INFORMATOR   INWENTARYZATORÓW   MUZEALNYCH
nr 1

Informujemy Państwa, że w dniach 30-31 maja 2001 roku w Wojnowicach odbył się Zjazd Głównych Inwentaryzatorów z największych muzeów w Polsce, którzy uznali za konieczne stworzenie polskiego forum, na którym możnaby omawiać problemy związane ze specyfiką pracy w działach inwentarzy w polskich muzeach oraz wpływać na opracowywanie ustaw czy rozporządzeń dotyczących działalności muzeów w Polsce. Centralnym punktem programu Zjazdu w Wojnowicach była dyskusja nad potrzebą utworzenia, wzorem inwentaryzatorów w Anglii i we Francji, stowarzyszenia polskich inwentaryzatorów. Po rozważeniu kilku propozycji i po konsultacji z prawnikiem zawiązała się wśród uczestników inicjatywna grupa, która została przyjęta jako podkomisja doradcza Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym SHS. Uznano za konieczne organizowanie następnych zjazdów, na których omawiane będą określone tematy związane z naszą codzienną pracą w muzeum obejmującą ewidencjonowanie zbiorów i ich wypożyczanie. Nasza perspektywa wejścia do Unii Europejskiej obliguje nas do ujednolicenia umów wypożyczeń, stanów konserwatorskich, a także procedur dotyczących prawidłowego zabezpieczania zbiorów, pakowania, transportu, itp.
Ponieważ liczba uczestników takiego spotkania ze względów finansowych i formalnych musi być ograniczona do 20-30 osób nie mogą w nim uczestniczyć wszyscy zainteresowani. Chcemy jednak, żeby wszyscy pracownicy inwentarzy w polskich muzeach mogli zapoznać się z działalnością swoich przedstawicieli i wziąć udział w dyskusji.

1. - - - - - - - - - -

I Zjazd Głównych Inwentaryzatorów
Wojnowice, 30-31 maja 2001

Sprawozdanie


W dniach 30-31 maja 2001 roku w Wojnowicach spotkali się pracownicy działów inwentarzy z głównych Muzeów w Polsce oraz zaproszeni goście, pełniący rolę ekspertów:

Elżbieta Bajek, Muzeum im . Jacka Malczewskiego w Radomiu; Jolanta Ferencowicz, Muzeum Narodowe we Wrocławiu; Bożena Gąsiorowska, Muzeum Okręgowe w Rzeszowie; Artur Górski, Maklerzy Ubezpieczeniowi Konsorcjum sp. z o.o; Katarzyna Horna, ART LOGISTIC Sp. z o. o. /wchodzi w skład grupy niemieckiej firmy HASENKAMP; Paweł Kamiński, Firma Transportowa W. Węgiełek - RENESANS-TRANS; Roman Olkowski, Muzeum Narodowe w Warszawie; Elżbieta Kotkowska, Muzeum Narodowe we Wrocławiu, delegat na II Europejską Konferencję Inwentaryzatorów w Paryżu; prof. Wojciech Kowalski, ekspert w zakresie rewindykacji dzieł sztuki, przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych na II Europejską Konferencję Inwentaryzatorów w Paryżu; Natalia Ładyka, Zamek Królewski w Warszawie, delegat na II Europejską Konferencję Inwentaryzatorów w Paryżu; Krystyna Łubieńska, Zamek Królewski w Warszawie delegat na II Europejską Konferencję Inwentaryzatorów w Paryżu; Jerzy Nowakowski, Muzeum Narodowe w Poznaniu; Monika Olczak, Maklerzy Ubezpieczeniowi Konsorcjum sp. z o.o; Ojcumiła Sieradzka-Malec, Zamek Królewski na Wawelu, delegat na II Europejską Konferencję Inwentaryzatorów w Paryżu; Zbigniew Smoter, Muzeum Narodowe w Szczecinie; Alina Stefańska, Muzeum Okręgowe w Toruniu; Piotr Świda, Dyrektor Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Warszawie; Jolanta Wybraniec Krzywka, Muzeum Narodowe we Wrocławiu; Tomasz Zaucha, Muzeum Narodowe w Krakowie.

Pomysł zorganizowania takiego spotkania zrodził się wśród uczestników delegacji polskiej na Europejski Zjazd Inwentaryzatorów w Paryżu w listopadzie 2000 roku i wynikał z potrzeby stworzenia polskiego forum, na którym można omawiać problemy związane ze specyfiką pracy w działach inwentarzy w muzeach polskich. Takiemu spotkaniu przyświecała idea, by poprzez wykłady, seminaria i publikacje, wzorem stowarzyszeń europejskich, dążyć do poznania problematyki prawidłowego zabezpieczania zbiorów, wypożyczeń, pakowania i transportu dzieł sztuki, zgodnego z obowiązującym prawem, procedurami celnymi oraz możliwościami ubezpieczeń. Perspektywa wejścia naszego kraju do Unii Europejskiej skłania do rozmów nad przyszłym ujednoliceniem obowiązujących procedur.
Idea zorganizowania Zjazdu Głównych Inwentaryzatorów w Wojnowicach spotkała się ze zrozumieniem Mariusza Hermansdorfera, Dyrektora Muzeum Narodowego we Wrocławiu i Romualda Nowaka, Przewodniczącego Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Historyków Sztuki, którzy umożliwili zorganizowanie Zjazdu. Oni też powitali wszystkich, którzy odpowiedzieli na zaproszenie i przybyli do Wojnowic.
Obrady rozpoczęła Krystyna Łubieńska, która opowiedziała o swoich doświadczeniach z angielską organizacją inwentaryzatorów, która z nieformalnej grupy ukonstytuowała się w 1992 roku w United Kingdom Registrars Group. W jej skład wchodzą inwentaryzatorzy muzeów brytyjskich, zarządzający brytyjskimi kolekcjami, a także w kilkunastu procentach przedstawiciele innych krajów europejskich. Poza spotkaniami wynikającymi z obowiązków statutowych angielskie stowarzyszenie organizuje spotkania robocze poświęcone konkretnym tematom i organizuje spotkania międzynarodowe. Pierwsza Międzynarodowa Konferencja Inwentaryzatorów odbyła się w Londynie w 1996 roku. Omawiano na niej między innymi pracę inwentaryzatorów w różnych krajach w tym Rosji, Polsce, Holandii, Szwecji, Szwajcarii, Anglii i Francji. Konkluzją Konferencji była uchwała o powołaniu ogólnoeuropejskiego stowarzyszenia inwentaryzatorów. Do tej pory nie doszło do jego utworzenia. Natomiast francuskie stowarzyszenie inwentaryzatorów /L’Association Française des Régiseurs d’Oeuvres d’art - AFROA/ zorganizowało w listopadzie 2000 roku II Międzynarodową Konferencję Inwentaryzatorów. Polskę na zjedzie reprezentowało 9 osób z działów inwentarzy Zamku Królewskiego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Warszawie, Zamku Królewskiego na Wawelu, Muzeum Narodowego we Wrocławiu, Muzeum Okręgowego w Toruniu oraz przedstawiciel Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Na konferencji paryskiej dyskutowano problemy: gwarancji rządowych, procedur celnych, transportu specjalistycznego i ubezpieczeń, ujednolicenia procedur pracy w działach inwentarzy, omawiano kwestie raportów konserwatorskich, kurierów, konserwacji zapobiegawczej /zabezpieczania zabytków na czas transportu i montażu wystawy/. Materiały z konferencji paryskiej będą opublikowane. Wtedy będzie można zapoznać się w szczegółach z treścią wszystkich wystąpień, natomiast nie ulega wątpliwości, że wymiana doświadczeń przybliża obowiązujące w Europie Zachodniej procedury i pozwala dostosować styl pracy i formularze do wymogów unijnych.
Krystyna Łubieńska poinformowała również o terminie następnej konferencji międzynarodowej, która odbędzie się w Rzymie w listopadzie 2002 roku. Tematami wiodącymi tej konferencji będą: pakowanie, wypożyczanie dzieł sztuki z kościołów, umowy wypożyczeń i wspólnych realizacji, rola kurierów.
Inni uczestnicy konferencji paryskiej także dzielili się swoimi spostrzeżeniami. Elżbieta Kotkowska przedstawiła opracowany przez siebie formularz raportu konserwatorskiego, wprowadzony od początku bieżącego roku w Muzeum Narodowym we Wrocławiu. Formularz ten /w wersji dwujęzycznej, polsko-angielskiej/ powstał jako rezultat wymiany doświadczeń inwentaryzatorów na spotkaniu paryskim. Wzorem dla niego był formularz przedstawiony przez reprezentantkę Włoch /Neapol/. Jego atutem są punkty rozszerzające dotychczasowy raport o informacje dotyczące sposobów pakowania i montażu wystawy. Przedstawienie tego raportu było okazją do wymiany poglądów związanych z realizacją formuły raportu konserwatorskiego w różnych muzeach w Polsce.
Przypomniano też, że jednym z postulatów konferencji paryskiej było zamieszczanie kolorowego zdjęcia i rysunku określonego skalą w opinii konserwatorskiej.

Centralnym punktem programu Zjazdu Głównych Inwentaryzatorów w Wojnowicach była dyskusja nad potrzebą utworzenia, wzorem Anglii i Francji stowarzyszenia inwentaryzatorów w Polsce. Uznając za bezsporną konieczność spotkań inwentaryzatorów w celu wymiany informacji i doświadczeń zawodowych rozpatrywano następujące propozycje:
a/ utworzenia samodzielnego stowarzyszenia inwentaryzatorów
b/ założenia grupy nieformalnej jako forum konsultacyjnego
c/ utworzenia sekcji inwentaryzatorów w ramach jednego z istniejących stowarzyszeń - Stowarzyszenia Historyków Sztuki względnie Stowarzyszenia Muzealników Polskich.
W dyskusji konsultowanej przez zaproszonych prawników przeważyła opcja utworzenia sekcji inwentaryzatorów w ramach jednego z istniejących stowarzyszeń. Niezależnie od zadeklarowanej woli utworzenia wyżej wymienionej sekcji postanowiono organizować co najmniej raz w roku spotkania "robocze" z określonym tematem wiodącym i możliwością bieżącej wymiany poglądów. Uczestnicy Zjazdu podjęli się przeprowadzenia rozmów z Dyrektorami swoich instytucji i przygotowania spotkania jesienią bieżącego roku w celu omówienia problemu ujednolicenia umów użyczenia i zagadnień konserwatorskich w transporcie dzieł sztuki. Ustalono jednocześnie zasadę, że każdorazowo organizator zjazdu prowadzi sprawy korespondencji z nim związanej do momentu przejęcia inicjatywy przez organizatora następnego spotkania.
Na Zjeździe w Wojnowicach omówiono również sposoby realizacji ewidencji zabytków w muzeach zgodnego z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Sztuki z 1997 roku. Z tego też powodu zaproszono na Zjazd Piotra Świdę, autora opracowania "Ewidencjonowanie i obrót dobrami kultury w muzeach na przykładzie Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa".
W dyskusji zwrócono uwagę na problemy wynikające z wprowadzenia tego systemu. Zgodnie z Rozporządzeniem nowe zasady ewidencji wprowadza się na podstawie zarządzenia dyrektora muzeum, co może powodować niejednolite w całym kraju sposoby realizowania Rozporządzenia. Pozostaje to w sprzeczności z tendencjami międzynarodowymi, które zalecają wprowadzanie jednolitego systemu ewidencji. Tworzenie nowej karty ewidencji z osobnym numerem tylko dla nabytków i obiektów wypożyczanych powoduje w całości ewidencji niespójność, ponieważ część zabytków określa /według starej zasady/ numer inwentarza, a część numer karty ewidencyjnej. Ten sam element powoduje niespójność w komputerowych bazach danych.
Obecni na Zjeździe przedstawiciele specjalistycznych firm transportowych zwracali uwagę na różnice w pracy z muzeami w Polsce i za granicą, wynikające ze sposobu traktowania umowy wypożyczenia. W państwach Europy Zachodniej świadomość odpowiedzialności karnej jest znacznie większa, dlatego tam wcześniej wprowadzono praktykę, na którą poza umową określającą szczegółowe warunki użyczenia, a często też określającą warunki ekspozycji, składają się kolejne działania w postaci wynajęcia specjalistycznej firmy przewozowej, wysłania kuriera, który towarzyszy transportowi od momentu pakowania w miejscu użyczenia do momentu zaistnienia ekspozycji. Każdemu wypożyczeniu towarzyszy raport konserwatorski. Całość przedsięwzięcia jest ubezpieczona, a gwarancją wypłacenia szkody jest ścisłe przestrzeganie zaleceń na każdym etapie „drogi” dzieła sztuki. W ostatnich latach wiele muzeów w Polsce przejęło tę praktykę. Problem dzieła sztuki w transporcie stanowi osobne zagadnienie konserwatorskie, dlatego informacje zawarte w raporcie konserwatorskim ważne są także dla przewoźnika. Ponieważ uszkodzenia obiektów najczęściej powstają w czasie transportu współpraca ze specjalistyczną firmą przewozową staje się niezbędna, również z tego powodu, że o największych upustach w kwocie ubezpieczenia decydują kwalifikacje przewoźnika, co potwierdzili obecni na Zjeździe przedstawiciele firmy brokerskiej.
Przedstawiciele firm transportowych zwrócili również uwagę na konieczność opisywania zawartości opakowań /określenie właściciela, numer inwentarza/. Dzielili się ze słuchaczami uwagami dotyczącymi specyfiki pracy przy przewozach za wschodnią granicę Polski, w których podstawową rolę odgrywa konwój. Uważali, że należy generalnie korzystać z wszelkich zalecanych środków bezpieczeństwa. Z tego też powodu Paweł Kamiński odradzał transport lotniczy, ponieważ w ostatnich latach samoloty frachtowe ustąpiły miejsca pasażerskim, a te mają małą powierzchnię luku bagażowego. Ponadto kurier nie ma kontroli nad załadunkiem i wyładunkiem w ten sposób transportowanego dzieła sztuki. Zdaniem Pawła Kamińskiego każdy transport lądowy jest dla zabytku bezpieczniejszy. W ostatniej części obrad uczestnicy Zjazdu zapoznali się z relacjami brokerów, którzy stwierdzili, że kardynalną zasadą jest szukanie ubezpieczycieli polskich, ponieważ tak stanowi obowiązujące nas prawo. Umowę ubezpieczeniową zawierać może instytucja:
a/ bezpośrednio z towarzystwem ubezpieczeniowym
b/ za pośrednictwem agenta ubezpieczeniowego
c/ za pośrednictwem brokera.
Korzystanie z pośrednictwa brokera jest formą wygodną dla instytucji. Pozwala po podpisaniu umowy brokerskiej skorzystać z formy listu brokerskiego, na podstawie którego broker ma obowiązek zaproponować wybór najlepszego ubezpieczyciela, wskazać najbardziej właściwe i dogodne /optymalne pod każdym względem/ warunki ubezpieczenia, skomentować umowę ubezpieczenia. Do tego momentu broker wykonuje pracę na rzecz instytucji /muzeum/ gratisowo. Dopiero podpisanie zlecenia dla brokera upoważnia go do wdrożenia postępowania związanego z podpisaniem polisy ubezpieczeniowej. W warunkach polskich broker czerpie zyski z prowizji transakcji ubezpieczeniowej. W państwach Europy Zachodniej broker opłacany jest przez firmę szukającą ubezpieczyciela, dlatego reprezentuje ją w sposób bardziej wiarygodny.
Wystąpienie brokerów uzupełniło przygotowane przez nich opracowanie zatytułowane - „Ubezpieczenie dzieł sztuki”, które otrzymał każdy z uczestników spotkania.
W końcowej części obrad Katarzyna Horna rozdała wypracowaną na wzorach zachodnich ramową umowę kompleksowego ubezpieczenia eksponatów wystaw artystycznych od wszelkiego ryzyka, którą udało jej się podpisać z Gerling Polska. Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Umowa ta nie była na Zjeździe dyskutowana. Jej przedłożenie wywołało jednak refleksję czy firma transportowa powinna reprezentować firmę ubezpieczeniową?. Paweł Kamiński uważał, że taki związek nie powinien zachodzić. Wyłonił się w ten sposób kolejny, ważki temat, którego uczestnicy Zjazdu nie zdążyli przedyskutować. Katarzyna Horna poinformowała zebranych, że pracuje też nad formułą stałego ubezpieczenia zbiorów muzealnych. Dotąd w muzeach polskich funkcjonuje ubezpieczenie od kradzieży z włamaniem i od pożaru, a dyrektorzy ubezpieczeni są od odpowiedzialności cywilnej. Przeszkodą w realizacji pakietu ubezpieczeniowego dla muzeów jest, poza kosztami ubezpieczenia, obawa przed ujawnieniem danych dotyczących ilości, a zwłaszcza wartości zbiorów.
Tak zakończył się Ogólnopolski Zjazd Głównych Inwentaryzatorów w Wojnowicach. Był ciekawym, bogatym w wymianę informacji i doświadczeń spotkaniem. Pokazał, że jest wiele problemów, które w takiej formie należy dyskutować, w ten sposób kształcić się i współpracować.

Sprawozdanie przygotowała:
Jolanta Wybraniec Krzywka
Dział Głównego Inwentaryzatora
Muzeum Narodowe we Wrocławiu

2. - - - - - - - - - -

Wrocław, dnia 1.07.2001 r.

Szanowni Państwo,
Informuję, że zgodnie z Państwa życzeniem Komisja Muzeów przy Zarządzie Głównym Stowarzyszenia Historyków Sztuki na posiedzeniu w dniu 19.06.2001 roku jednogłośnie zaakceptowała przyjęcie grupy Głównych Inwentaryzatorów jako podkomisji doradczej Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym SHS. Ze względów proceduralnych w kontaktach zewnętrznych będę mógł państwa reprezentować jako Przewodniczący Komisji. Licząc na dobrą współpracę przesyłam pozdrowienia.

Z poważaniem
R Nowak
Przewodniczący Komisji Muzeów przy Zarządzie Głównym SHS.

*** kontakt
- Muzeum Narodowe we Wrocławiu:
Pl. Powstańców Warszawy 5,
tel. (71) 34 336 39; (71) 34 423 44
- Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Zarząd Główny:
Rynek Starego Miasta 27, 00-272 Warszawa,
tel. (22) 831 37 73; (22) 635 87 01 fax: (22)635 90 74

Z A P R A S Z A M Y !



Powrót do strony głównej
INFORMATORA   INWENTARYZATORÓW   MUZEALNYCH