ZAMEK KRÓLEWSKI W WARSZAWIE
Plac Zamkowy 4, 00-277 Warszawa
tel. (0-22) 657-22-71, 657-23-16

Jest wśród zabytków polskich obiektem jedynym w swoim rodzaju - ogromną rekonstrukcją historycznej budowli istniejącej w tym miejscu wiślanej skarpy do roku 1944, kiedy to, po upadku Powstania Warszawskiego, wysadzono ją na rozkaz Hitlera wykorzystując tysiące otworów wywierconych w murach jeszcze w 1940 r. Wyposażenie wnętrz - meble, obrazy, rzeźby, zegary, świeczniki, boazerie, drzwi, a nawet fragmenty odkutych ze ścian fresków, ocalili pracownicy Zamku i Muzeum Narodowego. Bezprecedensowa akcja ratownicza, rozpoczęta we wrześniu 1939 roku w zbombardowanej i częściowo tylko zniszczonej budowli, przerodziła się po wkroczeniu Niemców w akcję "wykradania" ze skazanego na zagładę Zamku wszystkiego, co służyć mogło jego późniejszej rekonstrukcji. Ocalone dzieła sztuki z wyposażenia wnętrz oraz tysiące fragmentów kamieniarki okiennej, rzeźb elewacyjnych, kominków, z największym pietyzmem wmontowane zostało w odbudowane mury Zamku w latach 1971-1984.

W bryłę Zamku, w zasadniczym zrębie - wczesnobarokową, wtopione są wcześniejsze, gotyckie budowle - Wieża Wielka i Dwór Wielki wzniesione przez książęta mazowieckich na ich własną siedzibę i miejsce obradowania sejmu.  Tu zmarli w sile wieku ostatni przedstawiciele mazowieckich Piastów  - Stanisław i Janusz III. O ich otrucie oskarżana była przez szlachtę włoska żona Zygmunta III, Bona Sforza. Księstwo Mazowieckie, dotychczas lenno Korony, gdy zabrakło piastowskich dziedziców, przyłączone zostało do Polski.
Pierwszy okres rozbudowy Zamku przypada na lata po Unii Lubelskiej zawartej w roku 1569, łączącej ściślej w jeden organizm państwowy Litwę i Polskę. Zamek stał się wówczas rezydencją monarszą i siedzibą Sejmu Rzeczypospolitej. W latach 1569-1572 włoscy budowniczowie, Bernardo Morando i Giovanni Battista Quadro przebudowali gotycki Dwór Wielki dodając reprezentacyjne izby - Poselską i Senatorską, oraz wznieśli nową budowlę  przeznaczoną na wygodne mieszkanie królewskie.
Przeniesienie rezydencji królewskiej z Krakowa do Warszawy zaowocowało wielką przebudową Zamku przypadającą na lata 1600-1619, kiedy to z rozkazu Zygmunta III, pierwszego króla z dynastii Wazów, włoscy architekci : Giovanni Trevano, Giacomo Rotondo i Matteo Castelli  wznieśli pięcioskrzydłowy gmach z wielkim dziedzińcem pośrodku. Za panowania Władysława IV, ozdobiono portalami bramy i elewację wieży zwanej Władysławowską. Wówczas też powstał Pokój Marmurowy z galerią portretów poprzedników Władysława IV na tronie królewskim. Wspaniałe wyposażenie Zamku : malowane stropy, marmurowe kominki , posadzki i obramienia okien i portale, kunsztowne meble i warte krocie tkaniny przydawały splendoru monarszej rezydencji.
O Zamek, zniszczony i ograbiony w czasie Potopu , zadbali kolejni monarchowie - Michał Korybut Wiśniowiecki i Jan III przeprowadzając niezbędne, zgodne z gustem epoki, zmiany w dekoracji wnętrz. Poważniejszych przebudów dokonano za Augusta II Mocnego z saskiej dynastii Wettinów. Sala Senatorska uzyskała wówczas wystrój analogiczny do tego, jaki możemy podziwiać w odbudowanym Zamku.
Za Augusta III powstał projekt przebudowy autorstwa Gaetano Chiaveriego, włoskiego architekta, pozostającego wcześniej w służbie cara Piotra Wielkiego. Wazowski Zamek okazał się zbyt ciasny dla tłumnych uroczystości i fet charakterystycznych dla dworskiej obyczajowości późnego baroku. Projekty przekształcenia wnętrz zrealizowano tylko częściowo, bryła budynku zyskała jednak nowe, malownicze skrzydło od strony Wisły, z piękną późnobarokową elewacją z wybrzuszonym pośrodku ryzalitem mieszczącym Salę Balową.
Czas najszerzej zakrojonych przebudów i najambitniejszych planów nastąpił za panowania króla, Stanisława Augusta Poniatowskiego, miłośnika architektury i architekta - amatora. Młody monarcha, koneser sztuki i bywalec paryskich salonów, wkrótce po wstąpieniu na tron w 1764 roku, kazał sporządzić projekty przebudowy Zamku architektowi Jakubowi Fontanie, by rok później zlecić takie samo zadanie sprowadzonemu na krótko do Polski wybitnemu francuskiemu architektowi, Victorowi Louis. Powstał wówczas zespół projektów wnętrz w duchu wczesnego klasycyzmu. Towarzyszyły mu liczne projekty przedmiotów przeznaczonych do wyposażenia owych wnętrz - mebli, świeczników, zegarów, ram do obrazów, autorstwa jego współpracownika - Jean Louis Prieura. Choć kosztownych prac budowlanych nie przeprowadzono i dzieło Louisa pozostało tylko na papierze, to jednak część dekoracji przeznaczonych do dwóch wnętrz apartamentu królewskiego zrealizowano w świetnych paryskich pracowniach. W ten sposób znalazły się w Zamku i szczęśliwie zachowały do dziś świeczniki w formie antycznych trójnogów ze złoconego brązu sygnowane przez Philippe?a Caffieriego, czy kandelabry z figurami siedzących orłów, dzieło Prieura. Zamówione w Paryżu meble, brązy, listwy boazeryjne i ozdobne drzwi, przeznaczone do wnętrz Louisowskich, przybyły do Warszawy dopiero w  latach 70-tych i zostały zastosowane we wnętrzach przebudowanych według zupełnie innej koncepcji, autorstwa następcy Fontany -  Dominika Merliniego, a później także współpracującego z nim Jana Christiana Kamsetzera, przy trudnym do przecenieniu współudziale samego Stanisława Augusta.

W latach 1772-77 przebudowano i umeblowano apartament królewski mieszczący się na paradnym, pierwszym piętrze. Wchodzono do apartamentu przez Salę Canaletta. Nazwa pochodzi od przydomku Bernarda Belotta, zwanego Canaletto, znakomitego weducisty, czyli malarza widoków miejskich. Belotto,  po wyjeździe z Wenecji pracował na dworze saskim, gdzie stworzył piękne widoki rokokowego Drezna. W drodze do Rosji zatrzymał się w Warszawie i, czy to zachwycony miastem, czy to ujęty serdecznym przyjęciem, pozostał tu na lat kilkanaście, aż do śmierci.
Ściany Przedpokoju Canaletta, wypełniają 23 obrazy przedstawiające widoki najpiękniejszych miejsc stanisławowskiej Warszawy- placów, kościołów i pałaców, tworząc portret rozwijającej się szybko stolicy. Dwa obrazy wyróżniają się z tego znakomitego i spójnego zespołu. Jeden to wspaniała, rozległa panorama Warszawy z praskiego brzegu Wisły. W rogu obrazu Canaletto sportretował siebie pochylonego nad sztalugą i Króla Jegomości w asystencji dworzan, siedzącego na krześle i rozprawiającego z malarzem, zapewne o sztuce.Drugi obraz jest widokiem pola elekcyjnego na Woli w trakcie elekcji 1764 r. Wokół koła rycerskiego i szopy senatorskiej przedstawiono tłumnie zgromadzoną szlachtę wszystkich województw Rzeczpospolitej, zagraniczne poselstwa, a także postaci z pospólstwa, dodające malowniczości kompozycji. Na pierwszym planie, w ujęciu portretowym ukazano zaufanych  przyszłego króla - dostojników kościelnych i urzędników państwowych, osoby z rodziny Stanisława Augusta, a także artystów - samego Canaletta i architekta Jana Christiana Kamsetzera. Obraz ten, noszący charakter propagandowo-polityczny miał przekonywać gościa wkraczającego do przedpokoju królewskiego apartamentu o niepodważalnych prawach Stanisława Augusta do tronu i legalności  jego elekcji. Tych właśnie praw odmawiało Poniatowskiemu wielu ze współczesnych pamiętających  zbrojne poparcie carycy Katarzyny dla dawnego faworyta. Wielu też wypominało królowi nie dość arystokratyczne pochodzenie, wszak nim został królem, piastował niewiele znaczący urząd stolnika litewskiego.
Do Sali Canaletta przylega Kaplica Mała, będąca królewską kaplicą domową, miejscem codziennej prywatnej modlitwy służącym także do ceremonii o charakterze publicznym - tu właśnie w Wielki Czwartek król dokonywał obrządku obmycia nóg starcom, obrządku symbolizującego pokorę. Kaplica zaprojektowana została w latach 1776-1777 przez Dominika Merliniego. Jej prezbiterium  przekrywa biała kopuła, wsparta na zielonkawych, stiukowych kolumnach i zdobiona złoconymi rozetami. W nawie Kaplicy wystawiono insygnia Stanisława Augusta : miecz sporządzony na koronację młodego monarchy, o rękojeści zakończonej orlą głową ze złota dekorowanego emalią, łańcuch Orderu Orła Białego i piękne, delikatne berło z akwamarynu oprawnego w złoto.
Z Sali Canaletta wstępowano do Dawnej Sali Audiencjonalnej, także dzieła Dominika Merliniego. Wnętrze wybite malinowym jedwabiem zdobione biało złotą boazerią, funkcjonowało jako paradna sala tronowa. Dekoracyjne malowidła, pędzla Marcella Bacciarellego odpowiadają tematyką przeznaczeniu wnętrza. Na owalnym plafonie (malowidle na suficie), artysta ukazał "Rozkwit Sztuk, Nauk , Rolnictwa i Handlu pod panowaniem Stanisława Augusta". Do owego rozkwitu niezbędne są cnoty, które posiadać winien król - sportretowano je na owalnych supraportach (malowidłach umieszczanych nad drzwiami). Owe cnoty to Siła, Rozsądek, Wiara i Sprawiedliwość, uosobione przez alegoryczne postaci. Odczytanie i zrozumienie symbolicznych malowideł, tak trudne dla nas, nie stanowiło problemu  dla wykształconych osiemnastowiecznych mieszczan i szlachciców, którzy zawiłości symboli i emblematów zgłębiali od dzieciństwa.
Najbardziej prywatną częścią Apartamentu Króla, miejscem odpoczynku monarchy, przyjmowania nieoficjalnych gości, codziennych posiłków, bankietów w niewielkim, doborowym gronie, a w końcu skupienia i pracy,  było sześć pokojów : Sypialnia, Przedpokój Garderoby, Garderoba, Gabinet, Pokój Żółty i Pokój Zielony.
Na szczególną uwagę zasługuje Pokój Sypialny, projektu Jakuba Fontany, ukończony w 1775 r. Wyłożony piękną, cisową boazerią z motywem złoconych liści lauru, mieści ustawione w niszy rekonstruowane królewskie łoże z baldachimem. Wnętrze zdobią dwa kominki z białego marmuru i obrazy Bacciarellego : "Rebeka i Eleazar" oraz "Estera i Ahasverus" .
Gabinet i Garderoba uzyskały wystrój odtworzony na podstawie zachowanych, lecz nigdy nie zrealizowanych projektów z 1792 roku : wypełniają go obrazy w ramach zaprojektowanych specjalnie do prywatnej galerii Stanisława Augusta, zgodnie z osiemnastowieczną modą szczelnie pokrywające ściany, tworzące rodzaj "tapety". Znaleźć wśród nich można szkice olejne wykonane przez Bacciarellego m. in. szkic do plafonu do Sali Wielkiej.
W Pokoju Zielonym zbierał król członków rady królewskiej na nieoficjalne, prywatne rozmowy, zaś w Pokoju Żółtym, służącym jako jadalnia, odbywały się słynne obiady czwartkowe, na które monarcha zapraszał starannie dobraną kompanię literatów, historyków i artystów, by w ich gronie, przy znakomitym posiłku podawanym pod nadzorem królewskiego kuchmistrza Pawła Tremo, uprawiać zabawy umysłowe - "przyjemne i pożyteczne".
Apartament Wielki  rozpoczyna się od Wielkiej Antyszmbry (czyli Przedpokoju), dziś  ozdobionej trzema ogromnymi obrazami mistrzów francuskich zamówionymi w Paryżu przez Stanisława Augusta w 1767 r. jako zaczątek zbioru malarstwa europejskiego. Są to sceny z historii starożytnej  w sposób alegoryczny opowiadający o cnotach niezbędnych dobremu władcy. Temat cnót królewskich był fascynujący dla młodego króla i przewija się bezustannie w dekoracjach wnętrz zamkowych.
Sala Rady zrekonstruowana została na podstawie projektów z 1784 r. Była ona salą posiedzeń Rady Nieustającej, pierwszego rządu w historii Polski, złożonego z 18 senatorów i tyluż posłów. W Sali tej stoi pod baldachimem oryginalny tron Stanisława Augusta, na ścianach wiszą portrety znanych osobistości politycznych okresu Sejmu Czteroletniego, obradującego w latach 1788-1792 nad poprawą ustroju upadającej, niewydolnej politycznie i militarnie Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Sejmu, który wsławił się uchwaleniem Konstytucji 3 Maja.
Pokój Marmurowy pełnił rolę drugiej antyszambry w czasie paradnych, oficjalnych audiencji (pierwszą, niższej rangi była Antyszambra Wielka). Wnętrze to powstało jeszcze w czasach  Władysława IV i wyłożono je  kolorowymi marmurami. Pokój stał się rodzajem mauzoleum królów polskich dzięki  portretom monarchów, poprzedników Władysława IV na tronie. Za Stanisława Augusta przystąpiono do gruntownej renowacji wnętrza przydając mu nowych akcentów ideowych i dekoracyjnych - Bacciarelli namalował nowy poczet królów polskich, obejmujący także następców Władysława IV. Nad kominkiem wprawiono wielki portret Stanisława Augusta w stroju koronacyjnym wywyższając panującego monarchę nad sportretowanych w znacznie skromniejszych formatach poprzedników. Na przeciwległej ścianie, nad gzymsem osadzono grupę dwóch rzeźb z białego marmuru przedstawiającą Sprawiedliwość i Pokój podtrzymujące tarczę z herbami Rzeczypospolitej i Króla. Twórców dekoracji  Pokoju - architekta Fontanę, malarza Bacciarellego i rzeźbiarza Le Bruna uhonorował Stanisław August marmurową tablicą, na której wykuto ich nazwiska "na wieczną rzeczy pamiątkę".
Sala Rycerska jest w sferze ideowej dziełem samego króla. To on wymyślił jej program, akceptował także wszystkie etapy projektowania architektonicznego. Powstała jako rodzaj panteonu dawnych bohaterów narodowych, których portrety malowane, pędzla Bacciarellego wprawione zostały w strefę gzymsu koronującego salę, zaś odlewane, dzieła Andrzeja Le Bruna , w formie głów bądź popiersi, stanęły na postumentach. Wielkie płótna Bacciarellego ukazują najważniejsze, zdaniem Stanisława Augusta, momenty w historii Rzeczypospolitej. Znalazły się tam więc  wydarzenia polityczne :hołd pruski, unia Polski z Litwą, zwycięstwo pod Wiedniem, ale także kulturalne jak nadanie praw Akademii Krakowskiej przez Władysława Jagiełłę. Na osi sali ustawiono dwa wielkie posągi, dłuta Le Bruna i Monaldiego: dmącą w trąbę Sławę i Chronosa dźwigającego glob ziemski. W kuli ozdobionej gwiazdami mieścił się mechanizm zegarowy zwany rotacyjnym, poruszający obręcz opasującą kulę z wygrawerowanymi rzymskimi cyframi godzin. Wskazówkę stanowił koniec kosy dzierżonej przez Chronosa.
Do dekoracji Sali Tronowej, stanowiącej dzieło zespołu artystów królewskich, z których  najważniejsi to Merlini, Kamsetzer i Jan Bogumił Plersch, wykorzystano pięknie rzeźbione listwy boazeryjne sporządzone niegdyś w Paryżu do niezrealizowanych wnętrz projektu Victora Louisa. Złocone listwy z motywami kwiatów i liści, plecionek i arabeskowych wici, pomnożone przez odbicia w sześciu wielkich lustrach  wprawionych w boazerię, tron królewski z baldachimem i zapleckiem dekorowanym haftowanymi srebrem orłami, jarzące się żyrandole, piękne świeczniki przyścienne i kandelabry ze złoconego brązu stwarzają wrażenie przepychu i wspaniałości, tworząc godną oprawę dla oficjalnych audiencji udzielanych w tym pomieszczeniu przez monarchę. Wiele fragmentów wnętrza ocalało, część innych, jak przyścienne świeczniki, zachowały się w niewystarczającej ilości i wymagały replikacji, natomiast aplikowane srebrne orły z zaplecka tronu są w całości rekonstruowane. Oryginalne  zerwane zostały przez niemieckich oficerów w październiku 1939 i rozkradzione jako swoista "pamiątka" z pokonanego miasta. Próby odtworzenia techniki haftu na podstawie opisów i niewyraźnych zdjęć z okresu międzywojennego, nie przynosiły zadawalających rezultatów i dopiero odnalezienie jednego orła w roku 1991 pozwoliło na drobiazgową i wierną rekonstrukcję proporcji, rysunku i dawno już zarzuconej techniki haftu i aplikacji.
Do Sali Tronowej przylega Pokój Towarzyski - niewielki, lecz będący arcydziełem dekoracji. Zaprojektował go jeszcze najstarszy królewski architekt - Jakub Fontana, lecz malowidła stanowiące o jego niezwykłości są dziełem Jana Bogumiła Plerscha z lat 1783-86. Na ścianach pokrytych płatkami złota namalował on delikatną siatkę arabesek z cienkiej wici akantowej, figur ludzkich, medalionów portretowych i scen alegorycznych, kompozycji z militariów- hełmów, tarcz, chorągwi, heraldycznych lwów i jednorożców. Najważniejszym jednak elementem w tym wnętrzu są portrety współczesnych Stanisławowi Augustowi monarchów europejskich, wśród których portret carycy Katarzyny II, podwojony przez odbicie w lustrze naprzeciw którego go umieszczono, robi wrażenie najsilniej wyeksponowanego.
Wspaniałej dekoracji dopełnia piękna posadzka z 13 gatunków różnobarwnego drewna i stolik z porcelanowym blatem ze słynnej manufaktury w Sevres z malowanymi scenami z podróży Telemaka poszukującego swego powracającego spod Troi ojca, Odyseusza.

Najwspanialszą salą Zamku Warszawskiego jest  zaprojektowana przez Merliniego i Kamsetzera Sala zwana Wielką. Jej ściany oplatają 32 kolumny ze złotawo-żółtego stiuku imitującego marmur, sufit pokrywa ogromne malowidło przedstawiające "Rozwikłanie Chaosu". Plafon ten, będący rekonstrukcją dzieła Bacciarellego, ukazuje, najwyższego z antycznych bogów, Jowisza, wprowadzającego ład w  pierwotny, bezkształtny chaos wypełniający wszechświat. Za pomocą alegorycznych figur i jasnej dla współczesnych symboliki, artysta mówi tu o porządkującej roli króla, nadawcy praw i sternika państwowej nawy, którego twórcza działalność czyni poddanych szczęśliwymi i bezpiecznymi wśród grożącego zewsząd zamętu. W czasach niepokoju i narastającego zagrożenia państwa wybranie przez Stanisława Augusta takiego właśnie tematu odczytać można jako  próbę wskazania drogi swym poddanym, pouczenia ich i skupienia wokół osoby króla jako jedynej nadziei na spokojną i dostatnią przyszłość. Po obu stronach paradnych drzwi do Sali stoją dwa posągi z białego marmuru - Apolla, opiekuna sztuk i nauk, którego twarz jest portretem Stanisława Augusta i Minerwy, bogini wojny, o rysach carycy Katarzyny II, na której pomoc i przyjaźń liczył król aż do swego i Ojczyzny tragicznego końca.
W Sali stanęło na marmurowych postumentach sześć wielkich kandelabrów w kształcie trójnogów ze złoconego brązu, między oknami i przy ogromnych zwierciadłach zawisły świeczniki ścienne z figurami kariatyd. Urodę tej złoto - białej sali, umieszczonej w ryzalicie od strony Wisły, podnosi jeszcze piękny widok na rzekę i malowniczy brzeg praski.

Zamek będący rezydencją monarszą pełnił także funkcję siedziby Sejmu Rzeczypospolitej. Dwie sale sejmowe, Poselska i Senatorska, utraciły charakter izb parlamentarnych po powstaniu listopadowym i zostały podzielone na mniejsze pomieszczenia o innej zupełnie funkcji. Sale sejmowe w ich pierwotnym charakterze zrekonstruowano na podstawie zachowanych przekazów ikonograficznych. Sala Senatorska, jedna z najokazalszych sal zamkowych, dwukondygnacyjna, oświetlona rzędem wielkich okien w zamkniętych łukami niszach i mniejszymi, umieszczonymi powyżej, otrzymała dekorację w postaci malowanych herbów ziem Rzeczypospolitej, oraz wielkiej mapy ukazującej rozległe, choć już okrojone terytorium chylącego się ku upadkowi państwa. Oryginalny fotel tronowy stoi pod ozdobionym naszywanymi galonami  baldachimem, na tle równie bogato galonowanego zaplecka. Fotele dla senatorów umieszczono zgodnie z wymogami ceremoniału obrad Sejmu Rzeczypospolitej. W sali tej uchwalono Konstytucję 3 Maja, ostatnią próbę generalnej reformy ustroju i wzmocnienia szlacheckiego państwa osaczonego przez silne, absolutystyczne i scentralizowane monarchie ościenne. Znane rysunki Jana Pawła Norblina ukazują dramatyczną chwilę zaprzysiężenia Konstytucji przez króla wśród wiwatującego tłumu posłów i senatorów, oklaskiwanego entuzjastycznie przez damy stojące na biegnącej wzdłuż Sali galerii dla publiczności.

Parter skrzydła północnego tradycyjnie mieścił stancje, czyli mieszkania, dworzan. Zachowano podział na stancję od strony Wisły i stancję od Dziedzińca Wielkiego. Aranżacja tych pokojów jest efektem próby rekonstrukcji opartej na nielicznych tylko źródłach, gdyż w wieku XIX tym uległy one przebudowie na niezliczone pomieszczenia biurowe, tracąc swój pierwotny charakter i dekorację. Obecnie wypełniają je gromadzone pieczołowicie meble, obrazy, srebra, tkaniny i ceramika z XVI i XVII wieku.
Najokazalszą salą przyziemia jest  Dawna Sala Poselska, ze sklepieniem malowanym w herby ziem Rzeczypospolitej, wspartym na dwóch potężnych filarach, z dębowymi ławami dla 190 posłów i krzesłem dla marszałka przewodniczącego obradom.

Oprócz zrekonstruowanych sal pierwszego i drugiego piętra, w Zamku można obejrzeć także kilka innych ekspozycji. W piwnicach pokazano eksponaty pochodzące z wykopalisk archeologicznych prowadzonych na terenie Zamku i Starego Miasta - przedmioty użytku codziennego należące do przedstawicieli wszystkich warstw społecznych. Wyeksponowano tam obok fragmentów ceramiki z królewskiej zastawy, gliniane miski z których jadało pospólstwo, obok rajtarskiego buta, misternie wycinany bucik dziecinny, naczynia apteczne i naczynia do gorzałki... relikty świata, który odszedł...
Na drugim piętrze, w Pokojach Królewiczowskich, zamieszkałych niegdyś przez synów Zygmunta III i Jana III, eksponowane są obrazy historyczne Jana Matejki: Batory pod Pskowem,  Rejtan, Uchwalenie Konstytucji 3 Maja i inne.
Na podstawie zdjęć i przy współpracy córki pisarza, zrekonstruowano mieszkanie Stefana Żeromskiego, mieszkającego w Zamku w latach 1922-25 i tu zmarłego.
Również na drugim piętrze można oglądać Gabinet Prezydenta Ignacego Mościckiego i Pokoje Władz Rzeczypospolitej na Uchodźstwie, w których eksponuje się wyposażenie i przedmioty pochodzące z siedziby rządu w Londynie.

W osobnym wnętrzu wystawione  są obrazy z daru profesor Karoliny Lanckorońskiej. Stanowią one część kolekcji gromadzonej przez blisko dwa stulecia przez jej przodków. Początek kolekcji stanowił zakup obrazów z dawnej galerii Stanisława Augusta dokonany przez Kazimierza Rzewuskiego w 1815 r. Włączono do kolekcji portrety rodzinne zgromadzone w pałacu w Rozdole, później - kolekcję malarstwa francuskiego, kolekcję wachlarzy i miniatur, którą wniosła do rodzinnych zbiorów Leonia Potocka. Karol Lanckoroński powiększył zbiory o obrazy szkoły włoskiej z XIV -XVI i obiekty sztuki orientalnej. W czasie I wojny światowej kolekcja została zabezpieczona w wiedeńskim pałacu Lanckorońskich, gdzie doczekała wybuchu II wojny, kiedy to zagarnęły ją władze niemieckie. Odzyskana po wojnie i umieszczona w zamku Hohenems w Austrii, ucierpiała od pożaru - spłonęło wówczas ponad 100 obrazów, najcenniejsze jednak uratowano i przewieziono do Anglii i Szwajcarii. 26 października 1994 Karolina Lanckorońska, ostatnia z rodu, podarowała kolekcję Rzeczypospolitej Polskiej. Na Zamek warszawski trafiły obrazy pochodzące z dawnej kolekcji Stanisława Augusta, portrety rodzinne Rzewuskich i Lanckorońskich, meble, archiwalia i pamiątki rodzinne. Zbiory Zamku  krakowskiego wzbogaciły się o obrazy szkoły włoskiej.
W Zamku warszawskim można podziwiać dwa najwspanialsze dzieła kolekcji - obrazy Rembrandta van Rijn - "Dziewczyna w kapeluszu" i "Uczony przy pulpicie", pochodzące z galerii Stanisława Augusta, również figurujący w inwentarzach zbioru Stanisława Augusta obraz Ludolfa Bakhuizena "Burza morska", obrazy Adriena van Ostade, Davida Teniersa mł., Philipsa Wouwermana i innych uznanych mistrzów szkół flamandzkiej, holenderskiej, francuskiej, a także obrazy malarzy tworzących w Polsce - Marcella Bacciarellego, Józefa Grassiego, Jana Piotra Norblina.

Otwarty dla publiczności jest również Gabinet Numizmatyczny i Pokój Orderowy, oraz Galeria Rzemiosła Artystycznego.

Zamek jest nie tylko miejscem eksponowania pięknych i cennych dzieł sztuki, ale  również miejscem ich aktywnego udostępniania zwiedzającym, także szkołom.
Ośrodek Oświatowy zaproponował program lekcji muzealnych, dzięki którym można w szczególny sposób doświadczyć przeszłości przez obcowanie z przedmiotami zabytkowymi wypełniającymi wnętrza Zamku. Bogactwo możliwych tematów jest ogromne. Dotyczą one rozgrywających się niegdyś w Zamku wydarzeń, często dramatycznych, bo dramatyczną przecież była historia naszego kraju, przywołują sylwetki ważnych postaci historycznych , kreują obraz życia w minionych epokach.
Sposób prowadzenia zajęć apeluje do wyobraźni młodego człowieka, skłania do aktywnego rozumienia przeszłości, uczy wiary, iż można poprzez studiowanie historii zrozumieć współczesność i, że może to być pomocne w kształtowaniu własnego życia. Czyli - jest po prostu ciekawy.

Lekcje muzealne przeznaczone są dla szkół podstawowych i gimnazjów z Warszawy i okolic. Jeżeli nie mieszkacie w Warszawie lub w jej pobliżu, możecie być oprowadzeni po Zamku w sposób specjalny. Przygotowano dla was możliwość zwiedzania tematycznego.


Zamek czynny:
- od wtorku do soboty w godzinach 10.00 - 16.00,
- w niedziele od 11.00 do 16.00 - wstęp bezpłatny (bilety jednak wydaje kasa).
Zamek nieczynny jest w poniedziałki oraz w święta Wielkiej Nocy - w dniach 14-15 kwietnia 2001 r.
Rezerwacji można dokonywać w Dziale Rezerwacji - listownie pod adresem Plac Zamkowy 4, 00-277 Warszawa, lub telefonicznie (0-22) 657-22-71 w godz. 9 - 14. Zgłoszenia grup niepełnosprawnych tel. (0-22) 657-23-16.
 
 
Oficjalna strona Zamku Królewskiego w Warszawie