MUZEUM OKRĘGOWE W TORUNIU
Rynek Staromiejski 1 - Ratusz, 87-100 Toruń,
tel. (0-56) 622-70-38, fax. 622-40-29

Początek gromadzenia toruńskich zbiorów muzealnych przypada na koniec XVI wieku i wiąże się z działalnością Gimnazjum Akademickiego, w którym przy założonej tam w 1594 r. bibliotece, powstał gabinet osobliwości zwany "musaeum". W drugiej poł. XIX w. zorganizowano w Toruniu dwa stowarzyszenia, a przy nich również muzea, gromadzące w systematyczny sposób eksponaty, które stały się podstawą obecnych zbiorów. Pierwsze z nich to niemieckie towarzystwo naukowe Copernicus Verein füt Wissenschaft und Kunst, które doprowadziło do umieszczenia zbiorów w Ratuszu Staromiejskim i otwarcia Städtisches Museum (1861). Drugie to polskie Towarzystwo Naukowe, dzięki któremu w 1876 r. otwarto Muzeum Towarzystwa Naukowego. W 1920 r. po włączeniu Torunia do odrodzonej Polski powstało Muzeum Miejskie, gromadzące zbiory o charakterze regionalnym.
Podczas niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej zlikwidowane zostały polskie ekspozycje, a w czasie działań wojennych część cennych zbiorów wywieziono. Po zakończeniu wojny niektóre eksponaty udało się odzyskać i muzeum wznowiło swoją działalność w Ratuszu, przechodząc kolejne etapy reorganizacji : 1950 - Muzeum Pomorskie w Toruniu, 1955 - Muzeum w Toruniu, 1965 - Muzeum Okręgowe w Toruniu. W latach 70-tych zostało zaliczone do grupy muzeów o specjalnym znaczeniu, a w 1998 r. wpisane do Rejestru Muzeów przez Ministerstwo Kultury i Sztuki. Od 1999 r. Muzeum Okręgowe w Toruniu jest placówką o charakterze artystyczno-historycznym. Zbiory opracowywane są przez pracowników czterech Oddziałów: Archeologii, Historii, Muzeum Mikołaja Kopernika, i Sztuki. Oprócz Oddziałów funkcjonują Działy: dokumentacji, Naukowo-Oświatowy i Konserwacji.

ODDZIAŁ ARCHOLOGICZNY
Zabytki archeologiczne były gromadzone w Toruniu już od drugiej poł. XIX w. przez towarzystwa Copernicus Verein füt Wissenschaft und Kunst i Towarzystwo Naukowe. Ich to kolekcje przejęło Muzeum. Dzięki intensyfikacji badań wykopaliskowych i powierzchniowych, zapoczątkowanych w latach 50-tych, zbiory systematycznie powiększały się. Obecnie ich liczba wynosi ok. 180.000 eksponatów, odnalezionych na terenie ziemi chełmińskiej, dobrzyńskiej, Kujaw i Pomorza Gdańskiego. Zbiór ten dobrze reprezentuje wszystkie epoki i kultury od końca epoki lodowcowej do średniowiecza i czasów nowożytnych. Są to bogate materiały pochodzące z osad i cmentarzysk (m. in. kolekcja urn twarzowych) oraz ze skarbów. Zabytki pozyskano m. in. ze stanowisk: Toruń - Rudak (paleolit), Bodzanowo (neolit),Bolumin, Oksywie, Kamieniec, Kruszwica (kultura łużycka i pomorska), Kałdus, Brzoza (wczesne średniowiecze), Toruń (zamki krzyżackie, średniowiecze, czasy nowożytne). Wyniki badań prowadzonych po wojnie przez Oddział Archeologii znalazły swoje odbicie w przeszło 150 publikacjach, autorstwa jego pracowników. Na bazie zbiorów muzeum powstało kilka prac magisterskich i doktorskich. Wybrane materiały udostępniane są do publikacji wielu archeologom z całej Polski oraz badaczom zagranicznym jako materiał porównawczy. W Oddziale odbywają się zajęcia dydaktyczne ze studentami archeologii UMK. Obok prac naukowo -badawczych, placówka organizuje również wystawy stałe i czasowe (ostatnia ekspozycja stała "Odkrywanie przeszłości" została otwarta w 1999 r.). Siedziba Oddziału, od 1968 r., mieści się w trzech spichrzach przy ul. Ciasnej 4/6/8 - gdzie znajdują się magazyny, pracownie wraz z pracownią konserwacji zabytków archeologicznych i biblioteka.


ODDZIAŁ HISTORYCZNY
Oddział ten został wydzielony w strukturze Muzeum 40 lat temu. Obecnie mieści się w domu Eskenów i obejmuje zbiory historii średniowiecznej i nowożytnej, historii najnowszej, militariów oraz Gabinet Numizmatyczny. W zbiorach historii średniowiecznej i nowożytnej gromadzone są przede wszystkim muzealia związane z Toruniem (ponad 92 tys. obiektów) : miejskie tłoki pieczętne od XIII do XX w., tłoki pieczętne toruńskich cechów, osób prywatnych, odciski lakowe, plomby określające jakość sukna, chorągwie i sztandary cechowe, miejskie, organizacji kombatanckich, katolickich, także z terenów Pomorza Wschodniego; ikonografia i kartografia, zabytki archeologiczne pochodzące z badań na terenie miasta oraz detale architektoniczne z zamku krzyżackiego.
W zakresie historii najnowszej gromadzone są przedmioty dokumentujące życie polityczne, społeczne, kulturalne i gospodarcze Torunia i jego regionu począwszy od XIX w. Zbiory liczą ponad 8 tys. eksponatów, do których należą m. in. dokumenty urzędowe, organizacyjne, osobiste, listy, mapy, obwieszczenia, czasopisma, fotografie, pocztówki, odznaczenia, medale okolicznościowe, obrazy, plakaty, sztandary, mundury, sprzęt żołnierski.
Zbiór militariów obejmuje kolekcje broni europejskiej i orientalnej, w skład których wchodzą: broń sieczna, broń palna krótka i długa, broń obuchowa, uzbrojenie ochronne i oporządzenie jeździeckie. Do najcenniejszych eksponatów należą : miecze średniowieczne, dwuręczne i katowskie, muszkiet i pistolety z zamkami kołowymi z XVI i XVII w., XIV-wieczny szyszak stożkowy, pamiątki lóż masońskich polskich, niemieckich i angielskich.
Historia zbiorów Gabinetu Numizmatycznego sięga drugiej poł. XIX w., kiedy to dwa toruńskie towarzystwa, niemieckie - Coppernicus-Verein i polskie - Towarzystwo Naukowe w ramach swojej działalności gromadziły także numizmaty. Po odzyskaniu wolności przez miasto i po powrocie do Rzeczypospolitej (1931)muzealia zostały scalone w Muzeum. Wywiezione pod koniec II wojny światowej do Niemiec, powróciły w stanie niekompletnym. Obecnie zbiór liczy prawie 55 tys. monet i banknotów. Najstarszą monetą jest stater Eginy z lat 650-660 p. n. e. Reszta kolekcji składa się z monet wybijanych w mannicach władztwa krzyżackiego, a następnie Prus Królewskich, głównie w mennicy toruńskiej. Ważnym składnikiem Gabinetu są skarby, które stanowią cenny materiał do badań nad kulturą materialną, życiem gospodarczym i politycznym. Wyjątkową wartość posiada kolekcja sumeryjskich tabliczek glinianych z pismem klinowym, druga tego rodzaju w Polsce. Oddział prezentuje swoje zbiory na stałych ekspozycjach: "Dawny Toruń. Historia i rzemiosło artystyczne 1233-1793" (zorganizowanej wspólnie z Oddziałem Sztuki), "Militaria europejskie od średniowiecza do początków XX w." oraz "Toruń 1793-1920. Miasto pogranicza". Organizowane są również wystawy czasowe (np. "Architektura w numizmatyce", "Unia brzeska 1596", "Toruń - dawne widoki miasta").

ODDZIAŁ - DOM MIKOŁAJA KOPERNIKA
Muzeum Mikołaja Kopernika rozpoczęło swoja działalność w 1960 r. i jest placówką historyczno-biograficzną. Gromadzone tu zbiory dotyczą przede wszystkim kultu Mikołaja Kopernika; zasięgiem obejmują wszystkie kontynenty, ze szczególnym uwzględnieniem Polski. Pozyskiwane drogą zakupów i darów są kolekcjonowane w zespołach. Muzeum zajmuje kompleks gotyckich kamieniczek przy ul. Kopernika 15/17. W kamienicy nr 17, uchodzącej przez wiele lat za miejsce urodzin astronoma, prezentowana jest stała wystawa „Mikołaj Kopernik - życie i dzieło”. Składa się ona z pięciu części, w których przedstawiono m. in. przedmioty i pamiątki związane z samym Toruniem i rodziną uczonego, zabytki kultury, nauki, literatury i życia codziennego z XV i XVI w., tworzące tło związane z dojrzewaniem intelektualnym Kopernika podczas studiów w kraju i za granicą, dokumenty wielostronnej działalności astronoma, wykonane przez niego przyrządy astronomiczne. We wnętrzach sąsiedniej kamienicy nr 15 można zobaczyć ekspozycję ilustrującą życie środowiska mieszczańskiego, z którego wywodził się Kopernik. Znajdują się tam m. in. pamiątki i dzieła wybitnego astronoma Jana Heweliusza oraz rekonstrukcja pierwszego publicznego pokazu pamiątek kopernikowskich z 1870 r. w Rapperswillu. W tej samej kamienicy, w oficynie C, przy modelu Torunia z ok. 1500 r prezentowana jest projekcja światło - dźwięku. Model wykonany w skali 1 :250 z drewna i tworzyw sztucznych, ukazuje dawny obraz zabudowy mieszkalnej, budynków monumentalnych i obronnych. Projekcja przedstawia ważniejsze wydarzenia z historii Torunia, pokazuje urbanistykę z drugiej poł. XV w., przypomina postać Mikołaja Kopernika, itp. Obok gromadzenia i opracowywania zbiorów muzeum prowadzi działalność edukacyjną, organizuje odczyty, prelekcje, konkursy, przeglądy filmów, wieczornice, kominki. Od 10 lat Muzeum Mikołaja Kopernika jest systematycznie wspomagane przez Fundację Przyjaciół Planetarium i Muzeum Mikołaja Kopernika w Toruniu, które rozpoczęło swoja działalność w 1990 r.

ODDZIAŁ SZTUKI
Jest to jeden z podstawowych oddziałów Muzeum i obejmuje kilka kolekcji.
Kolekcja sztuki średniowiecznej i nowożytnej składa się z malarstwa i rzeźb, wykonanych przed 1800 r., a pochodzących z terenów całej Polski, ze szczególnym uwzględnieniem Polski Północnej, w tym ziemi chełmińskiej z Toruniem. Najcenniejsze zabytki gotyckiej rzeźby i malarstwa z toruńskich warsztatów eksponowane są w Galerii sztuki średniowiecznej, zaś dzieła plastyki nowożytnej - na wystawie "Sztuka sakralna nowożytnego Torunia". Jedyny, w takiej ilości obiektów zachowany zbiór portretów mieszczańskich, wykonanych od XVI do XIX w., eksponowany jest w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego.
Kolekcja sztuki nowoczesnej obejmuje dzieła malarstwa i rzeźby powstałych po 1800 r. w Polsce i poza jej granicami; dominuje malarstwo polskie z XIX w., przełomu stuleci, pierwszej poł. XX w. i jego schyłku, które można zobaczyć w Galerii Malarstwa Polskiego. Szczególne miejsce zajmują prace autorów reprezentujących artystyczne środowisko Wilna i Torunia, a zbiór ten można uznać za jeden z bardziej reprezentatywnych w polskim muzealnictwie.
Kolekcja grafiki i rysunku stanowi zespół dzieł polskich i europejskich, dawnych i współczesnych (m. in. prac Jerzego Hoppena, Bronisława Jamontta, Edmunda Piotrowicza, Edwarda Kuczyńskiego), oraz współczesnej fotografii artystycznej. Podobnie jak w kolekcji sztuki nowoczesnej dużo uwagi poświęcono twórcom środowiska wileńskiego, tak znaczącego dla rozwoju toruńskiej plastyki, oraz toruńskiego.
Kolekcja sztuki Dalekiego Wschodu to dawne i współczesne malarstwo, rzeźby, grafiki, tkaniny, wyroby sztuki użytkowej, przedmioty kultu, które stanowią unikalny w skali polskiego muzealnictwa zespół. Większą jego część muzeum otrzymało w darze w 1974 r. od Tadeusza Wierzejskiego. Eksponaty prezentowane są w kamienicy "Pod Gwiazdą"
W kolekcji polskich i obcych, dawnych i współczesnych medali ważne miejsce zajmuje ikonografia związana z Toruniem i Pomorzem.
Największą różnorodnością, pod względem materiału, techniki wykonania, formy, funkcji, miejsca i czasu powstania, charakteryzuje się kolekcja wyrobów rzemiosła artystycznego. Należą do niej dzieła dawne i współczesne, wykonane na terenie Polski i poza jej granicami, jednak podstawę stanowią przedmioty z warsztatów toruńskich, z terenu ziemi chełmińskiej i Pomorza. Najcenniejsze zabytki to m. in. gotyckie witraże, liczne wyroby i pamiątki lokalnych cechów rzemieślniczych (np. słynne formy piernikowe), sakralne i świeckie dzieła złotnicze, barokowe meble i sprzęty. Wyjątkową wartość, ze względu na jakość artystyczną oraz fakt pochodzenia z jednego domu szlacheckiego, posiada zespół renesansowej i manierystycznej biżuterii oraz naczyń stołowych, nazywany "skarbem ze Skrwilna".
Kolekcja komiksu polskiego zawiera zbiór komiksu wraz z szeroko pojętą dokumentacją o charakterze historycznym i socjologicznym.

DZIAŁ DOKUMENTACJI
W skład tego, istniejącego od 1962 r., a znajdującego się na drugim piętrze Ratusza Staromiejskiego, działu wchodzą Archiwum klisz i fotografii oraz biblioteka naukowa. Ta ostania instytucja gromadzi wydawnictwa krajowe i zagraniczne z zakresu historii sztuki, kultury, archeologii, numizmatyki, muzealnictwa, konserwacji, religii oraz kopernikana i toruniana. Specjalizuje się w zbieraniu katalogów i informatorów wystaw.
Dział nadzoruje prawidłowe prowadzenie dokumentacji zbiorów, od 1994 r. rozpoczął komputeryzację muzealiów i tworzenie bazy danych. Prowadzona jest także liczna korespondencja z muzeami, wydawnictwami i osobami prywatnymi poszukującymi ilustracji do swych publikacji. Działowi podlega Pracownia Fotograficzna wykonująca zdjęcia na potrzeby muzealne, jak i na kierowane do muzeum zamówienia. Zbiory Działu Dokumentacji są udostępniane wszystkim zainteresowanym.

DZIAŁ KONSERWACJI
Muzealna pracownia konserwatorska została zorganizowana w 1957 r., a w1974 r. utworzono Dział Konserwacji Rzemiosła Artystycznego (konserwacja zbiorów rzemiosła artystycznego, rzeźby, numizmatyki, dokumentów historycznych i mebli) i Dział Konserwacji Malarstwa, Rzeźby i Grafiki (konserwacja malarstwa sztalugowego, rzeźby polichromowanej, ram, muzealiów na podłożu papierowym - grafik, rysunków, dokumentów, akwareli, pasteli). Obie instytucje zajmują się także oceną stanu zachowania muzealiów, przygotowywaniem programów, prowadzeniem zabiegów i dokumentowaniem prac konserwatorskich, a ramach profilaktyki konserwatorskiej - określaniem warunków optymalnego eksponowania i przechowywania obiektów.

DZIAŁ NAUKOWO-OŚWIATOWY
Zadaniem tego działu jest popularyzacja wielostronnej działalności muzeum i jego zbiorów poprzez różnorodne formy pracy edukacyjnej i kulturalnej. Organizowane są lekcje muzealne, warsztaty dla dzieci, młodzieży i nauczycieli, spotkania muzealne, wykłady, pogadanki, próby rekonstrukcji wydarzeń historycznych, zajęcia i konkursy plastyczne (np. Ogólnopolski konkurs dla dzieci i młodzieży "Moja przygoda w muzeum"), historyczne, biegi tzw. "Muzealnych tropicieli". Zajęcia te poświęcane są wybranym zagadnieniom z dziejów miasta i regionu. Przygotowywane są także spotkania dla szerszej publiczności (np. "Wieczory galowe w toruńskim Ratuszu", na których gośćmi są znane i interesujące postacie świata kultury).

MUZEUM OKRĘGOWE W TORUNIU
Rynek Staromiejski 1 - Ratusz, 87-100 Toruń,
tel. (0-56) 622-70-38, fax. 622-40-29
www.muzeum.torun.pl


Z A P R A S Z A M Y !




Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych