość Istniejącego tu niegdyś zamku średniowiecznego. Przed wejściem do zamku znajdują się dwa rzeźbione w granicie lwy, romańskie, pochodzące z XII w. i związane z kręgiem rzeźb z pobliskiej góry Ślęży.

Górzyca - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Św. Józefa, wzmiankowany w 1356 r. Obecny, wzniesiony w XIV w., przebudowany w XVIII w. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu i wydłużonym, zakończonym trójbocznie, oskalpowanym prezbiterium. We wnętrzu barokowe drzwi drewniane, klasycystyczny prospekt organowy i kilka płyt nagrobnych z XVI i XVII w.

Górzyce - d. woj. wrocławskie
- Dwór, pierwotnie renesansowy, z przełomu XVI na XVII w., rozbudowany w stylu barokowym ok. 1700 r., restaurowany w XIX w. Prostokątny, z silnie wysuniętym ryzalitem, dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym, rozdzielonym trójkątnym szczytem ryzalitu.

Górzyn - d. woj. legnickie
- Ruiny kościoła Św. Michała, gotyckiego, wzniesionego w XV w,, częściowo przebudowanego w XVIII i XIX w., od 1910 r. pozostającego w ruinie. Orientowany, murowany, jednonawowy, oskarpowany, z prostokątnym prezbiterium i wieżą od zachodu.

Grabina - d. woj. wałbrzyskie
- Most barokowy na rzece Strzegomce, zbudowany w XVIII w., remontowany ostatnio w 1968 r. Murowany z kamienia, trójprzęsłowy, o filarach połączonych kolebką i wzmocnionych ostrogami przeciwlodowymi, ujęty w proste balustrady nakryte płaskimi płytami.

Grabiszyce - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny Św. Antoniego Padewskiego, pierwotny wzmiankowany w 1346 r., obecny wzniesiony w 2. poł. XVIII w., restaurowany w 1958 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z nie wyodrębnionym prezbiterium, z kwadratową wieżą od zachodu. Wnętrze, nakryte sklepieniem krzyżowym, zachowało późnobarokowe wyposażenie pochodzące z ok. 1782 r. oraz kilka epitafiów z XVIII w.

Grabowno Małe - d. woj. wrocławskie
- Kościół filialny Podwyższenia Krzyża Św., wzniesiony w 1655 r., remontowany po 1666 r., restaurowany w pocz. XX w., a ostatnio w 1958 r. Orientowany, drewniany, o konstrukcji wieńcowej wzmocnionej .słupami, jednonawowy, z wieżą od zachodu i węższym trójbocznie zakończonym prezbiterium, o wnętrzu nakrytym drewnianym stropem, o podziale kasetonowym.

Granowiec - d. woj. legnickie
- Kościół filialny Serca Pana Jezusa, wzmiankowany w 1315 r. Obecny wzniesiony w l. poł. XVI w., restaurowany w XIX w., odnowiony w 1961 r. Murowany z kamienia łamanego, jednonawowy, z wydzielonym, prostokątnym prezbiterium i wieżą od południa. We wnętrzu przyścienne, póżnogotyckie sakramentarium z XVI w., drewniany barokowy Ołtarz i ambona z l. poł. XVIII w., drewniane, malowane epitafium ze sceną Wniebowstąpienia z 1619 r. oraz kilka kamiennych płyt nagrobnych z XVIII i XIX w.

Grębocice - d. woj. legnickie
- Pałac, pierwotnie renesansowy, wzniesiony w pocz. XVII w., powiększony ok, poł. XVIII w., przebudowany w l. poł. XIX w,, uszkodzony w 1945 r. Murowany, założony "na prostokącie, dwukondygnacjowy, nakryty dachem dwuspadowym z powiekami. Elewacja frontowa, ujęta na narożach boniowanymi pilastrami, zachowała w parterze renesansowe, kamienne obramienia okien. Na jej osi środkowej rzeźbiony w piaskowcu bogaty portal ujęty po bokach kolumnami na tle pilastrów i rzeźbionymi postaciami kobiecymi. Kolumny podtrzymują belkowanie zwieńczone wolutowym szczytem z tarczami herbowymi, puttami i owalnym kartuszem. Wnętrza trzytraktowe, z obszerną sienią na osi, zachowały kilka sal ze sklepieniami kolebkowymi z lunetami.
- Zachowane zabudowania gospodarcze obejmują barokowy spichlerz z XVIII w., nakryty dachem łamanym, i oficynę mieszkalną z XIX w.
- Kościół parafialny Św. Marcina, gotycki, wzniesiony ok, 1500 r., regotycyzowany w końcu XIX w. Orientowany, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, z czworobocznym prezbiterium, z wieżą od zachodu, w całości oskarpowany, nakryty dachem dwuspadowym Górne kondygnacje wieży dzielą ostrołukowe blendy. We wnętrzu nakrytym płaskim drewnianym stropem zachował się szereg płyt nagrobkowych z XVII i XVIII w.
- Domy mieszkalne, klasycystyczne, wzniesione w l. poł. XIX w Murowane, parterowe, nakryte dwuspadowymi dachami z powiekami, akcentowane od drogi ozdobnymi szczytami z podziałem pilastrowym.

Grobla - d. woj. jeleniogórskie
- Dwór wzniesiony w końcu XVI w., jako założenie renesansowe, być może otoczone wodą, przebudowywany w XVIII i XIX w., restaurowany w 1960 r. Murowany, prostokątny, z oskarpowanymi narożnikami dwukondygnacjowy, nakryty dachem czterospadowym. Na elewacjach zachowane fragmenty geometrycznej dekoracji sgraffitowej.
- Kościół filialny Św. Anny, wzmiankowany w 1399 r. Obecny wzniesiony w 2, poł. XV w., przebudowany w XVI w., restaurowany w XIX w., remontowany w 1959 r. Orientowany, murowany, salowy, z prostokątnym, oskarpowanym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym wspartym na rzeźbionych wspornikach. Od południa prowadzi do nawy rzeźbiony w piaskowcu, uskokowy, ostrołukowy portal zwieńczony bocznymi sterczynami.

Grodziec - d. woj. legnickie
- Ruiny zamku wzniesionego na wysokiej bazaltowej górze. Pierwotnie istniał tu gród wzmiankowany w 1155 r., od 1250 r. wymieniany jako kasztelański. Istniejący zapewne od pocz. XIV w. zamek, w 1473 r. został zakupiony przez księcia legnickiego Fryderyka I, który przystąpił do rozbudowy poprzedniego założenia przy udziale Błażeja Rosę z Wrocławia, Bartosza Bloeschucha z Legnicy i kamieniarza Jana Trauernichta ze Zgorzelca. Zamek założono na planie wydłużonego sześcioboku z basztami na narożach i kwadratową wieżą na osi. W 1522 r. w części zachodniej Wendet Rosskopf wzniósł budynek mieszkalny oraz dwie potężne basteje od północy i południa, przystosowane do broni palnej. W XVIII w. zamek został opuszczony, a przeprowadzona w latach 1906-1908 odbudowa, wg projektów Bodona Ebhardta, zatarła wiele zabytkowych fragmentów. Poważnie zniszczony w 1945 r., po odbudowie w latach 1960-1962, został w części adaptowany na stację turystyczną.
- Pałac, położony poniżej wzgórza zamkowego, w rozległym parku, wzniesiono w latach 17181727, przypuszczalnie wg projektów J. Peintnera. Całość zbudowana na planie prostokątnej podkowy, trzykondygnacjowa, o elewacjach ozdobionych pilastrami podtrzymującymi dachy mansardowe. Korpus posiada silnie zaakcentowaną oś środkową przez umieszczenie bogatego portalu balkonowego w ryzalicie i wprowadzenie przelotowej sklepionej sieni. We wnętrzu zachowało się kilka sal o póżnobarokowej dekoracji.
- Kościół filialny Narodzenia NMP, pierwotny, wzniesiony w średniowieczu w stylu gotyckim, uległ zniszczeniu w czasie wojny trzydziestoletniej. Odbudowany w latach 1684-1688, został powiększony o wieżę i poddany gruntownej konserwacji w 1826 r., która w poważnym stopniu nadała budowli obecną eklektyczną szatę.

Grodziszcze - d. woj. wałbrzyskie
-Kościół filialny MB Częstochowskiej, wzmiankowany w 1335 r Obecny wzniesiony w 1497 r., gruntownie przebudowany w 1775 r., restaurowany w 1963 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z wieżą od zachodu, bez wydzielonego prezbiterium, o wnętrzu wypełnionym kondygnacjami empor. Zachował na ścianach renesansowe i barokowe płyty nagrobne i epitafia.

Grodziszcze - d. woj. wałbrzyskie
- Pałac póżnobarokowy, wzniesiony ok. poł. XVIII w., przebudowany w pocz. XX w. Murowany, rozplanowany na prostokącie, trzytraktowy, z przelotową sienią na osi, dwukondygnacjowy, nakryty dachem łamanym z lukarnami. Mimo adaptacji część pomieszczeń parteru zachowała sklepienia kolebkowe.
- Kościół parafialny Św. Anny, gotycko-renesansowy, wzmiankowany w 1259 r. Obecny, wzniesiony w pocz. XVI w., przebudowany w l. poł. XVIII w., restaurowany w latach 1826, 1927 i 1959. Orientowany, murowany, salowy, z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowym, o zniszczonych obecnie żebrach, nakryty dachami dwuspadowymi z ośmioboczną sygnaturką na kalenicy. W prezbiterium późnogotycki, piaskowcowy portal, renesansowa, kamienna chrzcielnica z 1585 r. i póżnobarokowy prospekt organowy.

Gronów - d. woj. jeleniogórskie
- Pałac barokowy, wziesiony w 2. poł. XVIII w., restaurowany w pocz XX w. Jest to budynek dwutraktowy, dwukondygnacjowy, nakryty dachem łamanym, o fasadzie frontowe] zaakcentowanej na osi trójkątnym szczytem.
- Kościół filialny NMP Królowej Korony Polskiej, wzniesiony w 1801 r. na miejscu wcześniejszego, wymienianego w 1346 r. Założony na czworoboku, z wieżą na osi krótszej, nakryty dachem łamanym. We wnętrzu, obok dwupiętrowych empor, zachował klasycyzujący wystrój złożony z ołtarza, ambony i prospektu organowego oraz kamienne epitafium z 1673 r.

Grudza - d. woj. jeleniogórskie
- Kościół parafialny NMP, wzniesiony w obecnej formie w latach 1765-1768, restaurowany w 1772 r., najprawdopodobniej w drodze rozbudowy późnośredniowiecznego założenia, restaurowany w 1962 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium, z wieżą od zachodu. Wnętrze nakryte jest sklepieniami żaglastymi spływającymi na przyścienne pilastry o kompozytowych kapitelach. Ołtarz i ambona rokokowe, obok kamienna chrzcielnica z XVII w. oraz ciekawe antependium ze srebrnej blachy z trybowanym ornamentem i datą 1776 r.

Gryfów Śląski - d. woj. jeleniogórskie
- Wymieniany jako osada handlowa nad Kwisą w 1249 r., prawa miejskie na wzór Lwówka otrzymał w 1354 r. Położony na skrzyżowaniu dwóch szlaków handlowych: jednego Bolków-Jelenia Góra-Lubań i drugiego Bolesławiec-Lwówek-Czechy, rozwijał się dość szybko, również w oparciu o miejscowe tkactwo lnu. Rzemiosło to spowodowało, że od XVI w. Gryfów stał się głównym ośrodkiem tkackim dla Pogórza Izerskiego, tracąc to znaczenie dopiero po wojnie trzydziestoletniej. Niszczony kolejnymi pożarami (1427, 1624, 1634) i epidemiami, dopiero w 2. poł. XX w. ożywa ponownie jako ośrodek przemysłowy okolicznego, rolniczego regionu.
- Ratusz pierwotny, renesansowy, z poł. XVI w,, przebudowano gruntownie w XVIII w., w trakcie restauracji w 1849 r. niszcząc barokowe wyposażenie sal. Również wieża, pochodząca z 1632 r., po pożarze w 1929 r., otrzymała obecną "nowoczesną" nadbudowę z żelbetu.
- Mury miejskie, wzniesione z kamienia w końcu XIV w., posiadały trzy bramy: Zytowską, Lubańską i Jeleniogórską. Podwyższone w 1404 r.., w 1513 r. otrzymały czwartą bramę Kościelną (Lwówecką). Uzupełniane i modernizowane w wiekach następnych, po rozbiórkach prowadzonych w latach 1837-1845, zachowały się do chwili obecnej jedynie wefragmentach na obwodzie dawnego, średniowiecznego miasta.
- Kościół parafialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1252 r., w obecnej formie został ukończony w 1512 r., częściowo odbudowany po pożarze w 1603 r., restaurowany w XIX w., i odnowiony w 1956 r. Orientowany, murowany, trzynawowy, halowy, z połigonalnie zakończonym prezbiterium, nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym, nawami bocznymi nakrytymi sklepieniami sieciowymi z 1512 r. i nawą główną nakrytą sklepieniem kolebkowym z lunetami, ozdobionym ciekawą dekoracją sgraffitową z 1551 r., odkrytą w 1928 r., a konserwowaną w 1964 r. Od południa przylega do nawy, dołem czworoboczna, wyżej przechodząca w ośmiobok wieża. We wnętrzu ołtarz główny z 1606 r., dzieło Pawła Meynera z Marienburga, w stylu renesansowym, całopostaciowy nagrobek rodziny Schaftgotschów z ok. 1585 r. dzieło Hansa Klintscha z Pimy (Saksonia), renesansowa chrzcielnica z 1578 r., trzy ołtarze barokowe z 1686 r., i ambona wykonana w 1728 r. przez miejscowego rzeźbiarza Lienalda.
- Kaplica cmentarna św. Wawrzyńca, wzniesiona pierwotnie w 1560 r., po kolejnych przebudowach w 1605 i 1856 r., jest budowlą prostokątną, zamkniętą trójbocznie, o wnętrzu nakrytym drewnianym stropem.
- Domy mieszkalne, zachowane w pierzejach wokół rynku, metrykami swymi sięgają końca XVI i pocz. XVII w. Murowane z kamienia, o układzie szczytowym, wielotraktowe, do pocz. XX w. otwierały się do rynku jedno- lub dwuprzęsłowymi podcieniami kryjącymi reprezentacyjne, sklepione sienie. Przebudowywane w XVIII i XIX w., częściowouszkodzone w 1945 r., zatraciły w poważnym stopniu swój pierwotny charakter reprezentacyjnych domów kupieckich. Grzędy Dolne - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Św. Jadwigi, wzmiankowany w 1374 r. Obecny, gotycki, wzniesiony ok. 1550 r., uległ przebudowie w XVII i XVIII w., remontowany w 1964 r. Orientowany, murowany, jednonawowy, z kwadratowym prezbiterium nakrytym sklepieniem krzyżowo-żebrowym z dostawioną od południa wieżą. Na elewacjach zachowane fragmenty geometrycznej dekoracji sgraffitowej, a we wnętrzu rzeźbiony renesansowy ołtarz z 2. poł. XVI w.

Grzędy-Wojaczów - d. woj. wałbrzyskie
- Ruiny zamku średniowiecznego, zbudowanego z kamienia i otoczonego fosą. Pierwotnie książęcy, od końca XIV w. przekazany rodom rycerskim, po zniszczeniu w 1437 r. do chwili obecnej pozostaje ruiną z widocznymi fragmentami murów obwodowych.

Grzmiąca - d. woj. wałbrzyskie
- Kościół filialny Narodzenia NMP, pierwotny wzniesiony po 1558 r., gruntownie przebudowany w 1754 r., restaurowany w 1847 r. Jednonawowy o konstrukcji drewnianej na podmurówce kamiennej, z dostawioną od północy kwadratową wieżą z namiotowym hełmem. We wnętrzu zachowane; renesansowe chrzcielnica, ambona i ławki, barokowy ołtarz główny, a na wieży dzwon z 1558 r.

Grzybiany - d. woj. legnickie
- Kościółfilialny Św. Zofii, wzmiankowany w 1399 r. Obecny wzniesiony w XV w., przebudowany w XVIII w., restaurowany w pocz. XX w Orientowany, murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, bez wydzielonego prezbiterium z czworoboczną -wieżą od zachodu. Nawa nakryta drewnianym stropem o renesansowych, profilowanych belkach; prezbiterium sklepieniem krzyżowym o ceglanych żebrach wspartych na kamiennych konsolach z rzeźbionymi przedstawieniami proroków i św. Katarzyny. Ołtarz główny, barokowy, z końca XVII w., drewniana renesansowa ambona z 1664 r., prospekt organowy z l. poł. XIX w., a na ścianach kilka kamiennych nagrobków z XVIII i XIX w.

Gułów - d. woj. wrocławskie
- Oficyna dworska pierwotna wzniesiona w końcu XVII w., gruntownie przebudowana w XIX w. Murowana, prostokątna, dwutraktowa, dwukondygnacjowa, nakryta dachem dwuspadowym.
- Kościół ewangelicki, pierwotny gotycki z 2. poł. XVI w., gruntownie przebudowany w 2. poł. XIX w. Orientowany, murowany, oskarpowany, jednonawowy, z prostokątnym prezbiterium i wieżą od zachodu. We wnętrzu gotyckie sakramentarium przyścienne, renesansowa ambona z pocz. XVII w. oraz szereg całopostaciowych płyt nagrobnych z XVII w.

---------------------------
k o n i e c    l i t e r y   G