MUZEUM PÓŁNOCNO-MAZOWIECKIE W ŁOMŻY
ul. Krzywe Koło 1, 18-400 Łomża
tel. (0-86) 216-51-92

Początki Muzeum w Łomży sięgają roku 1927 kiedy to zostało założone przez Adama Chętnika Muzeum Kurpiowskie, a później (od 1933 r.) działająca obok Muzeum Stacja Badań Naukowych Dorzecza Środkowej Narwii. W czasie wojny Stacja była placówką akcji podziemnej w Warszawie i w kilku miejscowościach pod Warszawą. Po wojnie została przeniesiona do Nowogrodu. Adam Chętnik jako kierownik Stacji już w 1945 roku prowadził badania z etnografii i kultury ludowej, który kontynuował w 1946 roku w Łomży. Wynajął tu lokal, w którym urządził bibliotekę, gromadził resztki po Stacji itp. W 1946 roku początkowo w ramach Instytutu Pólnocno-Mazowieckiego, a po jego rozwiązaniu w 1947 roku - Oddziału Towarzystwa Naukowego Płockiego. Kierownictwo objął Adam Chętnik. Przez cały czas gromadzono resztki po przedwojennych placówkach i inne eksponaty z zakresu przyrody, historii, etnografii i sztuki ludowej. Muzeum otrzymało lokal przy al. Legionów 18, w którym mieściło się do 1957 roku. Muzeum wymagało coraz większej powierzchni ekspozycyjnej i magazynowej. W 1956 roku w listopadzie Muzeum przeniosło się na trzecie piętro budynku przy ul. Sadowej 4. W tym samym roku rozpoczęła się również, planowana od wielu lat, odbudowa Skansenu w Nowogrodzie.
W lipcu 1957 roku muzeum przeszło pod nadzór Muzeum Okręgowego w Białymstoku. W 1975 roku placówka została przekształcona na Muzeum Okręgowe. We wrześniu 1978 roku otwarto nową siedzibę Muzeum przy ul. Krzywe Koło 3. W 1996 roku Muzeum rozpoczęło przyznawanie własnej nagrody "Bursztynowego Kierca". Jest to miniatura tradycyjnego elementu zdobniczego chaty kurpiowskiej, zrobiona z bursztynu, szyszek sosnowych i słomy. Honoruje ona szczególne zasługi dla muzeum, wkład w jego rozwój i popularyzację.
W 1997 roku galerię Sztuki Współczesnej przeniesiono do nowej siedziby przy ul. Długiej 13. W 1998 roku muzeum obchodziło swoje piędziesiolecie, w ciągu tego pół wieku zorganizowało 368 wystaw czasowych, które wraz z wystawami stałymi obejrzało ponad 700 tys. widzów.
Muzeum posiada ponad 17 tys. eksponatów, które pokazywane są na wystawach czasowych, ponieważ z braku odpowiednich pomieszczeń prezentowana jest tylko jedna wystawa stała - bursztynu. Muzeum eksponuje również zbiory i wystawy innych placówek i osób prywatnych.

DZIAŁ ETNOGRAFICZNY

Wśród pierwszych, eksponatów "założycielskich" znalazło się kilkanaście dziewiętnastowiecznych narzędzi i wyrobów kowalskich, które pozostały ze zniszczonego w czasie II wojny światowej Muzeum Kurpiowskiego w Nowogrodzie. Adam Chętnik szybko gromadził eksponaty dzięki znajomości terenu i posiadaniu licznych kontaktów osobistych z mieszkańcami regionu, przede wszystkim z twórcami ludowymi. Początkowo większość zbiorów stanowiły wyroby z zakresu rzemiosła i sztuki ludowej, stopniowo poszerzane o przedmioty i narzędzia użytkowe, które były zbierane z myślą o odbudowie Skansenu w Nowogrodzie. W drugiej połowie lat sześćdziesiątych podzielono eksponaty między dział etnograficzny Muzeum w Łomży i Skansen w Nowogrodzie. Na miejscu pozostały głównie wyroby ze sztuki ludowej i rzemiosła. Do Nowogrodu powędrowały eksponaty z zakresu kultury materialnej, a więc podstawowych i dodatkowych zajęć ludności, wyposażenia wnętrz oraz niewielka część zabytków sztuki ludowej potrzebna do pokazania, w miarę wiernie, życia na wsi kurpiowskiej.
Obok zabytków z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej oraz Kurpiowskiej Puszczy Białej (głównie strój i garncarstwo) gromadzone są eksponaty z terenów zamieszkałych przez drobną szlachtę mazowiecką. Tereny te ciągną się szerokim pasem na wschód i południe od Puszczy Zielonej. Poza tym dział prowadzi badania penetracyjne na obszarze północnej potowy naszego województwa. Historycznie ujmując jest to najdalsza, północno-wschodnia część Mazowsza. Wyniki tych badań zachowywane są w fotograficzno-opisowym archiwum działu.
Najcenniejszą kolekcją jest zbiór ludowych świątków drewnianych datowanych głównie na XIX w. i pocz. XX w. Ozdobą kolekcji jest św. Wawrzyniec - rzeźba pochodząca prawdopodobnie z XVII, z nieistniejącej obecnie kapliczki w Starej Łomży, która została postawiona na miejscu średniowiecznego kościoła, pod wezwaniem właśnie św. Wawrzyńca. Znaczącą kolekcję tworzą wycinanki z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej. W 1994 roku Muzeum otrzymało ponad trzysta sztuk wycinanek pochodzących ze zbiorów Adama Chętnika.
Od Pani Leonii Górskiej z Łomży otrzymaliśmy w darze, w 1973 roku album z kolekcją próbek koronek klockowych, która liczy ponad 300 wzorów wykonanych w okresie 1880-1914 roku. Koronki wykonane klockami zdobiły stroje miejskich elegantek. W zbiorach posiadamy także całe serwety wykonane szydełkiem oraz przykłady wspaniałych koronek zdobiących fartuchy i różne obrusy.
Na szczególną uwagę zasługuje kolekcja ubiorów ludowych, wśród której wyróżnia się strój z Kurpiowskiej Puszczy Zielonej reprezentujący wszystkie zmiany jakie zachodziły, przede wszystkim w ubiorach kobiecych, od końca XIX do obecnych czasów. Warto również wspomnieć o dużym zestawie tkanin głównie dekoracyjnych.
Szeroko reprezentowane jest w zbiorach rzemiosło i zajęcia pozarolnicze, głównie garncarstwo, kowalstwo i plecionkarstwo. Wśród kowalskich niewielką ilość stanowią przedmioty zdobione: okucia budowlane i do pojazdów. Znaczna część to okucia do narzędzi rolniczych, narzędzia kowalskie i do obróbki drewna. Wśród zbiorów garncarskich i plecionkarskich przeważają naczynia służące do przenoszenia, gromadzenia i przechowywania produktów spożywczych, a także spożywania posiłków.

DZIAŁ BURSZTYNU

Dział Bursztynu istniał w łomżyńskim Muzeum od czasu jego powstania. Gromadził eksponaty dotyczące bursztynu z terenu dorzecza Narwi środkowej, stąd w skrócie mówimy dzisiaj o zbiorach bursztynu kurpiowskiego. Początek zbioru stanowiły eksponaty będące depozytem Stacji Badań Naukowych Dorzecza środkowej Narwi w Nowogrodzie oraz prywatne depozyty Adama Chętnika, przekazane w późniejszym okresie przez Jadwigę Chętnikową na własność Muzeum.
Pierwsza wystawa bursztynu w Łomży - a należy zaznaczyć, że była to pierwsza wystawa bursztynu w Polsce - miała miejsce w pomieszczeniu Muzeum przy al. Legionów, w 1950 roku. Stałą wystawę bursztynu utworzono w 1958 roku, już w nowym lokalu Muzeum przy ul. Sadowej.
Od początku maja 1978 roku wystawa stała przestała istnieć: wszystkie prawie eksponaty zostały skradzione, a sprzęt zniszczony. Po odzyskaniu eksponatów, mimo, że część z nich uległa zniszczeniu, wznowienie wystawy w prawie niezmienionym układzie odbyto się w 1980 roku już w nowej siedzibie Muzeum przy ul. Krzywe Koło. Aktualnie zgromadzonych jest ponad tysiąc eksponatów, a ich podział wg katalogu rzeczowego przedstawia się następująco:
1. Surowiec, ziemie bursztynonośne
2. Gatunki bursztynu
3. Wyroby z bursztynu
4. Warsztaty, narzędzia, naczynia, meble
5. Półwyroby, odpady
6. Mapy
7. Rysunki, ilustracje, teksty objaśniające
8. Żywice, kora, pnie sosnowe
9. Inne (w tym wyroby z materiałów przypominających bursztyn)
10. Bursztyn i wyroby bursztynowe spoza terenu Puszczy Kurpiowskiej (Litwa, Pomorze, Mazury)
Zbiór bursztynu, nieliczny w stosunku do eksponatów innych działów Muzeum, to unikalny, największy zbiór regionalny w Polsce, bogato dokumentujący fragment ogólnych dziejów bursztyniarstwa. Jest oceniany bardzo pozytywnie w środowiskach muzealnych. Niestety, z powodu stałego braku środków finansowych, nie może być należycie przedstawiony i eksponowany, pozostaje wciąż zbiorem mało znanym.

ARCHEOLOGICZNY I NUMIZMATYCZNY

Powstanie działów w dużej mierze związane jest ze zbieracką pasją Adama Chętnika, który już od około 1911 roku penetrował tereny w okolicach Nowogrodu w poszukiwaniu zabytków archeologicznych. Zgromadził je później w utworzonej przez siebie Stacji Naukowo-Badawczej. Tam również znalazły schronienie luźne znaleziska monet. Po II wojnie światowej ocalałe eksponaty trafiły do Muzeum w Łomży i Nowogrodzie (m.in. żelazne topory i groty). Znaleziska Adama Chętnika i materiały z badań wykopaliskowych stały się podstawą do powołania działu archeologicznego. Zbiory archeologiczne powiększane są systematycznie.
Zbiory archeologiczne dokumentują przeszłość województwa łomżyńskiego od schyłkowego paleolitu po późne średniowiecze. Zabytki z epoki kamiennej pochodzą ze znalezisk przypadkowych. Późnopaleolityczny grot krzemienny z Mątwicy, mezolityczne narzędzia z Grądów Woniecko, liczne neolityczne siekierki i toporki zostały ofiarowane nam przez znalazców. Ratownicze badania wykopaliskowe w Ołtarzach Gołaczach, Rybakach i Żebrach Wielkich dostarczyły materiałów kultury łużyckiej z epoki brązu. Efektowne zabytki datowane na okres późnolateński i wpływów rzymskich pochodzą z cmentarzysk ciałopalnych z Miastkowa, Gródka, Mątwicy; wczesnośredniowieczne - z grodzisk w Starej Łomży, Truszkach Zalesiu, Małym Płocku.
Badania w Nowogrodzie pozwoliły poznać założenia przestrzenne średniowiecznego miasta. Na obecnym Placu Ziemowita odkryto częściowo zachowane kamienne fundamenty zamku, pozostałości gotyckiego ratusza i zarys nowogrodzkiej świątyni. Wśród ruchomych zabytków na uwagę zasługują: mosiężna patena, szklany kielich tzw. flet oraz brązowa ozdoba z wyobrażeniem jeźdźca na koniu. Unikalnym zabytkiem z okolic Nowogrodu jest przypadkowo znaleziona wczesnoneolityczna zawieszka kościana z wyrytymi sylwetkami jelenia i łani.
W zbiorach dominują przedmioty codziennego użytku - narzędzia i ceramiki, również używane okazjonalnie jak broń czy ozdoby. Szczególnym rodzajem są przedmioty luksusowe, napływające na nasze tereny już od początków nowej ery. W okresie wpływów rzymskich były to szklane paciorki i brązowe zapinki pochodzące z naddunajskich prowincji Imperium odkryte w Gródku oraz srebrne denary z Morgownik. W okresie wczesnego średniowiecza importy stały się liczniejsze. Z grodziska w Starej Łomży pochodzą: srebrna zawieszka brakteatowa z Gotlandii, żelazna misa ze śląska, fragment misy romańskiej z Europy Zach., zawieszka z Jaćwieży, przęśliki z różowego łupku z Owrucza na Wołyniu; z grodziska w Małym Płocku - bizantyjskie paciorki szklane; z cmentarzyska w Kokoszkach - bogato ornamentowana brązowa bransoleta z Litwy. Wśród importów wyjątkowym znaleziskiem jest skarb wczesnośredniowiecznych srebrnych ozdób i monet przypadkowo odkryty w Górze Strękowej, składający się z dwu zausznic, czterech paciorów i 29 dirhemów arabskich. Wyjątkowej urody ozdoby łączą wysoki poziom techniczny z walorami artystycznymi. Paciory pochodzą z Kijowszczyzny, zausznice są importem z bizantyjsko - orientalnego kręgu kulturowego. Ze względu na warunki lokalowe Muzeum nie mogło zorganizować stałej ekspozycji archeologicznej. Zabytki pokazywano na wystawach czasowych.

Wśród numizmatów zdecydowaną większość stanowią monety i banknoty polskie. Są także: rosyjskie, szwedzkie, pruskie, co wiąże się z położeniem geograficznym województwa. Najstarszymi monetami w zbiorach są dwa rzymskie denary. W zbiorach Muzeum znajduje się 10 skarbów. Ukryte w XVII w. pochodzą z Pęchratki, Leopoldowa, Łomży I, Łomży II, Dobrzyjałowa, Przytul, Figli Białych, Włodek; z przełomu w. XVII/XVIII - z Wyrzyk, w w. XIX z Dobregolasu. Naczynia, w których złożony był depozyt, zachowały się jedynie z Pęchratki i Dobrzyjałowa (dzbanuszki) oraz dwa kafle miskowe z Włodek. Wśród monet z Przytul znajdują się trzy dukaty niderlandzkie i jeden węgierski, jedyne jak na razie monety złote w naszych zbiorach. Z Przytul pochodzą też rzadkie półtoraki Jana Kazimierza bite w mennicy lwowskiej w 1661 roku.
Oprócz monet i banknotów gromadzone są medale upamiętniające ważne wydarzenia historyczne, poświęcone wybitnym Polakom, dziejom oręża polskiego, a także dokumentujące działalność medalierską artystów łomżyńskich: Stanisława Lutostańskiego, Janusza Czarnego, Jerzego Swoińskiego, Antoniego Mieczkowskiego.
Coraz wyraźniej zarysowuje się kolekcja papierów wartościowych, której perełką jest 5% List Zastawny Towarzystwa Kredytowego Miasta Łomży wystawiony w 1912 roku. Na uwagę zasługują również weksle oprotestowane wystawione w latach trzydziestych w śniadowie, na których widnieją pieczęcie łomżyńskich notariuszy i banków.
Brak stałej ekspozycji numizmatycznej rozwiązywany jest przez przygotowywanie wystaw czasowych. Eksponaty z naszych zbiorów wypożyczane były na wystawy do muzeów w Warszawie, Białymstoku, Ostrołęce.

DZIAŁ HISTORYCZNY

W dziale tym gromadzone są obiekty różnego rodzaju: dokumenty archiwalne, ikonograficzne (zdjęcia i pocztówki), mapy, książki, prasa, podręczniki szkolne, dokumenty tożsamości, militaria, przedmioty codziennego użytku, urządzenia techniczne. Spośród tych obiektów przeważają związane z historią miasta Łomży i okolic oraz ich mieszkańców. Najstarszym zabytkiem znajdującym się w zbiorach działu jest dokument z XVI wieku wystawiony poborcy podatkowemu dla ziemi wiskiej i łomżyńskiej. Do interesujących obiektów, bardzo dobrze zachowanych, należy zaliczyć m.in. mapę Polski z 1772 roku oraz cztery pieczęcie pochodzące z okresu gubemialnego: magistratu miasta Łomży, Kasy Ekonomicznej, Stowarzyszenia Rzemieślników Łomżyńskich i pieczęć prywatna fabrykanta kapeluszy Berka Zacharowica Drozdowicza.
Jeżeli chodzi o historię Łomży i okolic, to muzealia zgromadzone w dziale historycznym można podzielić na następujące grupy:

I. Ikonografia.
1. Pocztówki:
Najstarsze pocztówki z widokami Łomży pochodzą z końca XIX wieku. Ogromna większość została wydana w latach 1913 lata 30-te XX wieku. Do najciekawszych i najbardziej cennych z pewnością należą te z widokami budynków i fragmentów miasta, których już nie ma: synagoga, kościół ewangelicki, kinematograf Mirage i wiele innych. Obecnie w naszych zbiorach znajduje się około 100 pocztówek z widokami dawnej Łomży.
2. Fotografie:
a/ wojsko - przeważają tu zdjęcia związane ze stacjonującym w Łomży 33 Pułkiem Piechoty. Są wśród nich zarówno zdjęcia grupowe jak i pamiątkowe poszczególnych żołnierzy.
b/mieszkańcy - są to najczęściej portrety i zdjęcia rodzinne, ilustrujące zarówno przekrój społeczny mieszkańców jak i ówczesną modę.
c/ zakłady fotograficzne - dzięki gromadzonym zdjęciom możemy dowiedzieć się ile i jakie zakłady fotograficzne działały w Łomży na przestrzeni kilkudziesięciu lat (od 2. połowy XIX wieku do wybuchu II wojny światowej).

II. Szkolnictwo i oświata.
1. świadectwa.
Są to świadectwa szkolne oraz zaświadczenia i świadectwa z ukończenia kursów (np. pedagogicznego czy szycia na maszynie).
2. Podręczniki szkolne.
Gromadzone są podręczniki z różnych okresów - od najstarszych pochodzących z końca XIX wieku aż po lata 60-te XX w. Uzupełniane to jest lekturami szkolnymi wtedy obowiązującymi.
3. Dzienniczki uczniowskie z końca XIX wieku.
4. Pisma urzędowe władz oświatowych.

III. Dokumenty tożsamości.
1. Paszporty - najwięcej pochodzi z czasów carskich, są również z okresu międzywojennego. Jednym z ciekawszych jest paszport wystawiony w Imperium Ottomańskim.
2. Legitymacje - są to zarówno legitymacje służbowe, jak i członkowskie różnych organizacji społecznych. Najwięcej pochodzi z 20-lecia międzywojennego.
3. Dokumenty okupacyjne to przede wszystkim ausweisy i karty pracy,

IV. Prasa.
Do najstarszych należą "Echa Płockie i Łomżyńskie" z 1905 roku oraz "Wspólna Praca" z 1910 r. Z kolei bardzo ciekawe są dwa numery "Wolnej Łomży" z 1939 roku z czasów pierwszej okupacji sowieckiej.

V. P.O.W. na Ziemi Łomżyńskiej.
Zbiór liczy ponad 100 dokumentów związanych z działalnością POW w II obwodzie (Wysokie Mazowieckie) X okręgu łomżyńskiego. Są wśród nich rozkazy, pisma okólne, sprawozdania z placówek terenowych oraz wnioski o nadanie Krzyża POW. Część tych dokumentów jest ściśle związana z 33 Pułkiem Piechoty.

VI. Życie kulturalne w Łomży.
W tej grupie dokumenty pochodzą z I wojny światowej i 20-lecia międzywojennego.
1. Afisze i programy wieczorów artystycznych:
Pochodzą one z lat 1915-1918 czyli z czasów okupacji niemieckiej w czasie I wojny światowej. Jest to dokumentacja przedstawień teatralnych i wieczorów literackich, na jakie zgodę musiały wyrazić władze okupacyjne.
2. Książki:
W dziale gromadzone są książki zawierające różnego rodzaju stemple: bibliotek, czytelni i szkól istniejących w Łomży na przestrzeni XIX i XX wieku, osób prywatnych oraz książki wydawane w Łomży.

VII. Zasłużeni dla Ziemi Łomżyńskiej.
Adam Chętnik - badacz Kurpiowszczyzny, założyciel Skansenu w Nowogrodzie (1927 r.) i Muzeum w Łomży (1948 r.). Na ten największy zbiór (ponad 400 obiektów) działu historycznego składają się:
1. przedmioty użytkowe - talerze, materiały do fotografowania, materiały piśmienne
2. korespondencja urzędowa dotycząca działalności naukowej i społecznej Chętnika
3. fotografie - portrety Chętnika i zdjęcia dokumentujące Kurpiowszczyznę i jej mieszkańców
4. rysunki wykonane przez Chętnika o tematyce podobnej do zdjęć
5. broszury i maszynopisy autorstwa A. Chętnika
6. legitymacje

Tyburcy Chodźko - fotograf i działacz społeczny mieszkający w Łomży w ostatnich 20 latach XIX wieku. Na zbiór dotyczący jego działalności składają się:
1. fotografie - portrety, w tym członków jego rodziny
2. projekty architektoniczne jego domu
3. odpis jego testamentu
4. pisma urzędowe
5. dokumenty związane z działalnością fundacji jego imienia.

VIII. Wspomnienia łomżyniaków- maszynopisy osób związanych z Łomżą, dotyczące ich pobytu w Łomży i historii miasta.

IX. Militaria - to przede wszystkim kule armatnie z XIX wieku, łuski pocisków i bagnety.


DZIAŁ SZTUKI
Dział Sztuki Regionalnej założono z myślą zachowania dorobku kulturalnego, w zakresie sztuki profesjonalnej, naszego regionu. Przez lata zbierano głównie obrazy, a także inne dzieła plastyczne rodzimych artystów, ale nie tylko. Do artystów, którzy pokochali ziemię łomżyńską, należał Iwowianin Tadeusz Roman Żurowski. Z wykształcenia architekt, a z zamiłowania grafik oraz archeolog, który prowadził, między innymi w Łomży i Nowogrodzie, prace wykopaliskowe. Oba zainteresowania Żurowski umiejętnie łączył. Większość jego prac jest tematycznie związanych z archeologią. Warto dodać, że na wielu pozostałych grafikach, które posiadamy, czytelne są inspiracje kulturą kurpiowską: architekturą i wycinankami. Kupowane w 1979 r. prace Żurowskiego znacznie powiększyły muzealne zbiory, bo aż o 360 numerów inwentarzowych. Są to grafiki w technice linorytu, z których większość to ekslibrisy, oraz różnotematyczne drzeworyty. Posiadamy również kilka klocków drzeworytniczych.
Istotnym wydarzeniem w historii naszego muzeum było przekształcenie w 1992 r. Biura Wystaw Artystycznych w Galerię Sztuki Współczesnej Muzeum Okręgowego. W związku z tym zbiory BWA weszły do kolekcji muzealnej, zwiększając stan posiadania Działu Sztuki Regionalnej o 119 obiektów. Zgromadzone przez BWA dzieła plastyczne nie tylko ilościowo wzbogaciły muzealny inwentarz. Okazało się bowiem, że niekoniecznie są to prace związane z regionem łomżyńskim. Również nabyte wcześniej przedmioty rzemiosła artystycznego, mimo że pochodzące z kolekcji z okolic Łomży, przecież na tym terenie nie zostały wyprodukowane. Z tych przyczyn Dział Sztuki Regionalnej należało przekształcić w Dział Sztuki.
W 1995 r. obie grupy obiektów, tj. zabytkowe rzemiosło artystyczne i plastykę współczesną, rozdzielono w ramach jednego działu. W pierwszej grupie znalazła się nie tylko tzw. sztuka użytkowa, ponieważ kilka obiektów należałoby zakwalifikować inaczej.
Do kategorii rzeźby należy zaliczyć barokową (XVII w.?) rzeźbę Chrystusa Zmartwychwstałego i portretowy płaskorzeźbiony medalion epitafijny z brązu. Dziedzinę malarstwa reprezentuje 9 ikon. Problematyczna jest z kolei klasyfikacja trzech ikon z brązu, w tym dwóch miniaturowych - podróżnych, oraz dwóch prawosławnych krzyży, również z brązu. Podział eksponatów okazał się więc sprawą niełatwą. Jednakowoż tylko teoretycznie, ponieważ praktyka okazała się łatwiejsza. Podziału dokonano według dwóch uzupełniających się, choć nieostrych kryteriów. Jednym z nich jest użytkowość obiektów, a drugim ich zabytkowość - przedmioty pochodzą przynajmniej z okresu międzywojennego. Trzon Działu Sztuki "zabytkowej" stanowi jedna z najliczniejszych w Polsce kolekcja ok. 130 lamp naftowych. Zabytki wykonane są z różnych materiałów i w różnych stylach w zależności od panującej w danym okresie mody. Oprócz lamp naftowych w naszych zbiorach znajdują się wspomniane już patery oraz kufle, ikony i zegary. Resztę stanowią pojedynczo w zasadzie reprezentowane przedmioty, takie jak stolik, biżuteria, sztućce, lusterko i szczotka etc.

DZIAŁ OŚWIATOWY
Dział Oświatowy jest jedną z bardziej znaczących komórek organizmu muzealnego, bez którego dobrze funkcjonująca placówka nie może się obyć. Specjalizuje się w zakresie upowszechniania treści kulturowych, propagowania muzealnictwa, obsługi zwiedzających oraz metodologii pracy oświatowej wyrażającej się w upowszechnianiu wiedzy, kultury i sztuki.
Wygospodarowano spośród niewielu pomieszczeń i urządzono salę oświatową, w której odbywają się lekcje muzealne z określonych dziedzin nauki takich jak historia, archeologia czy etnografia.
Lekcje prowadzone przez specjalistów są uzupełnieniem i pogłębieniem wiedzy zdobytej podczas nauki w szkole. Specyficzna atmosfera muzeum oraz wykorzystywanie eksponatów jako środka dydaktycznego, stwarza sprzyjające warunki do lepszego i łatwiejszego kontaktu z młodymi ludźmi. W muzeum należy więc szukać sposobów na pobudzenie inwencji uczniów, bo w zależności od tematyki, ekspozycje również mogą służyć jako pomoce dydaktyczne w procesie nauczania.
Inną popularną formą przekazywania informacji są filmy oświatowe i naukowe, wiążące się tematycznie z zagadnieniami poruszanymi na lekcjach czy też wystawami czasowymi. Dużą popularnością cieszą się konkursy rysunkowe oraz organizowana od trzech lat cykliczna, przeznaczona głównie dla przedszkoli i młodszych dzieci szkół podstawowych, impreza pod nazwą Spotkania Mikołajkowe. W 1997 roku, tylko w ciągu 12 dni, bawiło się z Mikołajem 1500 dzieci z Łomży i najbliższych okolic. Z całą pewnością jest to udana forma pracy oświatowo-wychowawczej. Odbywa się zawsze w scenerii wystaw o tematyce dziecięcej lub wybitnie świątecznej.
Dział Oświatowy organizuje także spotkania z ciekawymi ludźmi, pomaga przygotowywać koncerty i recitale oraz propaguje zbiory muzealne uczestnicząc w wydawaniu przewodników, folderów i informatorów.

PRACOWNIA FOTOGRAFII I WIDEO
Pierwszym etatowym fotografem w Muzeum był Zygmunt Dudo, który do czasu przejścia na emeryturę wykonał w latach 1955-1965 ok. 5 tyś. negatywów formatu 24 x 36 mm i ok. 800 neg. 6x6 cm. Część negatywów w postaci szklanych klisz 9 x 12 cm wykonał przedwojennym aparatem "Mentor". W latach 1966-67 etnograf z Muzeum, mgr Maria Fabicka podczas wyjazdów terenowych wykonała 250 negatywów małoobrazkowych.
Drugi etatowy fotograf, Bolesław Deptula w ciągu 30 lat pracy, od 1968 roku wykonał ok. 33 tysiące neg. Małoobrazkowych i ok. 7 tyś. 6 x 6, w tym od roku 1992 prawie wyłącznie barwne trzema aparatami, typu: Praktica Nova B, Pentacon Six 6x6 oraz Ołympus OM 2.
Podstawowym zadaniem Pracowni jest dokumentowanie życia Muzeum, gromadzenie negatywów, przezroczy, taśm wideo i udostępnianie swoich zbiorów. Fotografuje się napływające wykopaliskowe. Do obowiązków fotografa należy także obsługa wystaw, imprez i wydawnictw. Archiwum fotograficzne udostępniane wszystkim zainteresowanym, najczęściej wykorzystywane jest przez szkoły, studentów i badaczy Ziemi Łomżyńskiej.
W latach 1960-70 Muzeum czyniło starania o poszerzenie działalności dokumentacyjnej o technikę filmową: nie udało się zdobyć funduszy na kamerę 16 mm i projektor. Tym cenniejsze są dwa filmy krótkometrażowe 16 mm przechowywane w archiwum Pracowni: cz.-biały pt. "Palmowa Niedziela" z 1965 r. - autor Robert Deptuła i barwny również o palmach z roku 1971 wykonany przez Wiktora Wolkowa - co jest rarytasem dla znawców, bo słynny fotografik przyrody od tej strony jest mało znany. Od 1988 r. Pracownia zaczęła rejestrować działalność Muzeum wypożyczoną kamerą wideo, a od roku 1993 służbową typu S-VHS, co zaowocowało zebraniem ok. 45 godz. materiału dokumentacyjnego, z którego zmontowano szereg filmów oświatowych, m.in. "Palmy kurpiowskie", "Spływ Narwią", "Kapliczki przydrożne", "Zaproszenie do Muzeum" itd. Pracownia wielokrotnie korzystała z prawa organizacji samodzielnych wystaw. Były to m.in.: "Pradzieje Ziemi Łomżyńskiej" - 1979, "Z prądem Biebrzy" - 1988, "Domowe archi- wum" - 1988 (Wyróżnienie Ministra Kultury i Sztuki w ogólnopolskim konkursie "Najciekawsze wydarzenie muzealne roku"), "Wędrówki po Rossie" - 1991, "Spływ Krutynią" - 1993 (szlakiem Melchiora Wańkowicza) i "Z prądem Narwi" - 1994 (szlakiem Glogera). Zwykle dopiero po latach fotografię postrzega się jako cenne świadectwo historyczne i kiedy jest za późno szuka się oryginalnych negatywów. Aby tego uniknąć Muzeum stale apeluje zwłaszcza do znanych fotografów łomżyńskich o oddawanie w depozyt starych negatywów, bo to będzie najlepszym zabezpieczeniem dorobku ich życia. Już bezpowrotnie straciliśmy: negatywy dr Bolesława Czyżewskiego - zbiór po jego śmierci został spalony i 10 albumów Zygmunta Dudo skradzionych jego rodzinie. Godny podkreślenia jest dar rodziców zmarłego w 1983 r. Marcina Niemczury, którzy przekazali Muzeum ok. 500 negatywów, niezwykły wizerunek młodego pokolenia lat 80-tych - dzięki temu zbiór przetrwa w odpowiednich warunkach i będzie przypominany społeczeństwu.

MUZEUM PÓŁNOCNO-MAZOWIECKIE w Łomży
ul. Krzywe Koło 1, 18-400 Łomża
tel. (0-86) 216-51-92

Z A P R A S Z A M Y !



Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych