MUZEUM ROLNICTWA im. KS. KLUKA
W CIECHANOWCU

ul. Pałacowa 5, 18-230 Ciechanowiec
tel. (0-86) 771-328

Ciechanowiec jest niewielkim miasteczkiem nad Nurcem, zaś najważniejszą jego instytucją kulturalną jest niezwykłe Muzeum Rolnictwa im. ks. Kluka. Krzysztof Kluk, urodzony w Ciechanowcu w 1739 r., zmarły tamże w 1796 r., był synem zubożałego szlachcica, architekta-budowniczego. Odziedziczywszy uzdolnienia plastyczne po ojcu, malował i trudnił się po amatorsku rytownictwem. Jednak jego pasją stała się przyroda rodzima. Po naukach w Warszawie, Drohiczynie i Łukowie, ukończył seminarium przy kościele Św. Krzyża w Warszawie i został kapelanem domowym w Nurze u Tomasza Ossolińskiego. Od 1770 roku stale mieszkał w Ciechanowcu jako proboszcz tamtejszej parafii, intensywnie studiując botanikę i gospodarstwo rolne. Pomocną mu w tym była bogata biblioteka księżny Anny Jabłonowskiej w niedalekich Siemiatyczach.
Prowadził rozległe badania rodzimej przyrody podróżując po Sandomierszczyźnie, Polesiu, Mazowszu i Lubelskiem. W Ciechanowcu założył ogród botaniczny, w którym próbował m.in. zaaklimatyzować bawełnę. Był autorem pisanych po polsku książek z zakresu rolnictwa, ogrodnictwa, łąkarstwa, chowu zwierząt, zielarstwa. W latach 1777-79 wydał 3-tomowe dzieło Rośliny potrzebne, pożyteczne, osobliwie krajowe (...) rozmnożenie i zażycie, a w 1786-88 dwutomowy Dykcjonarz roślinny zawierający opis 1536 gatunków roślin w układzie alfabetycznym wedle nazw łacińskich, ale i z odpowiadającymi im nazwami polskimi, z których 80% pozostało do dziś w użyciu. Współpracownik Komisji Edukacji Narodowej, autor podręczników dla szkół narodowych, skromny proboszcz ciechanowiecki otrzymał w uznaniu swych zasług doktorat honorowy w Szkole Głównej Wileńskiej i złoty Medal Merentibus od Stanisława Augusta.

Oprócz wystawki poświęconej intrygującej osobie ks. Kluka, zebrano w Muzeum Rolnictwa także eksponaty związane z historią zielarstwa, wiedzy najbliższej temu osiemnatowiecznemu uczonemu botanikowi. By przybliżyć współczesnemu widzowi ezoteryczną wiedzę zielarską stworzono niezwykłą ekspozycję - oto według dzieła ks. Kluka. Dykcjonarza roślinnego zaprojektowano niezwykły "ogródek botaniczny". Posłużono się "rejestrem roślin zdatnych do zażycia lekarskiego", będącym częścią dykcjonarza, w którym uczony botanik omawia 143 trapiące ludzkość choroby i podaje na nie roślinne antidota. W ciechanowieckim zielarskim ogródku wydzielono więc 143 malownicze pólka, każde zaopatrzone w tabliczkę z nazwą choroby i posiano na nich zalecane przez księdza Kluka zioła, tworząc niezwykle malowniczy i pouczający ogród.
Ogród nie tylko uderza urodą rozmaitch roślin, ale z historycznych nazw emanuje atmosfera dawnej wiedzy z pogamicza magii, dostępnej tylko doświadczonemu i wytrwałemu zielarzowi, wiedzy, która może ocalić życie, ale nieumiejętnie, bądź w złej wierze użyta, może również zaszkodzić.

Rozległy teren Muzeum Rolnictwa obejmuje dawny pałac w Ciechanowcu-Nowodworach i ok. 26 hektarów otaczającego go parku krajobrazowego, założonego w l połowie XIX w. z oficyną, stajnią, młynem wodnym, leśniczówką. Przez teren parku płynie malownicza rzeka Ralka, której nurt wprawia w ruch stare urządzenia wodnego młyna. Pałac należący przed reformą rolną do rodziny Starzeńskich, w czasie wojny zniszczony i wypalony, jest klasycystycznym budynkiem odbudowanym w latach sześćdziesiątych. Mieszczą się w nim sale wystawowe wykorzystywane na wystawy czasowe i stała ekspozycja pamiątek związanych z rodziną Ciechanowieckich. Każdego roku w okresie wakacyjnym pokazywana są w nich wystawy dzieł sztuki ze zbiorów Zamku Królewskiego w Warszawie i mieszczącej się przy nim Fundacji Zbiorów im Ciechanowieckich.

Na terenie muzeum urządzono SKANSEN gromadząc stare budowle i wiejskie urządzenia gospodarcze pochodzące z terenów Podlasia: maneż, lamus, wiatrak, chłopskie chaty. Wędrując po rozległym terenie trafiamy do zagród gospodarzy tworzących niemal prawdziwą podlaską wioskę. Wielkość i wyposażenie zagród odzwierciedlają zamożność właścicieli i ich miejsce w hierarchii społecznej wsi.
Maleńka chata bezrolnego wyrobnika wiejskiego składa się zaledwie z sieni i izby. W sieni stoją żarna i narzędzia ciesielskie, w izbie z kuchnią i piecem chlebowym - tylko dwa szlabanki do spania, skrzynia na odzież, szafka narożna. W komorze - leżanka, słomiane pojemniki na zboże, dłubanki. Nieliczne sprzęty są proste i ubogie.
W zamożniejszej chacie zbudowanej w 1862 r.( data wycięta na belce stropowej) można zobaczyć dziecięcy wózek, chodzik dla stawiającego pierwsze kroki dziecka, rodzicielskie łóżko w alkierzu i łóżko młodzieżowe, tak przemyślnie skonstruowane, że "rośnie" wraz z właścicielem. Pełno tam i innych sprzętów i przedmiotów: kołowrotek, niewykończone koszyki świadczące o umiejętnościach wikliniarskich mieszkańców, tkaniny o wzorach charakterystycznych dla regionu. Trzecia zagroda, trzyizbowa, to zagroda drobnoszlachecka, należąca do rodziny której podstawę egzystencji stanowiło ok. 10-20 hektarów ziemi. Izba kuchenna wyposażona jest w warsztat tkacki, stół, krzesło i szafę na garnki i inne drobne sprzęty kuchenne, w akierzu stoi kufer, łóżko i szafa. W izbie paradnej, używanej od święta zobaczymy również łóżko, krzesła, stół, kredens, szafkę. O statusie mieszkańców i ich aspiracjach kulturalnych świadczy książka do nabożeństwa, i pudełko o rzeźbionej przykrywce na przybory do szycia, religijne obrazy na ścianach.

Wśród budowli gospodarczych należących do zagrody szczególnym pięknem drewnianej konstrukcji uderza podcieniowy spichlerz z tradycyjnym wyposażeniem wnętrza i gołębnik słupowy zrekonstruowany według rysunku księdza Kluka. W otaczającym chałupę niewielkim sadzie rosną tradycyjne polskie jabłonie - kosztele i antonówki, rodzące jabłka o niepowatarzalnym smaku - dziś wyparte przez nowe, bardziej plenne, towarowe odmiany. Szlachecka chałupa wyposażona jest w ganek, czym nawiązuje do dworu pańskiego, zaś o przynależności mieszkańców do wyższej warstwy społecznej świadczy szereg ozdobnych przedmiotów i drobiazgów, m.in. obrazy i zegar ścienny.
Wyposażenie zagrody białoruskiej podkreśla odrębość kulturalną i religijną zamieszkującej ją niegdyś ludzi w stosunku do ich polskich sąsiadów. Otaczają ogródek kwiatowy i pole w układzie szachowniczym z tradycyjnymi uprawami polsko-białoruskiego pogranicza jak len, pasternak, proso. Na bezpłytowym trzonie kuchennym z piecem chlebowym mieści się miejsce do spania, obok - prycza z pościelą zasłana derką. To najcieplejsze miejsce w chacie często zajmowane było przez najstarszych jej mieszkańców, leciwych dziadków pilnujących dzieci. Ikony ścienne udekorowano papierowymi ozdobami i kwiatami, papierowe kwiaty królują też w glinianym dzbanie na stole.
W dworku myśliwskim z miejscowości Siemiony urządzono ekspozycję ilustrującą historię rybołóstwa. Pokazano nieużywane dziś przybory do połowu ryb pochodzące z nieodległych przecież czasów, kiedy to we wszystkich polskich rzekach i jeziorach można było łapać nie tylko ryby, lecz i wymagające szczególnie czystej wody raki.
W dworku eksponuje się również kilkanaście płócien krakowskiego malarza pochodzącego z Podlasia, Ignacego Pieńkowskiego wraz z meblami i drobiazgami z rodzinnego domu artysty w Sutnie nad Bugiem.

W XVIII-wiecznym lamusie z Rudki eksponuje się narzędzia i urządzenia tradycyjnie służące kobietom wiejskim do pracy w gospodarstwie i uprawianiu "kobiecych" gałęzi rzemiosła.
W licznych spichrzach przeniesionych z bliższych i dalszych okolic Ciechanowca, pokazano polskie tradycje koszykarskie, pszczelarskie, szewskie i rymarskie, olejarskie i garncarskie a w końcu w świetnie zagospodarowanej kuźni - tradycje kowalstwa wiejskiego.
Niezwykłe wrażenie sprawia sprawny młyn wodny na rzeczce płynącej przez dworski park zbudowany ok. 1850 r. Młyn ten uruchamiany przy różnych okazjach ku radości zwiedzających, huczący i terkoczący w szumie przelewającej się wody otacza atmosfera niezwykła, odległa od naszych sterylnych pracowni komputerowych i wirtualnej rzeczywistości.
Część drewnianych budynków w skansenie została przystosowana do zamieszkania przez grupy studenckie i plastyków urządzających w pięknym ciechanowieckim pejzażu plenery artystyczne.

W starej wozowni przypałacowej i przylegającym do niej pawilonie mieści się dział techniki rolniczej. Można podziwiać tu wyjątkowy zbiór ponad stu narzędzi i maszyn rolniczych: pługów, bron, maszyn omłotowych polskiej produkcji, silników spalinowych i ciągników.

Dział Historii Hodowli Zwierząt Gospodarskich oprócz przygotowywania ekspozycji historycznych prowadzi również na terenie muzeum hodowlę zwierząt prymitywnych ras rodzimych takich jak owce wrzosówki i kury zielononóżki kuropatwiane, oznacza to po prostu, że w gospodarczych budynkach przy zagrodach skansenu wędrują sobie w stadkach owce i kury. Tak jakby te muzealne siedziby ludzkie żyły nadal, choć mieszkańcy już dawno umarli, a ich potomkowie zapewne hoduj ą krowy holenderki i jabłka Macintosh.

W Muzeum Weterynarii mieszczącym się w budynku dawnych stajni pokazano 3.400 eksponatów ilustrujących zarówno ludowe lecznictwo zwierząt domowych, w tym również techniki z gatunku magii, jak i weterynarię opartą na naukowych podstawach. Pokazano najstarsze książki weterynaryjne, wśród nich dzieło z 1532 r. "Sprawa a lekarstwa końskie przez Konrada Królewskiego kowala doświadczone...", zilustrowano rozwój szkolnictwa weterynaryjnego na ziemiach polskich, a przede wszystkim pokazano instrumenty używane w weterynarii, robiące niekiedy wrażenie niezwykłe.

Działalność oświatowa muzeum jest bardzo bogata. Oprócz organizowania wystaw, konkursów, imprez folklorystycznych jak "niedziele w skansenie" kiedy to odbywają się pokazy tradycyjnych prac gospodarskich, występy zespołów ludowych i wystawy prac wiejskich artystów rzeźbiarzy, tkaczy i garncarzy, pracownicy muzeum niezwykle interesująco oprowadzjąpo skansenie i stałych ekspozycjach, pozwalając zagłębić się na kilka chwil w czas miniony.

MUZEUM ROLNICTWA im. KS. KLUKA w Ciechanowcu
ul. Pałacowa, 518-230 Ciechanowiec
tel. (0-86) 771-328
e-mail: muzeum@zabytki.pl
Muzeum znajduje się 140 km od Warszawy na trasie turystycznej Warszawa-Białowieża przez Wyszków, Brok, Małkinię, Zuzelę.

Godziny otwarcia:
- od poniedziałku do piątku w godzinach od 9.00 do 16.00, w okresie l. V-30. IX od 9.00 do 17.00
- w niedziele i święta od 9.00 do 18.00
Czas zwiedzania do 5 godzin !!!

Z A P R A S Z A M Y !
 
 

Powrót do strony głównej kolekcji muzealnych