INFORMATOR   INWENTARYZATORÓW   MUZEALNYCH
NR 3


Szanowni koledzy inwentaryzatorzy,

Po dłuższej przerwie zamieszczamy kolejne materiały ze spotkania grupy inwentaryzatorów muzeów w Polsce i sprawozdania z dwóch kolejnych europejskich konferencji inwentaryzatorów dzieł sztuki, na których byli przedstawiciele Polski.

Ostatnie spotkanie grupy inwentaryzatorów polskich odbyło się w Rogalinie w dniach 12-13 czerwca 2003. Spotkanie było poświęcone nowym regulacjom prawnym i obowiązującym muzealników przepisom :
1. Bezpieczeństwo zbiorów podczas transportu i w miejscu ich eksponowania.
2. Zasady przenoszenia /wypożyczania/ zbiorów.
3. Ewidencjonowanie zbiorów muzealnych - trudności w wykonywaniu obowiązujących przepisów.




- - - - - - - - - - - - - - - - - - - Ad 1. - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Dyskusję wywołało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Ministra Kultury nr 5 Obwieszczenie w sprawie nadania Regulaminu ogólnych warunków i trybu wykonywania ochrony muzeów i innych jednostek organizacyjnych podległych obowiązkowej ochronie podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Ministra Kultury.
Zamieszczamy stanowisko głównych inwentaryzatorów w tej sprawie:

Na IV Zjeździe Inwentaryzatorów, który odbył się w dniach 12-13 czerwca 2003 roku w Rogalinie, omówiono m.in. problemy związane z ogłoszonym w Dzienniku Urzędowym Ministra Kultury nr 5 Obwieszczeniem w sprawie nadania Regulaminu ogólnych warunków i trybu wykonywania ochrony muzeów i innych jednostek organizacyjnych podległych obowiązkowej ochronie, podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Ministra Kultury. Treść Regulaminu w wielu punktach budzi nasze wątpliwości, głównie w kontekście obowiązującej w europejskim systemie praktyki.

Grupa inwentaryzatorów polskich od szeregu lat uczestniczy w międzynarodowych spotkaniach inwentaryzatorów, na których omawiane są najważniejsze sprawy związane z procedurą przemieszczania zabytków i ich ochroną.. Z doświadczeń tych spotkań wynika, że funkcjonujący na świecie w miarę jednolity system przepisów i procedur dotyczących użyczania i przemieszczania zabytków oparty jest na umowach bilateralnych, zawierających warunki użyczenia, wśród których najważniejszymi dla zabezpieczenia przemieszczanych zabytków pozostają gwarancje wynikające z przedstawienia polisy ubezpieczeniowej, obejmującej czas transportu i ekspozycji; transportu zabytków realizowanego przez specjalistyczna firmę transportową, z udziałem kuriera, towarzyszącego transportowi i uczestniczącego w przekazaniu zabytków, wraz z raportem konserwatorskim, stronie biorącej do używania. Bardzo ważnym dokumentem poprzedzającym podjęcie przez dyrektora decyzji o wypożyczeniu pozostaje facility report, raport poufny, zawierający szczegółowe informacje dotyczące warunków ekspozycji w tym warunków klimatycznych i bezpieczeństwa oraz ochrony zbiorów w miejscu ekspozycji. Jest to dokument podpisany przez dyrektora danej instytucji muzealnej, który w każdym przypadku ponosi ustawową odpowiedzialność za zbiory. Raport ten jako kategoria dokumentu poufnego podlega stosownej procedurze przechowywania takiego dokumentu w instytucji, która zażądała jego przesłania. Ponadto międzynarodowe tendencje, wynikające z doświadczeń również policyjnych /wystąpienie eksperta Interpolu na Zjeździe w Rzymie w 2002 roku/, zmierzają w stronę transportów realizowanych w sposób dyskretny, nie zwracający powszechnej uwagi, z zachowaniem środków ostrożności polegających na powiadomieniu jak najmniejszej ilości osób, wyłącznie zainteresowanych bezpiecznym przemieszczeniem zabytków. W tym kontekście wprowadzony przez Ministra Kultury Regulamin w swojej treści pozostaje rozbieżny w stosunku do wypracowywanych światowych norm ochrony przemieszczanych zabytków. W szczególności zaś wprowadzenie wynikającego z Rozdziału 1 pkt. 8 i 9 wymogu "...sporządzenia pisemnej opinii co do warunków ochrony w miejscu ekspozycji przez pracownika jednostki posiadającego licencje pracownika ochrony fizycznej II stopnia lub rzeczoznawcę ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, z zakresu bezpieczeństwa zbiorów publicznych, albo Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych" dla zabytków uznanych przez Dyrektora za "szczególnie cenne" powoduje:
1. w kontaktach z instytucjami poza granicami - niezgodność z obowiązującymi na świecie procedurami. Facility report zostaje zastąpiony udziałem bezpośrednim polskiego "fachowca", którego nasi partnerzy zagraniczni nie będą chcieli opłacać. Konieczność ujawnienia wobec polskiego "pracownika ochrony fizycznej" lub "rzeczoznawcy" systemu ochrony placówki, zwanej zgodnie z umowami użyczenia, stroną biorącą do używania, naraża nas na komplikacje i trudności we współpracy z naszymi partnerami zagranicznymi, w skrajnych przypadkach doprowadzając do zerwania współpracy. W wyjątkowych sytuacjach dyrektor może zażądać takiego postępowania, ale nie może być to wymóg konieczny.
2. we współpracy muzeów w kraju - obciążenie dodatkowymi kosztami, które nie zostały wcześniej zabezpieczone dla muzeów, zwłaszcza mniejszych, przez organy założycielskie. Wiele realizacji wystaw nie dojdzie do skutku, jeżeli muzea będą rygorystycznie przestrzegać zwartych w Regulaminie zaleceń. Zmiany dokonujące się w polskim prawodawstwie powinny zmierzać z kierunku dostosowania procedur do obowiązujących norm światowych, ze szczególnym zwróceniem uwagi na ubezpieczenie zbiorów muzealnych.

Nasze wątpliwości budzi również treść zawarta w Rozdziale IV pkt. 17. Obowiązek wysyłania "pracownika ochrony" towarzyszącego kurierowi w transporcie lotniczym zabytków, których wartość przekracza 10 jednostek obliczeniowych, powoduje kolejne komplikacje. Punkt ten dotyczy głównie naszej współpracy z partnerami zagranicznymi, których trudno będzie przekonać do przyjęcia u siebie i opłacenie dodatkowej osoby. Jej wyekspediowanie będzie więc obciążało polskie muzea, których kondycja finansowa nie należy do najlepszych. Ponadto zawarte w omawianym punkcie sformułowanie "...co najmniej jednego pracownika ochrony, który może być nie uzbrojony" wydaje się z punktu widzenia bezpieczeństwa lotu nieporozumieniem, taki pracownik ochrony musi być nieuzbrojony. Z naszych wieloletnich doświadczeń wynika, że lotniska są doskonale przygotowane do przyjmowania, również szczególnie cennych przesyłek.

W rozdziale IV pkt. 21 mowa jest o roli Ośrodka Ochrony Zbiorów Publicznych w koordynacji i nadzorze nad organizacją transportów "zbiorów mających poręczenie wypłaty odszkodowania za zniszczone, uszkodzone lub skradzione eksponaty wystawowe przez Skarb Państwa..." Szczególna rola Ośrodka polega na tym, że nie organizuje tylko koordynuje i nadzoruje. Jest więc jeszcze jedną instytucją, jeszcze jednym zespołem ludzi, którzy uzyskują od organizatora niezwykle szczegółowe, poufne informacje, drogą jawną /np. faxem, e-mailem/, a ostentacja i przyciągający uwagę sposób konwojowania zabytków, niewiele ma wspólnego z bezpieczeństwem zbiorów. Ustawowo za ochronę muzealiów odpowiada dyrektor, dlatego rola jaką do odegrania ma, w świetle Regulaminu, Ośrodek Ochrony Zbiorów Publicznych prowadzi do krzyżowania się kompetencji.

Ostatnia uwaga dotyczy procedury legislacyjnej. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z dnia 26 sierpnia 1997 roku w sprawie zakresu działania Rady do Spraw Muzeów oraz składu, liczby i sposobu powoływania jej członków /Dz. U. Z dnia 10 września 1997 r./ Rada wyraża opinie na temat m.in. projektów aktów normatywnych, dotyczących muzeów, dlatego należy przed wprowadzeniem w życie wymaganego ustawą z dnia 21 listopada 1996 roku o muzeach /Dz. U. Z dnia 20 stycznia 1997 r. z późn. zm./ Rozporządzenia w sprawie zasad zabezpieczenia zbiorów przed kradzieżami i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utrata muzealiów oraz sposobów przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia, zapoznać i przekonsultować projekt Rozporządzenia z przedstawicielami Rady do Spraw Muzeów. Wskazane byłoby również uzyskanie opinii ekspertów działających w Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Historyków Sztuki.

Podpisali uczestnicy IV Zjazdu Inwentaryzatorów w Rogalinie:
Elzbieta Bajak - Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu, Danuta Frankowska - Muzeum Śląskie w Katowicach, Bożena Gąsiorowska - Muzeum Okręgowe w Rzeszowie, Lidia Karecka - Muzeum Narodowe w Warszawie, Elżbieta Kotkowska - Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Jolanta Wybraniec Krzywka - Muzeum Narodowe we Wrocławiu, Jolanta Kozimor - Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Krystyna Łubieńska - Zamek Królewski w Warszawie, Natalia Ładyka - Zamek Królewski w Warszawie, Jerzy Nowakowski - Muzeum Narodowe w Poznaniu, Danuta Radwan - Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, Ojcumiła Sieradzka-Malec - Zamek Królewski na Wawelu, Brygida Sonnack - Centralne Muzeum Morskie, Alina Stefańska - Muzeum Okręgowe w Toruniu, Tomasz Zaucha - Muzeum Narodowe w Krakowie

Nasze stanowisko zostało przedstawione Ministrowi Kultury jako załącznik do listu pani prof. dr hab. Marii Poprzęckiej, prezesa Stowarzyszenia Historyków Sztuki, napisanego w imieniu Grupy Głównych Inwentaryzatorów Muzeów Polskich:

Warszawa, 30.06.2003
Pan Minister Waldemar Dąbrowski
Ministerstwo Kultury, Krakowskie Przedmieście 15/17, Warszawa

Szanowny Panie Ministrze, z prawdziwą przyjemnością chciałabym przedstawić Panu Ministrowi, za pośrednictwem tego pisma, Grupę Głównych Inwentaryzatorów Muzeów Polskich, stanowiącą sekcję doradczą Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Spotkania tej Grupy, zainicjowane w 2001 roku, owocują wymianą doświadczeń w pracy inwentaryzatorów, której istota polega na sprawdzaniu zgodności prowadzonych w muzeach działań z obowiązującymi przepisami prawnymi oraz tworzeniu dokumentów umożliwiających optymalną ochronę gromadzonych i przemieszczanych muzealiów.

W dniach 12 i 13 czerwca br. odbyła się w Rogalinie już IV Konferencja zorganizowaną przez tę grupę. Tematem przewodnim tego spotkania były regulacje prawne powstałe lub będące w przygotowaniu, a dotyczące ogólnych warunków i trybu wykonywania ochrony zbiorów muzealnych (Obwieszczenie w sprawie nadania Regulaminu ogólnych warunków i trybu wykonywania ochrony muzeów i innych jednostek organizacyjnych podległych obowiązkowej ochronie, zamieszczonych w Dzienniku Urzędowym Ministra Kultury nr 5).

Przy niniejszym piśmie zamieszczam opinię Grupy Inwentaryzatorów, dotyczących ostatnio wprowadzanych regulacji prawnych.
Bylibyśmy wdzięczni za każdorazową konsultację projektów uregulowań prawnych dotyczących muzealnictwa z Komisją Muzeów przy Zarządzie Głównym SHS.
Żywimy głęboką nadzieję, że nasz postulat zostanie przyjęty przez Pana Ministra ze zrozumieniem.

Łączę wyrazy szacunku
MARIA POPRZĘCKA

Do wiadomości:
- dyrektor Franciszek Cemka, Departament Dziedzictwa Narodowego
- Ferdynand Ruszczyc, przewodniczący Rady do Spraw Muzeów

A oto odpowiedź na w/w list z Departamentu Dziedzictwa Narodowego podpisany przez Zastępcę Dyrektora Departamentu Franciszka Cemkę ( plik jpg.)

Projekt urzeczywistnił się w postaci Rozporządzenia 1892 Ministra Kultury z dnia 15 października 2003 w sprawie zabezpieczenia zbiorów w muzeach przed pożarami, kradzieżami i innymi niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą muzealiów oraz sposobów przygotowania zbiorów do ewakuacji w razie powstania zagrożenia. Zał. 3 "Organizacja ochrony zbiorów w czasie transportu".



- - - - - - - - - - - - - - - - - - - Ad 2. - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

W dniu 25 stycznia 2005 roku weszło Rozporządzenie Ministra Kultury w sprawie warunków przenoszenia muzealiów nr 175.

Dnia 16 grudnia 2004 r. sprawie projektu tego rozporządzenia Muzeum Narodowe w Warszawie wyraziło swoją opinię, również Zamek Królewski w Warszawie w pismie z dnia 22.02.br. prosił o wyjaśnienia sposobu realizacji niektórych zapisów, do tej pory nie otrzymał z MK odpowiedzi. Generalnie MK nie wzięło pod uwagę opinii muzealników. Problem będziemy nadal poruszać, prosimy o Państwa opinie w tej sprawie. Przytaczamy prowadzoną w tej sprawie korespondencję.

1/ DI-410-229/04, Warszawa, 16 grudnia 2004
Pan Franciszek Cemka
Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Narodowego
Ministerstwo Kultury, Krakowskie Przedmieście 15/17, Warszawa

Szanowny Panie Dyrektorze,
W związku z prośbą o opinię dotyczącą projektu rozporządzenia Ministra Kultury w sprawie warunków przenoszenia muzealiów, przedstawiam kilka uwag.

1. W projekcie stosuje się dawniej używane sformułowanie "dokumentacja naukowo-konserwatorska" np. (w § 1 art.2). Obecne przepisy prawne nie wspominają o dokumentacji naukowej, a zatem jej opracowanie zależne jest od oceny Muzeum co do potrzeby opracowania takiej dokumentacji odnośnie konkretnego zabytku. Nie można zatem w rozporządzeniu uzależnić możliwości przeniesienia muzealium od posiadania takiej dokumentacji. Dlatego proponujemy w § 1 p.2 wykreślić wyraz "naukowo". Natomiast dostrzegam potrzebę sporządzania dokumentacji ewidencyjnej w odniesieniu do każdego posiadanego muzealium, w rezultacie czego w omawianym przepisie kwestia ta powinna znaleźć odzwierciedlenie. Proponuję w miejsce wyrazów "naukowo-konserwatorska" wpisać wyrazy: "ewidencyjna" i "konserwatorska". Jako wsparcie argumentacji niech posłuży treść Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 30.08.2004 r. w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach. [Dz. U. z dnia 16.09.04 nr 202 poz.2073].

2. Wymienione w § 3 ust.2 pkt.4 i 5 warunki dotyczące transportu i przechowania nie są elementami protokołu zdawczo-odbiorczego mającego charakter czynności techniczno - prawnej ale są elementami koniecznymi do uzgodnienia na etapie umowy stron. Brak uzgodnienia w umowie warunków transportu i przechowywania może wręcz uniemożliwić wykonanie umowy, na etapie sporządzenia protokołu zdawczo - odbiorczego. Dlatego proponujemy wykreślenie p.4 i 5 w § 3.

3. Podzielając pogląd co do potrzeby uzgodnienia przez strony warunków transportu i przechowania proponuję wprowadzić te warunki jako elementy umowy o której mowa w § 2 ust.2. Umowa taka powinna zawierać:
- dane kontrahentów,
- cel użyczenia,
- okres użyczenia,
- warunki przechowywania,
- warunki dotyczące kosztów transportu, konwojowania oraz kosztów związanych z przygotowaniem muzealiów do użyczenia,
- sposób postępowania w przypadku ewentualnego uszkodzenia lub utraty muzealium,
- zastrzeżenia dotyczące reprodukowania, fotografowania i filmowania muzealiów,
- załącznik będący wykazem użyczanych muzealiów, zawierający opis przedmiotów, w tym numer inwentarzowy, tytuł, autora, datowanie, wymiary, technikę, tworzywo i ich wycenę,
- załącznik będący instrukcją określającą działania związane z przemieszczaniem muzealiów.

4. Treść § 6 wskazuje na to, że jest tu mowa o ochronie zbiorów w czasie transportu przez konwojenta, który zgodnie z przepisami zawartymi w załączniku Nr 3 do Rozporządzenia Ministra Kultury z dnia 15.10.2003 [D. U. Nr 193, poz.1892] jest osobą mającą za zadanie ochronę zbiorów przed niebezpieczeństwami grożącymi zniszczeniem lub utratą. Dlatego uważam, że skoro nie jest możliwy udział uzbrojonego konwoju w transporcie zagranicznym decyzję o jego udziale powinien każdorazowo podejmować dyrektor. Natomiast w transporcie takim obowiązkowy powinien być udział kuriera, dla zapewnienia należytych warunków przepakowywania, dbałości o prawidłowość sporządzanej dokumentacji opieki nad zbiorem i dokumentacją.

Łączę wyrazy szacunku
Ferdynand B.Ruszczyc, Dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie



2/ MI-36/2005, Warszawa, 22.02.2005
Pan Franciszek Cemka
Dyrektor Departamentu Dziedzictwa Narodowego
Ministerstwo Kultury, Krakowskie Przedmieście 15/17, Warszawa

Szanowny Panie Dyrektorze,
W związku z opublikowanym rozporządzeniem Ministra Kultury w sprawie warunków przenoszenia muzealiów z dnia 25.01.2005 r. zwracamy się z prośbą o wyjaśnienie zapisu § 6, z którego wynika, że transport muzealiów poza granicami RP powinien odbywać się pod opieką konwojenta.
W Obwieszczeniu Ministra Kultury z dnia 30.09.2002 r. konwojent jest pracownikiem ochrony wyposażonym w broń palną bojową. W dotychczasowej praktyce wszystkie konwoje ochraniały transporty dzieł sztuki wyłącznie do granicy RP zgodnie z obowiązującymi przepisami. Czy należy wnioskować, że obowiązek konwojowania został rozciągnięty na służby ochrony działające na terenie innych państw? Wynajmowanie takich służb na terenie innych państw wiąże się z dodatkowymi kosztami, nie mówiąc o kłopotach organizacyjnych z tym związanych. Chodzi przede wszystkim o konieczność organizowania każdorazowo przetargu dla wyłonienia firmy świadczącej usługi konwojowania mienia a mającej licencję uprawniającą do działania na terenie kraju, w którym przewożone będą muzealia. W związku z tym informujemy, ze w tegorocznym budżecie wystaw zagranicznych nie zostały przewidziane żadne środki na organizację konwojów ani przeprowadzenie postępowania przetargowego.
W latach przyszłych spełnienie zalecenia określonego w rozporządzeniu Ministra Kultury z dnia 25.01.2005 będzie możliwe po wyjaśnieniu wątpliwości odnośnie zgodności zapisów z intencjami oraz zapewnieniu środków niezbędnych do wynajęcia konwoju.

Z wyrazami szacunku
Andrzej Rottermund, Dyrektor Zamku Królewskiego w Warszawie



- - - - - - - - - - - - - - - - - - - Ad 3. - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Przypominamy Państwu, że obowiązują nas wszystkich nowe przepisy dotyczące ewidencjonowania zbiorów, zawarte w Rozporządzeniu Ministra Kultury nr 2073 z dnia 30 sierpnia 2004 w sprawie zakresu, form i sposobu ewidencjonowania zabytków w muzeach. Środowisko inwentaryzatorów przedstawiło Ministerstwu Kultury propozycje zmian w rozporządzeniu. Z przyjemnością informujemy, że uwagi Grupy Inwentaryzatorów w sprawie zmian w rozporządzeniu z 1997 roku, przesłane do Ministra Kultury zostały w całości uwzględnione.

Z A P R A S Z A M Y !



Powrót do strony głównej
INFORMATORA   INWENTARYZATORÓW   MUZEALNYCH