MUZEUM TECHNIK CERAMICZNYCH W KOLE
ul. M. Kajki 44, 62-600 Koło
tel. (0-63) 272-15-59

Aktualne ekspozycje:
1. Fajans kolski - formy, dekoracje, techniki zdobnicze - stała ekspozycja
2. Ziemia Kolska w akwareli Tadeusza Osińskiego - stała ekspozycja
3. Lampy naftowe i świeczniki ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Koninie - do 30.09.2004
4. Koło w ikonografii - do 31.10.2004


Zamiar utworzenia placówki muzealnej w Kole powstał w okresie II Rzeczpospolitej. Wśród inicjatorów był Czesław Freudenreich. To on własnym sumptem dokonał zabezpieczenia ruin kazimierzowskiego zamku nad Wartą. W swojej Fabryce Fajansu i Majoliki utworzył i z dużym pietyzmem utrzymywał coś w rodzaju archiwum wyrobów dawnych i współczesnych, pochodzących z jego zakładu. Jako trzeci dziedzic fabryki (zał. w 1842 r.) zgromadził wcale okazały zbiór rodzinnej produkcji - wyrobów z porcelany, półporcelany, fajansu i majoliki. Cz. Freudenreich był człowiekiem o wszechstronnych zainteresowaniach, zaangażowanym w miejscowe życie społeczne, wybitnym działaczem kulturalno-oświatowym. W 1930 roku wystąpił z inicjatywą utworzenia muzeum w Kole. Niestety, z powodu braku wsparcia finansowego ze strony miasta i powiatu nie doszło do zrealizowania tego zamiaru, zaś kolekcja ceramiki Cz. Freudenreicha częściowo zaginęła w czasie okupacji niemieckiej w latach 1939-1945, a częściowo została rozkradziona po 1945 roku. Idea utworzenia muzeum powracała jeszcze kilka razy (m.in. w 1946 r. próbowano stworzyć placówkę w Kościelcu, a w 1962 r. w trakcie obchodów 600-lecia miasta zorganizowano wystawę zabytków z terenu Ziemi Kolskiej i wysunięto propozycję otworzenia Izby Pamiątek Regionalnych), ale najczęściej braki lokalowe i finansowe uniemożliwiały jej realizację.
W 1972 roku przy Powiatowym Domu Kultury powstał Dział do spraw Kultury Regionalnej, którego celem było gromadzenie zbiorów dla Izby Pamiątek Ziemi Kolskiej. Kierownictwo objęła mgr etnografii Jolanta Ruchlewicz-Oblizajek, z którą na zawsze będzie związane stworzenie Izby, a później Muzeum w Kole, z którego powstało Muzeum Technik Ceramicznych w Kole. Izba Pamiątek funkcjonowała oficjalnie w latach 1973-75 w lokalu Powiatowego Domu Kultury, choć pierwsza wystawa (rzeźby ludowej) miała miejsce już w 1972 r. Eksponowano różnorodne zabytki z Ziemi Kolskiej, m.in. obiekty z epoki neolitu, szczególnie z okresu kultury naczyń lejkowatych, skarb srebrnych monet, znaleziony w miejscowości Piaski niedaleko Koła. Zaczęto tworzyć dział fajansu kolskiego w oparciu o produkcję fabryki Freudenreichów. W lipcu 1975 r. Izba została przeniesiona do lokalu przy ul. M. Kajki 44 i od tego momentu funkcjonowała jako Muzeum w Kole. Niestety już w roku następnym placówka stała się filią Muzeum Okręgowego w Koninie, a później Oddziałem tegoż Muzeum (1979). Ostatecznie w 1984 roku. Muzeum Technik Ceramicznych w Kole zyskało status samodzielnej instytucji. Mimo wielu problemów lokalowych w latach 80-tych (m.in. wypadek budowlany i długotrwały remont) placówka nadal mieści się w budynku przy ul. M. Kajki 44. Posiada obecnie cztery sale wystawiennicze, dwa pomieszczenia biurowe itd.

Głównym działem muzeum jest ceramika, a przede wszystkim fajans kolski. Wynika to oczywiście z warunków lokalnych: istnienia w Kole fabryki fajansu Freudenreichów, Zakładów Wyrobów Sanitarnych (powstałych w latach 1957-59, ceramika - porcelit) i wiąże się z wielowiekową tradycją garncarstwa kolskiego. Już w 1979 roku przygotowano dwie wystawy merytorycznie związane z charakterem placówki:
- "Muzeum Technik Ceramicznych w Kole - kierunki rozwoju"
- "Technologia fajansu".
W tym to roku uporządkowano zbiory oraz ukierunkowano działalność wystawienniczą pod kątem przyjętego profilu muzeum. Przez 28 lat istnienia tej instytucji przygotowano wiele wystaw ukazujących bardzo szeroko wyroby ceramiczne polskie i zagraniczne, historię rozwoju techniki, sposoby zdobienia, a także pojedynczych artystów zajmujących się malarstwem na fajansie itp.
Zwiedzający mogli zobaczyć m.in. ekspozycje:
- "Malowany fajans" (1981),
- "Ceramika bolesławiecka" (1981),
- "Wyroby z porcelany wytwórni zagranicznych" (1982),
- "Fajans kolski malowany przez Helenę Majewską" (1983),
- "Fajans kolski i ceramika polska" (1991),
- "Fajans dekoracyjny" (1993).

Współczesny, ręcznie malowany fajans kolski jest unikatem na skalę krajową. Niepowtarzalne formy i dekoracja oraz mistrzowskie wykonanie zapewniają mu stałych odbiorców, kolekcjonerów i miłośników, także wśród grona odwiedzających muzeum.
Jednak od samego początku kolska instytucja zajmowała się również innymi dziedzinami kultury i sztuki. W 1976 roku założono archiwum fotograficzne zabytków budownictwa ludowego, miejskiego, sakralnego i dworków z rejonu Koła. Organizowano wystawy o różnorodnej tematyce, m.in.:
- "Rzemiosło artystyczne przełomu XIX i XX wieku" (1976),
- "Lampy naftowe z XIX i XX wieku" (1976),
- "Szkło ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Koninie - secesja" (1980),
- "Pradzieje województwa konińskiego" (1982),
- "Wystawa archeologiczna z materiałów wykopaliskowych uzyskanych na zamku w Kole" (1983),
- "Z okazji wyzwolenia Koła w 1945 roku" (1984),
- "Rzeźba ludowa autorstwa Tadeusza Frąckowiaka" (1991),
- "Tkaniny i paramenty kościelne ze zbiorów Muzeum Archidiecezji Poznańskiej" (1992),
- "Malarstwo - Maria Krauze" (1993),
- "130-sta rocznica Powstania Styczniowego na Ziemi Kolskiej" (1993),
- "Pamiątki katyńskie" (1995),
- "Polskie bitwy: Powstanie Warszawskie i operacja Burza" (1995),
- "Błogosławiony Bogumił" (1996),
- "Rzeczywistość i mistyfikacja. W kręgu sztuki i obyczajowości sarmackiego baroku" (1997),
- "Koło w dokumentach" (1997).
- W 1993 roku przygotowano stałą wystawę "Miasto Koło - dokumentacja archeologiczna i pisana".
Według stanu z dn. 8 listopada 1991 r. zbiory muzeum obejmowały 2142 eksponaty, podzielone na trzy grupy: artystyczno-historyczne, etnograficzne i historyczne.

Muzeum prowadzi także szeroką działalność naukowo-badawczą. W maju 1983 roku prowadzono samodzielnie tzw. archeologiczne badania powierzchniowe na terenie miasta Koła i gminy kolskiej. Zwrócenie się muzeum w tym kierunku było spowodowane m.in. faktem, że ówczesny dyrektor Jerzy Rybacki był archeologiem. Efektem tych działań było m.in. odkrycie kilkunastu stanowisk z epoki brązu i okresu rzymskiego. Pracownicy merytoryczni opracowywali materiał pozyskany z grodzisk stożkowych w Piekarach i Woli Piekarskiej w gminie Dobra oraz z zamku kolskiego, ze Sławska i z zamku w Uniejowie.
W sierpniu 1985 roku oraz w lipcu i sierpniu 1987 roku prowadzono wykopaliska archeologiczne w miejscowości Okoleniec gm. Kłodawa; było to cmentarzysko kultury pomorskiej i przeworskiej. Pozyskany z tego stanowiska materiał jest własnością muzeum. Także w 1985 roku i 1986 roku przeprowadzono badania na Starym Rynku, tuż przy północnej ścianie ratusza. Prace zostały jednak przerwane po katastrofie wieży ratusza w 1987 roku. Jest to bardzo duża strata dla badań nad początkami miasta Koła oraz wyjaśnienia istnienia tutaj "dworu królewskiego". Znaleziono znaczną ilość ceramiki, wyrobów ze skóry, kości zwierząt oraz dobrze zachowane fragmenty budowy drewnianej.
Od początku lat 90-tych badania naukowe muzeum zostały skierowane na historię Ziemi Kolskiej. Wynika to m.in. z faktu, że zaprzestano odbudowy ratusza - przewidywanej siedziby muzeum, a brak środków finansowych nie pozwolił na odtworzenie linii technologicznej produkcji wyrobów fajansowych. W 1991 roku dyrektor Józef Mujta rozpoczął prace dotyczące odnalezienia zachowanych dokumentów związanych z miastem Kołem. W wyniku kwerendy przeprowadzonej w Archiwum Głównym Akt Dawnych w Warszawie natrafiono na 20 pergaminów i 2 dokumenty papierowe - przywileje bezpośrednio związane z Kołem i królewszczyzną kolską oraz innymi miejscowościami Ziemi Kolskiej. Wykonano negatywy fotograficzne tych dokumentów oraz przetłumaczono z łaciny 7 pergaminów zawierających przywileje dla miasta Koła i miasta Brdowa. Przeprowadzono także analizę ilustracji królewszczyzny kolskiej z lat 1564-65, 1628-32, 1659-65 i z roku 1789.
Muzeum wspiera władze miasta Koła w renowacji pomników (np. w 1991 r. odnowiono pomnik Bojowników o Wolność), fundowaniu tablic pamiątkowych. W 1994 roku nasilone zostały prace naukowe dotyczące udziału mieszkańców Ziemi Kolskiej w II wojnie światowej; odsłonięto tablicę, na której umieszczono nazwiska mieszkańców Koła poległych w latach 1939-45. Muzeum było także współinicjatorem cyklu audycji "Spacery historyczne". W jego ramach zrealizowano programy m.in.:
- "Fara kolska",
- "Zamek kolski",
- "Kolskie nekropolie",
- "Dobrów - bł. Bogumił".

Muzeum gromadzi własny księgozbiór, który w 1991 roku zawierał 222 woluminy. Jest on systematycznie uzupełniany; zbiera materiały kserograficzne dotyczące dziejów Koła i Ziemi Kolskiej, w tym związane ze zbrodnią katyńską, a także kolejne roczniki "Gazety Kolskiej" oraz "Głosu Kolskiego".
W muzeum dostępne są następujące publikacje:
- J. S. Mujta "Katalog zbiorów Muzeum Technik Ceramicznych w Kole", 2000
- J. S. Mujta "Miasto Koło w 200-setną rocznicę urodzin Adama Mickiewicza", 1999
- J. S. Mujta "Z dziejów Polskiej Organizacji Wojskowej i Związku Peowiaków na Ziemi Kolskiej", 1999
- J. S. Mujta "Z dziejów Powstania Styczniowego 1863-64 na Ziemi Kolskiej", 1998
- J. S. Mujta "Koło w dokumentach", 1998
- J. S. Mujta "Muzeum Technik Ceramicznych w Kole - 25 lat działalności"
- J. Dziubkowa "W kręgu sztuki i obyczajowości sarmackiego baroku"- katalog wystawy, 1997
W przyszłości muzeum planuje przeprowadzkę do nowej siedziby w odbudowanym ratuszu kolskim, co pozwoli na właściwą działalność wystawienniczą i oświatową.

Opracowanie na podstawie tekstu J. S. Mujty "Muzeum Technik Ceramicznych w Kole - 25 lat działalności".



MUZEUM TECHNIK CERAMICZNYCH w Kole
ul. M. Kajki 44, 62-600 Koło
tel. (0-63) 272-15-59
dyrektor dr Józef Stanisław Mujta



Z A P R A S Z A M Y !




Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych