MUZEUM W GLIWICACH
- Zamek Piastowski -

ul. Pod Murami 2,
tel. (0-32) 231-42-18


Zamek Piastowski w Gliwicach powstał w XIV wieku, początkowo jako wieża obronna, do której dobudowano część mieszkalną. W XV wieku, gdy stał się siedzibą książęcą, dokonano jego rozbudowy. W 1561 r. został wydzierżawiony Fryderykowi Zetrissowi. Przeprowadzono wówczas przebudowa zatarła częściowo cechy gotyckie budowli. W 1596 r. zamek został kupiony przez miasto. W następnych latach był arsenałem, więzieniem, a nawet folwarkiem. Od 1959 r. zamek jest siedzibą Oddziału Muzeum w Gliwicach.
Pierwsze stałe wystawy zostały udostępnione zwiedzającym w 1960 roku. W 1974 r. obiekt zamknięto z powodu bardzo złego stanu technicznego. Podczas generalnego remontu przeprowadzonego w 1983 r. odkryto fragmenty średniowiecznego muru obronnego, okienka strzelnicze, część mieszkalną. W zamku znajdują się Działy Archeologii i Historii Muzeum. Wystawa stała poświęcona jest dziejom Ziemi Gliwickiej. Przedstawia ona w ogólnym zarysie rozwój osadnictwa na tym terenie od schyłku epoki paleolitu do czasów nowożytnych oraz historię tego obszaru od XIII w. do 1945 r. Odrębną wystawę stanowi ekspozycja w wieży zamkowej pt. "Sztuka ludowa w zbiorach Muzeum Gliwickiego - zdobnictwo w drewnie".

Parter.
Ta część ekspozycji dotyczy pradziejów ziemi gliwickiej na tle dziejów Polski, obejmuje epokę kamienia i brązu. Można zobaczyć tam m.in. przeźrocza na których przedstawiono zasięg zlodowaceń w Polsce, rozwój ewolucyjny człowieka, podział pradziejów Polski oraz mapę rozmieszczenia stanowisk archeologicznych na ziemi gliwickiej. Najstarsze dowody pobytu człowieka w regionie gliwickim odkryto w Dzierżnie, Karchowicach i okolicach Gliwic. Na fotografiach pokazane zostały przedmioty odnalezione w trakcie badań powierzchniowych i wykopaliskowych. Są to głównie wyroby krzemienne (narzędzia, toporki, rylce, broń) z paleolitu, mezolitu. W gablocie zostały również wyeksponowane narzędzia kamienne z neolitu. Na zakończenie ekspozycji obejmującej epokę kamienia pokazano fotografie przedmiotów z kultury ceramiki sznurkowej. W drugiej części wystawy na parterze zostały przedstawione liczne znaleziska z okresu kultury łużyckiej.
Kultura ta była wiodącą w epoce brązu, wytworzyła się ok. 1200 p.n.e. i trwała przeszło 800 lat, aż do pierwszego okresu epoki żelaza. Na terenie ziemi gliwickiej wiąże się ona głównie z rzeką Kłodnicą i jej dopływami. Na ekspozycji można zobaczyć m.in. mapę kontaktów ówczesnych mieszkańców tych obszarów z innymi terenami w Europie, rozmieszczenie stanowisk kultury łużyckiej na ziemi gliwickiej oraz fotografie przedstawiające wykopaliska archeologiczne(cmentarzyska w Gliwicach, Ziemięcicach i Świbiu) i zabytki tam odnalezione. Należą do nich m.in. ozdoby z brązu i żelaza, gliniane paciorki, narzędzia, naczynia ceramiczne, a także importy z Węgier i Wschodnich Alp. W dwóch małych salkach pod wieżą odtworzone zostały pochówki szkieletowy i całopalny, charakterystyczne dla cmentarzyska w Świbiu.

Pierwsze piętro.
Ekspozycja prezentuje historię i kulturę na ziemi gliwickiej od początku naszej ery, aż do czasów nowożytnych. Na wystawie przedstawiono plansze ilustrujace znaleziska monet rzymskich na terenie ziemi gliwickiej, i zabytków z okresu wczesnego średniowiecza (od V do XII w.) - fragmenty naczyń, groty, metalowe zapinki, gwoździe, okucia skrzyń. Zawartość kolejnych gablot ilustuje średniowieczne dzieje tych terenów. Zaprezentowane zostały fotografie grodzisk średniowiecznych i odkryte tam przedmioty, (np. kafle i naczynia znalezione w gliwickim ratuszu). Wyeksponowana została również średniowieczna łódz tzw. "dłubanka", której pochodzenie jest niestety nieznane. Za pomocą fotografii, dokumentów i plansz pokazano dzieje Gliwic od XIII do XV w. i ich rozwój gospodarczy.
W dalszej części wystawy została zilustrowana nowożytna historia ziemi gliwickiej. Ożywione kontakty handlowe,i wzrost produkcji rolnej na przełomie XVI i XVII w. przedstawiają fotokopie dokumentów handlowych, odważniki do ważenia zboża i makieta Gliwic w XVII w. Dwie salki w podwieżowej części wystawy poświęcone zostały rozwijającym się bujnie w tym czasie rzemiosłom: garncarstwu i ślusarstwu.
W trzeciej salce umieszczono kopię sarkofagu Henryka IV Probusa i tablicę genealogiczną Piastów Śląskich. W ostatniej sali na pierwszym piętrze ukazane zostały konflikty zbrojne na Śląsku, począwszy od XV-to w. ruchu husyckiego przez przejście ziemi gliwickiej pod panowanie Habsburgów (1532), aż po wojnę 30-letnią (1618-48) z okresu której pochodzą kusze, miecze halabardy itp.

Drugie piętro.
Ostatnia część wystawy ilustruje dzieje Gliwic i okolic od poł. XVII w. do 1945 r. Wyeksponowane zostały XVII-to i XVIII-to w. dokumenty dotyczące działalności cechów w Gliwicach, ich pieczęcie, puchary i skrzynie, a także plansze przedstawiające dalsze losy tych terenów (m.in. wojny śląskie) i Gliwic na przełomie XVIII i XIX w. Nacisk położono na rolę cywilizacyjną kuźnic i kuźni w XIX i na początku XX w. powstających w sąsiedztwie miasta i na pobliskich wsiach. Przedstawiona została podgliwicka kuźnia z początku XX wieku, a także szereg narzędzi i zdobionych wyrobów kowalskich. Drugim czynnikiem kształtującym oblicze ziemi gliwickiej w XIX w. był przemysł górniczy i hutniczy. Ten tak ważny dla historii tych ziem aspekt przypominają zaprezentowane lampy górnicze i galowy mundur górniczy. Kolejne eksponaty ilustrują historię ziemi gliwickiej, rozwój świadomości narodowej i walkę o powrót tych terenów do Polski. Można zobaczyć m.in. dokumenty, kroniki, broszury, śpiewniki i sztandary towarzystw śpiewaczych z tego okresu. Zaprezentowano również przedmioty i pamiątki związane z najważniejszymi wydarzeniami na ziemi gliwickiej w 1. poł. XX w. - z plebiscytami i III Powstaniem Śląskim (1921 r.).Są to m.in. nalepki plebiscytowe, urna wyborcza, prasa, ulotki i sztandary powstańcze. Pomimo zwycięstwa powstańców ziemia gliwicka pozostała w państwie niemieckim i rozpoczęła się fala terroru wobec Polaków.
Jedna z plansz wystawowych została poświęcona narodowemu działaczowi Wincentemu Styczyńskiemu, zamordowanemu przez bojówkarza niemieckiego. Prześladowania Polaków nasiliły się w 1933 r., po dojściu Hitlera do władzy, co ilustrują kolejne plansze ekspozycji. Ludność polska walczyła o swoje prawa i skupiała się w Związku Polaków w Niemczech, którego sztandar ze znakiem "Rodła" został pokazano obok wydawnictw i ulotek związkowych. Dzieje ziemi gliwickiej zamyka ekspozycja poświęcona II wojnie Światowej -.przedmioty związane z tzw. "Prowokacją gliwicką", obozami koncentracyjnymi, które w Gliwicach istniały jako cztery filie obozu w Oświęcimiu oraz fotografie powitania władz polskich w Gliwicach w maju 1945 r. Wystawę na drugim piętrze zamku kończy zrekonstruowane pierwotne wnętrz izby z podgliwickiej wsi z pocz. XX w. Oprócz mebli, fotografi rodzinnych i nieodzownych oleodruków można zobaczyć tu zegar i kołyskę z przełomu XIX i XX w. oraz odświętny kobiecy strój ludowy z okolic Gliwic.

Wieża.
Ekspozycja w wieży stanowi niewielką częścią bogatych zbiorów etnograficznych Muzeum w Gliwicach, prezentowanych w budynku głównym Muzeum przy ulicy Dolnych Wałów 8a. Przedstawione tu eksponaty wykonane z drewna, pochodzą z 2. poł. XIX w. i początku XX wieku z terenu całego Górnego Śląska, a nawet z Małopolski. W dziedzinie rzeżby kolekcja obejmuje przede wszystkim ludową rzeźbę sakralną począwszy od prymitywnych świątków aż do figur kościelnych. Najbardziej rozpowszechnione przedstawienia to Chrystus Frasobliwy, Chrystus Ukrzyżowany, Matka Boska z Dzieciątkiem , św. Jan Nepomucen, św. Florian i św. Antoni.
Artyści ludowi wykonywali zarówno niewielkie figurki do jasełek,czy zabawki jak i rzeźby monumentalne, takie jak zaprezentowane na wystawie ule w kształcie figur swiętych lub zwierząt. Ludowe zdobnictwo w drewnie na Śląsku wiąże się przede wszystkim z przedmiotami codziennego użytku i sprzętami domowymi. Na wystawie zaprezentowano rzeźbione stołki, skrzynie, łyżniki, czerpaki i szałaśniczy sprzęt pasterzy. Pokazano również meble z okolic Gliwic, które były raczej zdobione malowanymi kompozycjami kwiatowymi. Interesującymi eksponatami z pogranicza rzeżby są stare formy piernikarskie. Gliwickie piernikarstwo sięga drugiej połowy XVI wieku. Klocki piernikarskie wykonywane były czasem przez zawodowych snycerzy, ale większość form, dla masowego użytku wykonywali sami piernikarze lub wędrowni rzeźbiarze ludowi. Pokazane tutaj formy piernikarskie przypominają o pirnikach jako stałych atrybutach wiejskich i małomiasteczkowych jarmarków i odpustów.

MUZEUM W GLIWICACH - Zamek Piastowski -
ul. Pod Murami 2, Gliwice
tel. (0-32) 231-42-18

Muzeum czynne:
we wtorek, środę, piątek w godzinach od 10.00 do 14.00,
w czwartek od 12.00 do 18.00,
w sobotę i niedzielę od 10.00 do 15.00



Z A P R A S Z A M Y !




Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych