MUZEUM BUDOWNICTWA LUDOWEGO W SANOKU
ul. Traugutta 3, 38-500 Sanok
tel. (0-137) 309-04, 309-34

Parki etnograficzne, zwane również muzeami plenerowymi, budownictwa ludowego, a potocznie "skansenami" - to muzea ludowej architektury oraz wybranych dziedzin ludowej kultury, głównie choć nie wyłącznie materialnej. Róźnią się one od innych muzeów etnograficznych sposobem ekspozycji. Eksponaty pokazywane są tutaj w zespołach funkcjonalnych, w powiązaniu z ludowym budownictwem, na tle krajobrazu. Celem tego rodzaju muzeów jest zabezpieczenie i ekspozycja zabytków ludowej kultury, w warunkach zbliżonych do ich występowania w rzeczywistości historycznej.
Muzeum pod otwartym niebem obejmuje budynki mieszkalne, gospodarskie (stajnie, stodoły, spichrze, szałasy pasterskie), obiekty przemysłowe i warsztaty rękodzielnicze (młyny, folusze, olejarnie, piece garncarskie), jak również przykłady architektury sakralnej (kościoły, cerkwie, dzwonnice, kaplice) wraz z odpowiadającym im wyposażeniem. Nowocześnie rozumiane muzeum w plenerze winno także dysponować odpowiednim aparatem naukowym i administracyjnym, jak również środkami technicznymi, służącymi celom naukowym i dydaktycznym.

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku jest chronologicznie pierwszym Muzeum typu skansenowskiego. Z projektem założenia tego parku etnograficznego wystąpił w 1957 roku ówczesny wojewódzki konserwator zabytków mgr Jerzy Tur i kustosz Aleksander Rybicki, proponując jego zlokalizowanie na terenie Sanoka. Projekt ten spotkał się z życzliwym przyjęciem władz i 24 stycznia 1958 roku została zatwierdzona ostatecznie lokalizacja muzeum na prawym brzegu Sanu, na terenie podsanockiej wsi Olchowce i dzielnicy Biała Góra. Od lipca 1958 roku MBL zostało wyodrębnione jako samodzielna placówka. Obejmuje ono 3 podstawowe działy:
- architektury ludowej,
- kultury materialnej,
- sztuki ludowej i folkloru,
a ponadto działy:
- oświatowy,
- konserwatorski,
- bibliotekę,
- archiwum.
W 1963 roku zatwierdzony zostaje pierwszy w historii polskiego muzealnictwa - statut muzeum typu skansenowskiego. W myśl jego założeń Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku obejmie swym zasięgiem tereny Beskidu Niskiego, Bieszczadów i przyległego od północy Podkarpacia. Obszar ten zamieszkiwany jest przez ludność zróżnicowaną zarówno pod względem narodowościowym, jak i wyznaniowym.
Tereny górskie zasiedlała ludność ukraińska, wyznania dawniej grecko-katolickiego, obecnie prawosławnego, dzie1ąca się na Łemków i Bojków. Podkarpacie zamieszkiwała ludność polska wyznania rzymsko-katolickiego, tzw. Pogórzanie, zaś część wschodnia Zamieszańcy i Dolinianie, dwie grupy o charakterze mieszanym polsko-ukraińskim. Grupy karpackie Łemków i Bojków różniły się od grup podkarpackich: Pogórzan, Dolinian, Zamieszańców i Ukraińców z prawego brzegu Sanu pod względem gospodarki, stroju, budownictwa, obrzędów itd.

Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku obejmie zakresem swych zainteresowań tradycyjną kulturę ludową omówionych wyżej grup etnograficznych, a przede wszystkim budownictwo mieszkalne, gospodarcze i przemysłowe, jak również architekturę sakralną. Przenoszone do muzeum obiekty reprezentują typowe formy dla wymienionych grup etnograficznych. Do przeniesienia wyznaczone zostają autentyczne zabytkowe budowle. W wyjątkowych jednak wypadkach możliwe jest również wykonanie rekonstrukcji nie istniejącego już dziś obiektu. Budynki zostaną ukazane w zespołach tworzących zagrody i w miarę możności tak usytuowane, by dawały wyobrażenie o układach przestrzennych wsi.
W celu realizacji planów związanych z ekspozycją, Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku prowadzi działalność naukowo-badawczą i inwentaryzacyjną. Poprzez penetracje terenowe uzyskuje liczne materiały dokumentacyjne, gromadzone następnie w archiwum muzealnym. Ogromny materiał dokumentacyjny jaki już został zebrany, służy przede wszystkim do typowania obiektów przenoszonych do Muzeum, jak również do projektowania wyposażenia wnętrz. Prócz wyżej omówionej, MBL prowadzi szeroko rozwiniętą działalność oświatową. Rozwijanie tej akcji już na obecnym etapie prac podyktowane jest nie tylko coraz większa ilością zwiedzających park, ale również koniecznością uświadamiania turyście wartości kultury ludowej i właściwego stosunku do zabytków znajdujących się w terenie. Zadania te realizują pracownicy muzeum poprzez prelekcje w czasie oprowadzania po ekspozycji, jak również poprzez liczne wystawy oświatowe, wystawy czasowe, gabloty informacyjne, odczyty, pogadanki - mówiące o pracy, budowie i zamierzeniach na przyszłość. Kontakt ze wsią utrzymuje muzeum poprzez wystawy objazdowe, urządzane w świetlicach i klubach.
O pracy i rezultatach prowadzonych w terenie badań naukowych MBL informuje w Materiałach Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Ponadto wydano składankę o parku etnograficznym MBL, druk ulotny z planem parku, ulotkę reklamową i plakat związany z muzeum. W 1970 r. ukazała się również drukiem bibliografia obejmująca podstawową literaturę dotyczącą skansenów polskich i obcych pt. Przegląd wybranej literatury z zakresu muzealnictwa skansenowskiego.
Do tej pory muzeum zgromadziło wiele ciekawych eksponatów z zakresu etnografii (4500), sztuki (3800), w tym sztuki ludowej i folkloru (1300). Zbiory te znajdują się w magazynach muzealnych i często wypożyczane są innym muzeom organizującym wystawy. Do najbardziej znanych i cennych eksponatów zaliczane są ikony (250 sztuk), wśród których najstarsze pochodzą z XV i XVI wieku.

EKSPOZYCJA STAŁA
Grupy góralskie zajmą część lesistego zbocza pasma Olchowiecko-Międzybrodzkiego, natomiast grupa Dolinian tajmie płaską równinę nad Sanem. Budownictwo Pogórzan podzielone zostało na 2 sektory, z których jeden obejmie Pogórze Zachodnie (okolice Gorlic, Jasła, Krosna), zlokalizowane na falistym terenie w północno-zachodniej części parku, drugi zaś obejmuje wschodnią, bardziej równinną część Pogórza obok Dolinian, na równinie przylegającej do Sanu.
W rozpoczynającym ekspozycję sektorze Pogórze l (zachodnie) z ważniejszych obiektów należy wymienić: wielobudynkową pogórzańską zagrodę z okolic Ołpin z ośmiobocznym kieratem przy zabudowaniach gospodarczych, tkacką chałupę z "wyżką" z Korczyny F "kuczę" czyli biedniacką chałupę z Komborni, następnie chałupę z boiskiem w miejsce sieni, którego front wysunięty jest przed jej lico, tak jak w chałupach z Bielanki w pow. gorlickim.
Pogórze II obejmie prócz stojącej zagrody olejarza z Baryczy i biedniackiej chałupy wyrobnika z Niebocka, także zagrodę ztwożoną z chałupy z podcieniem narożnym oraz stodołę, chałupę z podcieniem wzdłużnym wspartym na słupach - jeden z najstarszych typów dwutraktowej chałupy z wierzejami prowadzącymi do sieni (występuje np. w Bliznom) i nowszy typ chałupy dwutroktowej, występującej w okolicy Starej Wsi czy Klimkówki.
W przedzielającym Pogórzem na terenie parku sektorze Bojków prócz już stojących obiektów (chałupy mieszkalnej ze wsi Skorodne i jednobudynkowej bogatej zagrody z tej samej wsi oraz zespołu cerkiewnego z Rosolina i cerkwi z Grąziowej) znajdzie się: jednobudynkowa zagroda z wysuniętym boiskiem spotykana w okolicy Wotkowyji, chałupa z narożnym podcieniem nad częścią mieszkalną, wspartym na słupie (np. z Mchowy), chałupa z wzdłużnym podcieniem wspartym na słupach, występująca w okolicach Czarnej i zrekonstruowany folusz, stojący w dolnym biegu potoku.

Sektor Łemków podzielony zostanie pasami zieleni na 3 sąsiadujące z sobą jednostki: odpowiadające Łemkowszczyźnie wschodniej, środkowej i zachodniej. W ekspozycji Łemkowszczyzny wschodniej ustawiono jednobudynkową zagrodę i spichlerzyk z Komańczy, a przewiduje się postawienie chałupy z częścią mieszkalną w centralnej partii budynku (np. z Czystohorbu) oraz chałupy o podobnym typie ze Smolnika, o bogato malowanej elewacji. Ekspozycja poświęcona Łemkowszczyźnie środkowej przewiduje ustawienie kurnej chałupy z Pielgrzymki, spichlerza z Bartnego oraz chałupy z rozbudowanym programem od 4-8 pomieszczeń, której szczytowe ściany są ścianami izb i spichlerza (np. z Kotonia). W części ekspozycji budownictwo Łemkowszczyzny zachodniej prócz kilku typów zagród znajdzie się budynek cerkwi, a także różne urządzenia przemysłowe, wśród których będą również mielesze do wytapiania smoły.
Do sektora doliniańskiego przeniesiona zostanie karczma zajezdna, jeden z ostatnich zabytków tego rodzaju, jaki zachował się przy szlaku handlowym wiodącym przez Duklę na Węgry, W sąsiedztwie ekspozycji Dolinian postawiony zostanie kościół z Bączata (XVII w.), obok już stojących zabudowań plebańskich (plebania z Ropy, stodoła z Nozdrzca, spichlerz z Grabownicy). Zespół plebański zostanie w przyszłości uzupełniony przez stajnię.
Dla kontrastu z budownictwem chłopskim, na granicy sektora łemkowskiego od strony wschodniej, usytuowany będzie kompleks dworski, w którego skład wejdzie XVlll-wieczny dworek z Krzeczowic z użytkowym ogrodem (sad, warzywnik, inspekty) od strony północnej i parkiem od strony południowej. Wzdłuż potoku płynącego w pobliżu przyszłych zabudowań dworskich usytuowane zostaną: tartak, młyn wodny, młyn dworski oraz folusz. Na wschód od zabudowań dworskich i potoku z obiektami przemysłowymi znajduje się obszar przewidziany na pracownie i zaplecze techniczne.

- SPICHLERZ z Przeczycy w pow. jasielskim, od którego rozpoczynamy zwiedzanie, zbudowany został w 1732 roku, (inskrypcja na belce stropowej), a do użytku turystów oddany w 1969 roku. Obiekt usytuowany został przy głównym wejściu na teren parku z myślą o wykorzystaniu go na cele recepcji. Spichlerz o prostokątnym rzucie przyziemia stoi na podmurówce z łamanego kamienia. Jego ściany zbudowane z bali i plennic połączone są "na obłap" z pozostawionymi tzw. ostatkami. Czterospadowy dach o konstrukcji krokwiowo-jętkowej pokryty jest gontem, a od strony frontowej wysunięty na dwa metry poza lico ściany. Wspiera go galeryjka drewniana o profilowanych słupach, na którą wchodzi się po drobiniastych schodkach. Poniżej linii dachu obiegają wokoło budynek, z wyjątkiem ściany frontowej, kryte gontem przydaszki. W swej przeszło dwustuletniej historii obiekt podlegał różnym przeróbkom, na skutek zmiany funkcji pomieszczeń. Pierwotnie, gdy budynek był spichlerzem - jego wnętrze składało się z trzech izb: dużej, biegnącej na całą długość budynku z wejściem z zewnątrz i dwoma mniejszymi w drugim trakcie. Później przystosowano go do celów mieszkalnych, dzieląc izbę w pierwszym trakcie dwoma ściankami, przez co uzyskano komorę, sień i izbę mieszkalną. W ściance izby mieszkalnej wybite zostały następnie dwa okna większe od okien w pozostałych pomieszczeniach, oświetlonych maleńkimi prostokątnymi otworami zamykanymi od wewnątrz na drewniane zasuwy. Ze względu na recepcyjno-magazynowe przeznaczenie budynku zachowano opisane wyżej wtórne okna oraz bardziej przydatne dla celów muzealnych rozplanowanie wnętrza. W dawnej izbie mieszkalnej mieści się obecnie kiosk z napojami,wydawnictwami i biletami wstępu. Pozostałe pomieszczenia służą tymczasowo jako magazyny.

- CHAŁUPA ze wsi Skorodne (pow. ustrzycki) rozpoczyna sektor budownictwa bojkowskiego. To imponującej długości jednobudynkowa zagroda (długa 28 m) pochodzi z 1861 roku; na terenie parku zmontowano ją w 1965 r. Zagrody jednobudynkowa mieszczące pod wspólnym dachem wszystkie pomieszczenia mieszkalne i gospodarcze powszechne były na całej Bojkowszczyźnia i Łemkowszczyźnie z wyjątkiem Beskidu Krynickiego, gdzie występowały powały zagrody wielobudynkowe. Zrąb obiektu zbudowany jest z jodłowych belek łączonych na tzw. "obłap". Budynek składa się z 2 oddzielnych bloków: jeden zawiera partię mieszkalną z komorą, drugi stajnię dla bydła i owiec. Obydwa bloki rozdzielone są szerokim boiskiem zamkniętym wrotami. Całość nakrywa wspólny czterospadowy dach słomiany. Budynek i wnętrze obrazuje warunki życia zamożnych gospodarzy z terenu powiatu ustrzyckiego, prowadzących gospodarkę hodowlano-rolną. Wyposażenie wnętrza jest typowe dla okresu międzywojennego, kiedy kurne urządzenia piecowe zostały zamienione na piec z kapą, wyprowadzającą dym z izby na strych. W rozkładzie sprzętów charakterystyczne są drewniane ławy na wkopanych w polepę pniakach, biegnące wzdłuż 3 ścian izby, ze stojącym w rogu skrzyniowatym stołem na przekątnej z piecem. Stoły tego rodzaju mają szeroki zasięg geograficzny. Znane są na środkowej i wschodniej Łemkowszczyźnie, Huculszczyźnie i w pótnocno-wschodniej Rumunii. W kącie izby, wzdłuż ławy przyściennej, stoi łóżko zaścielone lnianymi płachtami domowej roboty, nad nim u powały wisi szczebelkowa kołyska. Obok łóżka na ścianie znajduje się obudowana półka na naczynia. W zimie wnoszono do izby warsztat tkacki, na którym tkano płótno. Na ścianien frontowej, mniej więcej w odległości pół metra od powały, znajduje się rząd świętych obrazów,przyozdobionych skromnymi papierowymi kwiatkami. W sieni umieszczony jest konieczny sprzęt gospodarski i na stałe zamontowane żarna. Rozwinięta gospodarka hodowlana wymagała obszernych pomieszczeń dla bydła i owiec. Za boiskiem mamy dwie stajnie, większą z podłogą (w przeciwieństwie do polepy w izbie), jako pomieszczenie dla krów, koni, cieląt oraz drugą mniejszą, dla owiec, których w dużym gospodarstwie trzymano do 10, a nawet 20 sztuk. Komora na końcu budynku służyła do przechowywania produktów rolnych i spożywczych, rolę stodoły pełnił natomiast strych, gdzie przechowywano słomę i siano.

- BUDYNEK MIESZKALNY ze Skorodnego wchodził niegdyś w skład stosunkowo rzadko występującej na Bojkowszczyźnie wielobudynkowej zagrody złożonej z chałupy i stodoły ze stajnią. Budowany w latach 1906-7 z jodłowych belek łączonych "na obłap", na terenie parku postawiony został w roku 1965. Całość składa się z sieni, izby i komory. Ślady zachowane na ścianach izby świadczś, że niegdyś stał tu kurny piec przebudowany prawdopodobnie w trakcie remontu, w czasie którego podzielono sień na dwie części, wydzielając małą kuchenkę, gdzie jest część pieca z płytą kuchenną, połączona przewodem kominowym z piecem piekarskim w izbie.
Chałupy bojkowskie stojące na terenie parku pomalowane są w charakterystyczne pasy, podobnie jak większość chałup wschodnio-łemkowskich w dorzeczu Osławy i Solinki. Farbę koloru terakoty do malowania belek zrębu uzyskiwano z utartej, wypalonej glinki, gotowanej z dodatkiem kleju z siemienia lnianego, przypalanej żytniej mąki, oliwy, czasami jajek oraz soku z buraków ćwikłowych. Wrota boiska odróżniały się natomiast jasno żółtym kolorem naturalnej glinki, podobnie jak w bielonych chałupach Dolinian z okolic Sanoka, Tyrawy Wołoskiej czy Mrzygłodu. Urządzone wnętrze izby przedstawia obraz charakterystyczny dla dwudziestolecia międzywojennego.Przy ścianie naprzeciw drzwi wejściowych stoją dwa łóżka, zasłane lnianymi płachtami. Nad nimi umieszczono rząd oleodruków ozdobiony papierowymi kwiatkami. Na prawo od drzwi znajduje się tzw. "bambetel", czyli rozsuwana ława, która weszła w modę w okresie międzywojennym i wykorzystywana była na noc jako dodatkowe miejsce do spania. W wydzielonej z sieni kuchence stoi pod oknem stół typu skrzyniowatego, obok niego wisi półka na naczynia, gdzie m.in. znajduje się gliniana flasza słowacka. Ceramika słowacka była często spotykana u Łemków i Bojków. Przynoszono ją z licznych wędrówek za pracą na południową stronę Karpat przed I wojną światową.
W sieni zwraca uwagę drewniana ryzowana skrzynia typu sarkofagowego, ozdobiona skąpym rytem w jodełkę, przeznaczona do przechowywania cenniejszego ubioru. Skrzynie sarkofagowe miały szeroki zasięg występowania. W średniowieczu wchodzą one do meblarstwa romańskiego i z nim rozprzestrzeniają się w Europie, obejmując kraje skandynawskie, niemieckie, Węgry, a także Siedmiogród i cały obszar karpacki. W komorze za izbą, gdzie przechowywano zapasy zboża i przedmioty gospodarskie, zwraca uwagę leżący potężny kadłub na ziarno z bokami obitymi deskami i otworem do wsypywania w dłuższej części. W zimie przechowywano także w komorze narzędzia rolnicze, stojące podczas lata w schowku pod komorą. Przed wejściem do komory ustawiono drewnianą skrzynkę-mechanizm stużący do odstraszania z pól dzików względnie innych zwierzat podchodzących pod domostwo. Obok chałupy widać bróg kryty stomą, czterospadowym podnoszonym dachem, charakterystyczny element dla krajobrazu karpackiego. Bróg zrekonstruowany został w 1969 roku. Tego rodzaju brogi służyły gospodarzom do przechowywania zapasów siana i słomy, które w większych ilościach zebezpieczano na zimę w związku z rozwiniętą hodowlą bydła i owiec.

- CERKIEW z Grąziowej (paw. ustrzycki) zbudowana została w roku 1731. Do parku etnograficznego przeniesiono ją w roku 1968. Ściany obiektu mają konstrukcję zrębową. Całość składa się z trzech pomieszczeń: kwadratowego prezbiterium, prostokątnej nawy i przedsionka - nakrytych namiotowymi dachami. Wokół nawy i przedsionka biegną kryte dachem soboty, zrekonstruowane w oparciu o materiały archiwalne. W cerkwi, której fundatorem był Grigorij Kolosterskij, zachowała się polichromia z 1735 roku (tempera na pobiale wapiennej, położona wprost na belkach ścian) wykonana przez Stefana Poszeckiego. Fundator zlecił wymalowanie cerkwi "za odpuszczenie grzechów swoich i swojej żony",jak głosi tradycyjna formuła zapisana w języku ruskim, widoczna w nawie koło wyobrażenia Matki Boskiej "Pokrowy".
Na ścianie wschodniej prezbiterium znajduje się przedstawienie dwunastu apostotów ze sceny Deesis, na ścianie południowej postacie Trzech Ojców Kościoła wschodniego i Sen Jakuba, na północnej Trójca starotestamentowa (tzn. trzech aniołów wokół stołu podczas wizyty - Abrahama), zaś w bębnie kopuły postacie czterech ewangelistów. W nawie zachowała się polichromia tylko na ścianie południowej. Przedstawia ona w trzech rzędach od góry: św. Trójcę, Zwiastowanie i Matkę Boską typu "Pokrow". Jednakże najbardziej interesujące pod względem układu ikonograficznego są malowidła przedsionka, gdzie w sceny znane ikonografii wschodniej, włączono pewne symboliczne wyobrażenia występujące w kościołach zachodnich. I tak scena ukazująca św. Pawła pośrodku dwu scen z życia proroka Eliasza - symbolizuje zbliżenie Kościoła wschodniego i zachodniego. Na południowej ścianie pojawia się rzadka w ikonografii wschodniej scena Ukrzyżowania i Nawiedzenia św. Piotra,która ma swój wyraźny podtekst ideowy, wiążący się z istotną w owym czasie problematyką Unii. Diecezja przemyska przystąpiła do niej na kilka lat przed namalowaniem polichromii. Na ścianie zachodniej prócz sceny Wniebowstąpienia i Ostatniej Wieczerzy widzimy szkielet śmierci z kosą, tak często występujący w kościołach rzymsko-katolickich. Przedstawione przez malarza postacie są płaskie i hieratyczne,a często wręcz nieporadne. Swoim charakterem przypominają zarówno malarstwo kościołów zachodnich, jak i ludowe ikony z terenów Rusi Halickiej. Po pracach związanych z konserwacją polichromii cerkiew otrzyma pełne wyposażenie wnętrza z zachowanym oryginalnym ikonostasem z XVIII wieku oraz bocznymi ołtarzami z tego samego czasu.

- ZESPÓŁ CERKIEWNY z Rosolina (pow. ustrzycki) składa się z trzech obiektów: cerkwi, dzwonnicy i kostnicy. Jest to oryginalny osiemnastowieczny zespół, którego rozbiórka w terenie nastąpiła jeszcze w 1957 roku (z wyjątkiem kostnicy rozebranej w roku 1962). Prace związone z montażem i konserwacją polichromii ukończono w roku 1961. Niewielka wieś Rosolin, dziś już nieistniejąca, została spalona podczas działań wojennych. Niedługo przedtem liczyła zaledwie 51 numerów.
Rosolińska cerkiew nie była samodzielną parafią, lecz stanowiła filię cerkwi w Polonach. Cerkiewka zbudowana z modrzewia posiada ściany o konstrukcji zrębowej łączone w narożach tzw. zamkami "na obłap" i "półobłap". Dach od strony wejścia podtrzymany jest przez rysie, a belki naroży ścian są wysunięte i schodkowato przycięte. Opisywany obiekt nie jest typowym przykładem sakralnego budownictwa bojkowskiego. Wykazuje on wyraźne wpływy architektury zachodniej. Dach cerkwi, wielopołaciowy, o miękko przechodzących płaszczyznach wiąże się raczej z budownictwem kościelnym. Wyraźną przewagę cech zachodnich widzimy również we wnętrzu rosolińskiej cerkiewki. Wystrój wnętrza: ołtarze, obrazy, malowidła ścienne i grupa Ukrzyżowania na tęczy są typowe dla kościołów rzymskokatolickich.
W rosolińskiej cerkwi nie było nigdy ikonostasu charakterystycznego dla wyposażenia cerkiewnego. Zachowany na północnej ścianie nawy fragment polichromii o charakterze ludowym przedstawia św. Floriana z polskim napisem u dołu: "św. Florianie módl się za nami". Również w języku polskim są wszystkie napisy erekcyjne, dewocyjne i podpisy pod znajdującymi się w ołtarzach wyobrażeniami świętych. Na wschodniej stronie belki tęczowej mamy wyrytą cyframi arabskimi (nie cyrylicą) datę "1750", a w tabernakulum zaś napis: "Cerkiew postawiono Roku 1750 20 Juli" i dalej "Dzwonnica 1751 15 Junij". Polski jest również napis pod przypuszczalnym portretem fundatora, wiszącym w prezbiterium. Na antepedium głównego ołtarza oraz tabernakulum widnieją herby "Leliwa" i "Sas", należące prawdopodobnie do fundatorów obiektu. "Leliwą" pieczętowała się Wiktoria Karśnicka - matka jednego z ówczesnych właścicieli Rosolina, Onufrego Giebułtowskiego. Istnieje przypuszczenie, że właśnie Onufry Giebułtowski rozpoczął, a po jego śmierci matka skończyła budowę rosolińskiej cerkwi. Natomiast jej budowniczy znany nam tylko z imienia "Antoni", podpisany jest na tylnej ściance tabernakulum. On też malował polichromię. Osiemnastowieczna szlachta we wsiach o mieszanej polskoruskiej ludności, w większości wyznająca rzymsko-katolicką religię,budowała często zamiast kościołów unickie cerkwie. Odpowiadało to w pełni jej interesom, gdyż w ten sposób uniezależniała się od wpływów rzymsko-katolickiego duchowieństwa i zwolniona była od płacenia świętopietrza. Przypuszczalnie właśnie dlatego Polak, właściciel Rosolina, dał zbudować cerkiew unicką, kazał ją jednak wyposażyć w bliższym sobie guście na sposób kościołów łacińskich.Decydującym mógł być również fakt, że w pobliżu znalazł się odpowiedni malarz.

- jednobudynkowa ZAGRODA ŁEMKOWSKA z Komańczy (pow. sanocki), tzw. "chyża", o wieńcowej konstrukcji ścian, z belek obrobionych ręcznie, łączonych "na obłap", pochodzi z 1885 roku, a w parku etnograficznym wystawiono ją w roku 1968. Elewacja chałupy jest pomalowana wypaloną glinką na kolor terakoty, drzwi i wrota boiska jasną, niewypalaną glinką, a całość zdobiona geometryczno-roślinnym ornamentem, malowanym wapnem, futryny okienne obwiedzione wapnem z dodatkiem tzw. "siwki", czyli farbki do farbowania bielizny. Dwuspadowy dach budynku ma połacie kryte słomą, zaś szczyty, kalenicę i okap pokryte gontem. Nad boiskiem usunięto odpowiedni fragment gontowego okapu, aby gospodarz swobodnie mógł wjeżdżać z furą pełną siana. Otwór zasłonięta powrósłami słomianymi, przywiązanymi do łączącej krokwie łaty. Przed stajnią znajduje się obszerne gnojowisko, przestrzeń przed izbą wyłożono kamiennymi płytami, do komory z prawej strony dochodzi typowy dla łemkowszczyzny wschodniej płot, wykonany z "dranek" czyli dartych jodłowych desek.
Chałupa składa się z izby, leżącej za nią komory, tzw. "pribiczni" i sieni oddzielonej boiskiem od stajni z odciętą w głębi wąską komórką na plewy, tzw. "pełewnykem" oraz wąskiego pomieszczenia magazynowego zwanego "chłył". W roku 1970 zrekonstruowano również przylegającą do izby od zewnątrz komorę tzw. "dwirną". Zagroda przedstawia typ budynku zamożnego gospodarstwa łemkowskiego nastawionego na produkcję hodowlano-rolną. Do 1929 roku chałupa miała kurne palenisko, przebudowane w latach późniejszych na piec z kapą. W czasie montażu na terenie parku etnograficznego odtworzono pierwotne kurne wnętrze z charakterystycznymi "hriadkamy" (paleniami) biegnącymi wokót czterech ścian izby. Spełniały one rolę półek do suszenia drewna na opał, przechowywania lnu, chleba, ziół, bryndzy a także drobnych szczapek do oświetlania izby. Najwięcej miejsca w kurnej izbie zajmował piec, nie posiadający przewodów do odprowadzania dymu.
Kurna izba posiadała bardzo skromne wyposażenie, na które składały się ławy, biegnące wokół 3 ścian, prymitywne łóżka zwane "postil", wisząca na żerdce pleciona kołyska z wikliny i stół typu skrzyniowatego, stojący na przekątnej z piecem. Poniżej zasięgu dymu, na ścianie przeciwległej do drzwi wisi kilka obrazów religijnej treści. Znajdująca się na prawo od drzwi niewielka podłoga z dylików z rozścieloną na niej słomą oraz stojącym żłobkiem, zwana "pomistok", służyła do przetrzymywania w okresie ciężkich zim chorego młodego bydła. Podobnym celom służył zagrodzony otwór w dolnym bloku pieca, trzymano tu zwykle króliki, czasami kurczęta. W sieni wolnej od dymu przygotowywano pożywienie i magazynowano sprzęt gospodarski oraz drobne narzędzia rolnicze i tkackie. Tutaj też stała piękna sarkofagowa ryzowana skrzynia na odzież. Komora "pribicznia", posiadająca wejście z sieni, spełniała funkcję magazynu produktów spożywczych, natomiast druga komora "dwirnia" służyła do przechowywania odzieży codziennej i świątecznej, głównie w sarkofagowych skrzyniach z dwuspadowym wiekiem i nowszych "ładach" (węgłowa nych, malowanych jednym kolorem). Odzież wieszano także na żerdce, biegnącej wzdłuż jednej ze ścian. W stajni trzymano bydło mieczne, woły robocze, świnie, a w zagrodzie owce. Przy jednej ze ścian widzimy zawieszone na żerdkach posłanie dla pastucha, który sypiał razem z bydłem w stajni.
W skład zagrody wchodzi również przeniesiony z Komańczy niewielki spichlerzyk, wybudowany w okresie międzywojennym z myślą o urządzeniu wewnątrz wiejskiego sklepiku. Obiekt na rzucie prostokąta, posiada podpiwniczenie z kamienia łamanego o sklepieniu kolebkowym, ściany zbudowane z bier wioń łączone na "obłap" z ostatkami (dł. ok. 12 cm) i dach dwuspadowy krokwiowo-jętkowy, kryty słomą. Kalenice, dolne krawędzie połaci dachu oraz przyczółki od strony szczytów - kryte są gontem. Obijane deskami szczyty posiadają niewielkie świetliki. Jak już wspomniano, wnętrze spichlerza przez pewien czas służyło jako pomieszczenie sklepowe i przedzielone było ścianka grodzącą na dwie części, z których większa była właściwym sklepem,oświetlonym dwoma otworami okiennymi - tu gromadzone były towary. Drzwi wejściowe prowadziły z zewnątrz do mniejszego pomieszczenia, przeznaczonego dla kupujących. Po przeniesieniu obiektu do parku w 1969 roku, zrekonstruowano kamienną piwnicę, zlikwidowano natomiast bardzo już zniszczoną ściankę działową. Spichlerz wykorzystywany jest obecnie jako pomieszczenie magazynowe.

- KAPLICZKA przeniesiona na teren parku etnograficznego w 1963 roku pochodzi z podsonockiej wsi Liszna, zamieszkałej przez ludność polska. Obiekt został zbudowany w 1867 roku, co poświadcza data wyryta na nadprożu drzwi. Dach kapliczki tworzy niewielkich rozmiarów podcień, wsparty na dwóch kolumnach, umieszczonych w prostopadtościennych słupkach z piaskowca. Z 1867 roku pochodzi również olejny obraz znajdujący się w ołtarzu, sygnowany i malowany przez Pawła Bogdańskiego, który przedstawia "Chrystusa Króla Żydowskiego". Przed kapliczką na jednej z kolumienek wisi stara drewniana skarbonka obita kutą blachą, która podobno nieraz przysłużyła się gospodarzom z Lisznej. Opowiadają, że przez Uszne wiodła droga na Kalwarię Pacławską - słynne miejsce odpustowe w powiecie przemyskim. Liczni pielgrzymi mijając kapliczkę wrzucali do skarbonki drobne monety "na ofiarę". Razem z pielgrzymkami udawali się na Kalwarię chłopi z Usznej. Gdy na odpuście stracili wszystek grosz, nie mogli się oprzeć pokusie, aby w drodze powrotnej nie rozbić skarbonki, a potem z "wielkiego frasunku za popełnienie tak ciężkiego grzechu" szli się upić do słynnej liszniańskiej karczmy.

- CHAŁUPA z Dąbrówki w powiecie sanockim stanowi typ jednobudynkowej zagrody doliniańskiej z pomieszczeniami mieszkalnymi i gospodarczymi pod jednym czterospadowym dachem,krytym słomą. Na teren parku przeniesiona została w 1960 roku. Ściany obiektu o konstrukcji "na obłap" bielone są wapnem. Zagroda w dzisiejszej postaci była rozbudowywana. Składa się z najstarszej mieszkalnej części, pochodzącej z 1681 roku i znacznie później dobudowanej części gospodarczej. Chałupa stanowi interesujący przykład budownictwa doliniańskiego z podcieniem wnękowym na szerokość stajni. Podcień taki zapewniał dogodną komunikację pomiędzy poszczególnymi pomieszczeniami budynku, bez potrzeby wychodzenia na zewnątrz.
Budynki z wnękami podcieniowymi występują w północno-wschodniej części powiatu sanockiego i leskiego, skąd nielicznymi punktami wkraczają na teren powiatu przemyskiego i ustrzyckiego. Omawiana tu forma doliniańskiego budownictwa wywarła także pewien wpływ na budownictwo północnej Bojkowszczyzny, gdzie wnęka tego typu występuje znacznie rzadziej i ma mniejszą głębokość. W izbie chałupy z Dąbrówki zwraca uwagę piękny tragarz, pokryty na całej długości napisem z wyrytymi datami (cyframi arabskimi i cyrylicą). Napis głosi: B(lahoslo) vy H(ospod)y dom sej i vsech żywuszczych (pośrodku wyryty krzyż (Byst)?) r. b. AXIIA Hryhory Mełyk Zautyn(s)ky AD 1681. W tłumaczeniu inskrypcja brzmi: Błogosław Panie dom ten i wszystkich w nim żyjących - działo się (?) roku bożego 1681 Grzegorz Metyk Zahutyński Anno Domini 1681. Deski powały wskazują, że jest ona wykonana z połówek pni, które najpierw rozkłuwano klinami, a potem przyciosywano ich powierzchnię toporami. Zasmolona powała oraz widoczny w niej otwór (woźnica) świadczą o tym, że izba była pierwotnie kurna. Obecne urządzenie wnętrza wraz z piecem ukazuje, jak mieszkał stosunkowo bogaty gospodarz z okolic Sanoka w okresie międzywojennym. Widzimy więc piec z kapą, stół ustawiony pośrodku przy ścianie "bambetel" z ładnie ozdobionym oparciem. W kącie wisi półka obficie zastawiona naczyniami, a obok niej stoi skrzynia na odzież. W sieni znajduje się sprzęt gospodarski, w komorze za izbą sprzęt do przechowywania produktów rolnych. Część gospodarcza chałupy odznacza się stosunkowo małym pomieszczeniem przeznaczonym na stajnie i obszernym boiskiem, pełniącym równocześnie funkcję wozowni. Jak zwykle w jednobudynkowych zagrodach strych pełnił rolę stodoły, gdzie przechowywano zboże. Przed chałupą od strony drogi, zwraca uwagę dłubana w pniu studnia z żurawiem, a od strony południowej niewielki ogródek kwiatowy.

- WIATRAK ze wsi Domaradz w powiecie brzozowskim zakupiony został do muzeum w zimie 1967 roku. Koło wietrzne transportowano z terenu w całości, co związane było z niemałymi trudnościami. Do jego przewiezienia wykorzystano sanie o specjalnej konstrukcji, dzięki którym koło wiatraka można było przechylać lub kłaść poziomo, tak, by skrzydła nie uszkodziły przewodów linii elektrycznej. Wiatrak pochodźi sprzed I wojny światowej. Obiekty tego typu rzadko występujące na przełomie XIX i XX wieku na szerszą skalę zaczęto budować dopiero po I wojnie światowej, w tym też czasie stały się one charakterystycznym akcentem krajobrazu Pogórza, poza którym na południowej Rzeszowszczyźnie praktycznie nie występowały. W okresie międzywojennym pogórzańska wieś Domaradz liczyła aż 67 wiatraków, w wielu wsiach powiatu brzozowskiego liczba ich dochodziła do 30 sztuk. Wiatraki takie z reguły były budowane przez samych właścicieli i służyły potrzebom jednego gospodarstwa, ewentualnie korzystali z nich najbliżsi sąsiedzi. Liczba wiatraków na Pogórzu sięga obecnie od 150 do 180 obiektów, są one jednak w większości nieużytkowane, a znaczna ich część uległa dewastacji. Wiatrak z Domaradza stanowi przykład ulepszonych żaren, w których napędową siłę ludzka zastąpiono siła wiatru. W wiatrakach mielono najczęściej zboże na paszę dla bydła oraz żyto na chleb. Za przemiał zboża nigdy nie pobierano wynagrodzenia od sąsiadów.

- ZAGRODA olejarza Dominika Bogusza z Baryczy w powiecie brzozowskim przeniesiona została na teren parku w 1967 roku. Budynek mieszkalno-gospodarczy o konstrukcji wieńcowej z czterospadowym dachem krytym słomą składa się z izby, sieni, z komór oraz stajni. Gospodarstwo olejarza w okresie najlepszego prosperowania prasy (tj. w latach międzywojennych) należało do najzamożniejszych we wsi - liczyło ponad 12 morgów ziemi i kilka sztuk bydła mlecznego, m. in. dzięki dodatkowym dochodom z warsztatu olejarskiego. W sieni znajdują się żarna i magazyn drobnego sprzętu rolniczego do przygotowywania pożywienia oraz narzędzia rolnicze.W komorze za stajnią stoją duże kadłuby na zboże, których ilość świadczy o zamożności gospodarza oraz sprzęt do przechowywania produktów spożywczych. Komora "dwórnia" pełniła rolę magazynu sprzętu olejarskiego, narzędzi stolarskich i do obróbki lnu. Drugi budynek zagrody stanowi olejarnia, która składa się z dwu pomieszczeń. Pierwsze pełniło funkcję boiska. W drugim znajduje się warsztat z prasą do tłoczenia oleju. Pierwszą olejarnię w Baryczy zbudowano przed rokiem 1850.

- KRZYŻ z Jaszczwi (pow. krośnieński) ustawiony na terenie parku etnograficznego w 1967 roku, posiada kielichowato wycięte ramiona, a na ich przecięciu zawieszoną skrzynkową kapliczkę, nakrytą dwuspadowym daszkiem podpartym dwoma toczonymi kolumienkami. W kapliczce znajduje się wizerunek Ukrzyżowanego z Matką Boską oraz św. Janem (tzw. Pasja). Zwieńczenie krzyża stanowi kuty krzyż, miejscowej kowalskiej roboty, na którego szczycie znajdował się metalowy kogutek, podobnie jak w zwieńczeniu drugiej z opisywanych kapliczek. Krzyż pochodzi z ok. 1885 roku.

- PASIEKA składa się z kilkunastu uli przewiezionych z różnych miejscowości rozsianych głównie na terenie Pogórza. Dzięki obfitości lasów i łąk hodowla pszczół stanowiła stosunkowo intratne zajęcie, dlatego w 2. pół. XIX wieku pasieki przydomowe były zjawiskiem powszechnym. Występowały w nich często ule kłodowe dłubane w jednym pniu sosnowym, wierzbowym lub bukowym. Były to "stojaki" - ustawiane pionowo lub "leżaki" - kładzione poziomo. Górę ula zabezpieczano daszkiem z desek, gontów lub słomy. Wyjątkowo występowały także ule kopulaste, plecione ze słomy, tzw. "koszki", z zewnątrz lepione gliną (charakterystyczne dla Polski zachodniej). Pod koniec XIX wieku zaczynają pojawiać się ule skrzynkowe, łatwiejsze w obsłudze, które dość szybko się rozpowszechniły. Po nich przyszły nowsze - używane do dziś dnia formy uli, jak: warszawski, kujawski, polski, "amerykan" itp. Powszechne zainteresowanie w obrębie muzealnej pasieki budzą ule figuralne, należące do grupy uli kłodowych. Przykładem jest ul wyobrażający postać św. Franciszka, wykonany z potężnego pnia, wyobrażający zakonnika, który w lewej ręce trzyma maleńki ul kłodowy nakryty chochołem. Jest to ciekawy przykład ludowej rzeźby monumentalnej, a pochodzi ze Stróż w powiecie gorlickim. Drugi ul. wyobrażający postać św. Ambrożego, pochodzi z Gogołowa (pow. strzyżowski), wykonał go w 1919 r. Wojciech Bara z Glinki (pow. strzyżowski). Rzadkie na naszym terenie tego rodzaju ule występowały często w powiatach: sądeckim, nowotarskim, myślenickim, a także na słowackim Spiszu i w okolicach Bardiowa. Ustawianie uli figuralnych miało ustrzec pszczoły "od uroku". Wedle powszechnego przekonania, rzeźbiona postać ściągała na siebie złe spojrzenia, chroniąc pszczoły od ich działania.

- pogórzańska CHAŁUPA z Niebocka (pow. brzozowski) zwraca uwagę niewielkimi rozmiarami. Zbudowana w roku 1901 (data na tragarzu izby) stanowiła własność Antoniny Tymmskiej. Rozebrano obiekt w 1959 roku, a na miejscu ekspozycji ustawiono w roku 1961. Chałupa ta nakryta Jest czterospadowym dachem o konstrukcji ścian "na obłap". Składa się z izby, sieni, później dobudowanej stajenki, nad którą dach tworzy niewielki narożny podcień. Chałupa posiada tzw. półkurne urządzenie piecowe - tzw, kapa odprowadza dym wylotem kominowym do sieni. Chałupa reprezentuje jeden z prostszych typów budynku mieszkalnego, rozpowszechnionego na Pogórzu wśród najuboższych chłopów tzw. "budników", "chałupników", "ogrodziarzy". Sprzęty w Izbie ubogie i skromne, odpowiednie do pozycji socjalnej właściciela. Uwagę zwraca łóżko z tzw. szufladą, którą na noc wysuwano, zwiększając przestrzeń do spania. W sieni i częściowo w izbie ukazano również wyroby koszykarskie w kolejnych fazach produkcji, nawiązując w ten sposób do rozpowszechnionych między innymi na terenie Pogórza zajęć dodatkowych, tzw. pozarolniczych, wykonywanych przez gospodarzy, którzy nie mogli utrzymać się wyłącznie z roli.

- WIATRAK z Urzejowic. W przeciwieństwie do opisanego uprzednio stosunkowo niewielkiego wiatraka z Domaradza, zaspokajającego przede wszystkim potrzeby właściciela i kilku sąsiednich gospodarstw - duży młyn wietrzny przeniesiony z Urzejowic (pow. przeworski) pomyślany został jako inwestycja dochodowa, zapewniająca właścicielowi zysk. Obiekt jest piętrowy, zbudowany na rzucie prostokąta (315 X 350 cm), o konstrukcji szkieletowej. Jego podstawę stanowi krażowina drewniana, ułożona na betonowej wylewce. Do legarów wiatraka przymocowane są cztery koła wspierające się na krawędzi krężyny, dzięki którym można obracać obiekt wokół osi, zgodnie z wiejącym wiatrem. Trzon wiatraka - pierwotnie drewniany słup, został w 1942 roku, a więc w okresie wojny, zastąpiony... armatnią lufą, pozostałością po przetaczającym się tędy froncie. Wiatrak przeniesiono do sanockiego parku spoza terenu objęto zasięgiem badań MBL, jednak tego rodzaju urządzenia przemysłowe występowały na terenie wschodniego Pogórza jeszcze w okresie międzywojennym, stąd lokalizacja obiektu na obszarze wyznaczonym w parku dla Pogórzan wschodnich.

- KAPLICZKA słupowa z Jaszczwi w powiecie krośnieńskim pochodzi z 1. połowy XIX wieku, a do parku etnograficznego zorała przeniesiona w 1967 roku. Kapliczka składa się ze słupa rzeźbionego w górnej partii w kształcie kobiecej głowy, zwieńczonego kutym krzyżem żelaznym z kogutem oraz zawieszonej na nim skrzyneczki o ozdobnie wycinanych brzegach.

- MŁYN WODNY z Woli Komborskiej (pow. krośnieński) pochodzi z 2. połowy XIX wieku. Na teren parku sanockiego przewieziony został w listopadzie 1963 roku. Ten niewielkich rozmiarów obiekt przemysłowy posiada charakterystyczną sylwetę dzięki dachowi nadwieszonemu od strony wejścia, który tworzy podcień. Młynek o niewielkiej zdolności produkcyjnej służył potrzebom jednego gospodarstwa i najbliższym sąsiadom. Podobne przemysłowe obiekty poruszane siłą wody powszechnie występowały we wsiach pogórzańskich do I wojny światowej. Obecnie jest ich na terenie południowej Rzeszowszczyzny zaledwie 30 i to w większości nieczynnych. Młynek z Woli Komborskiej poruszany jest za pomocą wodnego koła nasiębiernego, poruszanego siłą wody spadającej z góry na łopatki koła. We wnętrzu znajdują się oryginalne urządzenia mennicze.

- ZESPÓŁ ZABUDOWAŃ PLEBAŃSKICH. Budynki plebańskie, obok kościoła i dworu, należały do najokazalszych we wsi. Podobnie księże zabudowania gospodarcze zasadniczo różniły się od chłopskich. Zabudowania te składające się z budynku właściwej plebanii, stodoły i spichlerza nie stanowią jednorodnego zespołu, przeniesione są z różnych miejscowości, niemniej reprezentują typowy przykład pogórzańskiego kompleksu plebańskiego, który w podobnym układzie można jeszcze do dzisiaj oglądać.
Obszerny drewniany budynek plebani pochodzi najprawdopodobniej z drugiej połowy XIX wieku, o czym m.in. świadczą fragmenty gazet, którymi uszczelniane były belki, odnalezione podczas demontażu obiektu. Na podstawie wydarzeń opisywanych aktualnie przez te czasopisma można ustalić przypuszczalną datę wzniesienia obiektu na lata 1863-65. Budynek o ścianach modrzewiowych, wiązanych na rybi ogon, z obciętymi wtórnie ostatkami; dach czterospadowy, krokwiowy, pokryty gontem. Stoi na kamiennej podmurówce. Wejście główne wychodzi na zabudowania gospodarcze, tj. stodołę i spichlerz, które zostały usytuowane prostopadle do elewacji frontowej budynku. Centrum obiektu zajmuje obszerna sień, z której wchodzi się na wprost do obszernego pokoju-salonu. Po prawej stronie od wejścia znajdują się dwa pomieszczenia-pokoje (pierwotnie pokój i węższy od niego alkierz), po lewej stronie sieni jest kuchnia z przejściem do małej sionki gospodarczej, za którą jest komora oraz równolegle do salonu usytuowany pokój. Wnętrza plebanii posiadać będą gliniane i kaflowe piece pokojowe, a w przyszłości wyposażone zostaną zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.
Imponującej długości i ciekawej konstrukcji jest drugi z obiektów wchodzących w skład zespołu plebańskiego - a mianowicie stodoła z Nozdrzca w pow. brzozowskim, która pierwotnie była dworskim gumnem, w latach 1890-92, w czasie gdy grunty plebańskie w Nozdrzcu były dzierżawione przez dwór, została przeniesiona w obręb zabudowań plebańskich. Obiekt został wykupiony i rozebrany w sierpniu 1967 roku, jego budowa zostanie ukończona w roku 1970. Stodoła posiada bardzo ciekawe sygnatury rzucające światło na datę jej powstania. Na pionowych słupach wchodzących w skład konstrukcji południowych wrót widnieje wyryty rok 1855, przyjęty jako rok budowy stodoły. Stodoła zbudowana została bez jednego gwoździa, a jej elementy łączone są kołkami.
Trzeci z obecnie stojących obiektów, wchodzących w skład zabudowań plebańskich - to spichlerz z Grabownicy w powiecie brzozowskim. Zbudowany na rzucie prostokąta spoczywa na podmurówce z kamienia łamanego, o zrębie wykonanym z bali łączonych na rybi ogon, ściany od zewnatrz obijane gontem. Obiekt jest nakryty dachem czterospadowym, krokwiowo-jętkowym. Od strony wejściowej do spichlerza wysuniętym poza lico ściany na półtora metra. Drzwi wejściowe, znajdujące się w ścianie wzdłużnej, prowadzą do jednopomieszczeniowego wnętrza, oświetlonego małym prostokątnym okienkiem. Po lewej stronie drzwi wejściowych umieszczone są schody typu drabiniastego, prowadzane na poddasze. We wzdłużnej połaci dachu, od elewacji frontowej znajduje się okienko tzw. "wole oczko", szerokości 18 cm. We wnętrzu obiektu zrekonstruowano przegrody z desek przeznaczone do przechowywania poszczególnych gatunków zboża. Uzupełnienie zabudowań gospodarczych stanowić będzie w przyszłości stajnia, która stanie pomiędzy spichlerzem i stodołą.
Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku sprawuje także opiekę merytoryczna i konserwatorską nad obiektami ludowej architektury, znajdującymi się w naturalnym środowisku; są to tzw. oddziały terenowe MBL.

CERKIEW-DZWONNICA w Dobrej Szlacheckiej (pow. Sanok) stanowi rzadki przykład wolnostojącej drewnianej cerkwi wieżowej. Usytuowana we wschodniej części cmentarza, otaczającego drugą, nowszą cerkiew z końca XIX wieku, posiada 4 kondygnacje. Przyiemie murowane jest z kamienia z bramą na przestrzał sklepioną kolebkowo. Druga kondygnacja drewniana, izbicowa, nadwieszona jest na 4 słupach z gankiem obiegającym pomieszczenie cerkiewki. W górnych kondygnacjach zawieszono XVII-wieczny dzwon. Całość nakryta jest namiotowym dachem z gontów. Dokładnej daty powstania obiektu jak dotąd nie ustalono (od XV do XVII wieku).

CERKIEW w Uluczu (pow. brzozowski). Jest jednym z najcenniejszych zabytków drewnianego budownictwa w województwie rzeszowskim. Znajduje się na szczycie stromej zalesionej góry Dębnik. Wykazuje ona wiele wspólnych cech z najstarszymi (nieistniejącymi już) cerkwiami położonymi na wschód od Sanu (np. Torki, Dusowce, pow. przemyski). Cerkiew składa sięz babińca, kwadratowej nawy i trójbocznie zamkniętej części kapłańskiej oświetlonej trzema okienkami. Nad częścią środkową znajduje się ośmioboczna kopuła na ośmiobocznym bębnie. Całość kryta gontem. Babiniec obiegają wkoło soboty. Na północnej ścianie obiektu zachowały się fragmenty polichromii należącej do najstarszych tego rodzaju malowideł. We wnętrzu cerkwi umieszczono oryginalny XVII-to wieczny ikonostas (mal. M. Dźengołowicz).

KOŚCIÓŁ w Haczowie (pow. brzozowski) zajmuje wyjątkową pozycję wśród istniejących XV-wiecznych drewnianych kościołów gotyckich w Polsce i południowo-środkowej Europie. Obiekt trzynawowy, na planie prostokąta, zbudowany jest z belek jodłowych na węgieł. Nawę główną i prezbiterium przykrywa wspólny wysoki dach. Dookoła ścian zewnętrznych biegły niegdyś soboty, zachowane obecnie jedynie w partii wieżowej. Wejście od zachodu prowadzi przez dzwonnicę, zbudowaną w słup, o ścianach pochyłych, dźwigających pięterko z dzwonami, zwieńczone hełmem z latarnią. W roku 1955 odkryto w kościele fragmenty gotyckiej polichromii, co pozwoliło na przesunięcie daty budowy obiektu na połowę XV wieku. Kościół haczowski był na przestrzeni wieków wielokrotnie remontowany i odnawiany. Po wystawieniu w pobliżu nowego murowanego kościoła, stary drewniany obiekt przestał być użytkowany.

Opracowane na podstawie tekstu Anny Kisielewskiej

MUZEUM BUDOWNICTWA LUDOWEGO w Sanoku
ul. Traugutta 3, 38-500 Sanok
tel. (0-137) 309-04, 309-34


Z A P R A S Z A M Y !



Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych